سوژه
روزگار ستارههای خارجی
روی نیمکت فوتبال ایران
فوتبال ایران در دو دهه گذشته روزهایی را تجربه کرده که حضور مربیان خارجی، بخشی از معادلات فنی تیم ملی و باشگاههای بزرگ بود. در آن سالها، نامهایی روی نیمکت فوتبال ایران نشستند که صرفاً برای کسب نتیجه کوتاهمدت به کشورمان نیامده بودند؛ بعضی از آنها تجربه حضور در سطح اول فوتبال اروپا و آسیا را داشتند و برخی توانستند با تغییر شیوه تمرین، نگاه تاکتیکی و ایجاد ذهنیتی برنده، تأثیری فراتر از دوران همکاری خود به جا بگذارند.
برانکو ایوانکوویچ و کارلوس کیروش را میتوان دو چهره شاخص این دوره دانست. برانکو ابتدا در تیم ملی فوتبال ایران حضور داشت و سپس با بازگشت به فوتبال باشگاهی، پرسپولیس را به یکی از موفقترین دورههای تاریخ خود رساند. سه قهرمانی لیگ برتر و یک نایبقهرمانی در دوران حضور او، جایگاهش را در فوتبال ایران تثبیت کرد. کیروش هم در فاصله سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۷ هدایت تیم ملی را برعهده داشت و با دو صعود متوالی به جام جهانی، یکی از طولانیترین و اثرگذارترین دورههای مربیگری خارجی در تیم ملی را رقم زد.
البته فهرست مربیان خارجی فوتبال ایران به این دو نام محدود نمیشود. زلاتکو کرانچار و لوکا بوناچیچ در سپاهان و دیگر باشگاهها، مصطفی دنیزلی در پرسپولیس و تراکتور، تونی اولیویرا در تراکتور، وینفرد شفر در استقلال و دراگان اسکوچیچ در صنعت نفت و تیم ملی، از جمله چهرههایی بودند که در مقاطع مختلف به فوتبال ایران آمدند. در دهه ۱۳۹۰، حضور مربیان خارجی در نیمکت باشگاههای بزرگ بهتدریج پررنگتر شد؛ تا جایی که استقلال، پرسپولیس، سپاهان و تراکتور در مقاطعی بهطور همزمان از سرمربیان خارجی استفاده میکردند و ایگور استیماچ، انگین فیرات، ارطغرول ساغلام پا به لیگ برتر ایران گذاشتند.
سال ۱۳۹۸؛ نقطه چرخش
اما این روند از سال ۱۳۹۸ با اتفاقات پرحاشیهای روبهرو شد. مارک ویلموتس در تیم ملی، آندرهآ استراماچونی در استقلال، گابریل کالدرون در پرسپولیس و مصطفی دنیزلی در تراکتور، در فاصلهای کوتاه از فوتبال ایران جدا شدند. مشکلات پرداخت دستمزد، اختلافات قراردادی، دشواری انتقال پول و بیثباتی مدیریتی، بخشی از دلایل پایان این همکاریها بود. خروج استراماچونی در شرایطی که استقلال صدرنشین لیگ بود و پرونده حقوقی ویلموتس، بیش از هر زمان دیگری مشکلات همکاری با مربیان خارجی را به نمایش گذاشت.
با این حال، فوتبال ایران چند سال بعد دوباره به سراغ گزینههای خارجی رفت. ریکاردو ساپینتو در استقلال، ژوزه مورایس در سپاهان و قربان بردیف در تراکتور، آغازگر موج تازهای از این انتخابها بودند. پس از آن هم مربیانی مثل پاکو خمس، اوسمار ویرا، مارینوس اوزونیدیس، پاتریس کارترون، اسماعیل کارتال و گاریدو وارد فوتبال ایران شدند. این بار اما ترکیب انتخابها متنوعتر بود؛ از مربیان دارای سابقه فعالیت در باشگاههای مطرح اروپایی تا گزینههایی که شناخت از فوتبال ایران یا تجربه حضور در لیگهای منطقه، در انتخابشان نقش داشت.
پایان حضور خارجیها در لیگ برتر
در فصل 1402-1401 در مقطعی حضور مربیان خارجی در فوتبال ایران ممنوع شد که نتیجه آن هم افت کیفیت لیگ برتر و ایجاد حواشی بود که در نهایت باعث شد تا مسئولان از این موضوع صرف نظر کنند. حالا اما مجدداً مشابه همین اتفاق افتاده است و فوتبال ایران به نقطهای رسیده که شاید تا چند سال قبل تصورش دشوار بود. در فصل جدید هر هجده تیم لیگ برتری با مربیان داخلی پا به رقابت گذاشتهاند. این اتفاق در شرایطی رخ داده که باشگاههای بزرگ ایران سالها برای جذب مربیان خارجی رقابت میکردند. مشکلات اقتصادی، افزایش هزینه قراردادهای ارزی و دشواری همکاری با مربیان خارجی و شرایط اخیر ایران از مهمترین دلایل این تغییر به شمار میروند. البته نبود مربی خارجی بهتنهایی به معنای افت کیفیت فوتبال ایران نیست؛ همانطور که حضور مربیان خارجی هم همیشه تضمینکننده موفقیت نبوده است. اما فاصله میان روزگاری که برانکو و کیروش در فوتبال ایران حضور داشتند و امروز که حتی یک نیمکت لیگ برتری به مربی خارجی سپرده نشده، پرسشی جدی را پیش روی فوتبال ایران قرار میدهد.
