روایت عقبگرد در سیاست جذب مربیان خارجی و فرصتهایی که از دست رفت
عصر یخبندان خارجیها
خبرنگار
دو دهه پیش، وقتی صحبت از مربیان خارجی در ورزش ایران به میان میآمد، نامهایی روی نیمکت تیمهای ملی و باشگاهی دیده میشد که حضورشان فراتر از سپردن مسئولیت فنی یک تیم به چهرهای غیربومی بود. بسیاری از این مربیان با خود دانش روز، تجربه بینالمللی و استانداردهای حرفهای را به ورزش ایران آوردند و توانستند بر روند فنی برخی رشتهها تأثیر بگذارند. از فوتبال و والیبال گرفته تا بسکتبال و هندبال، مربیانی به ایران آمدند که تعدادی از آنها سابقه حضور در معتبرترین رقابتهای بینالمللی را داشتند، برخی مأموریت ساختن یک تیم یا تغییر مسیر یک رشته را برعهده گرفتند و در انجام این مأموریت نیز موفق بودند. البته همه این تجربهها به نتایج مطلوب منتهی نشد. عدهای از مربیان خارجی، باوجود برخورداری از رزومهای قابل توجه، نتوانستند انتظارات را برآورده کنند و دستاورد فنی ماندگاری برای ورزش ایران بهجا نگذاشتند.
حضور کارلوس کیروش در فوتبال، خولیو ولاسکو در والیبال و مهمت بچیروویچ در بسکتبال، تنها چند نمونه از دورهای است که جذب مربی خارجی در ورزش ایران، گاهی فراتر از یک انتخاب معمول فنی بود و به پروژهای برای ارتقای سطح کیفی یک رشته تبدیل میشد. در آن مقطع، انتظار از مربیان خارجی تنها کسب نتیجه نبود؛ انتقال دانش، تربیت نیروهای داخلی، اصلاح ساختار فنی و ایجاد نگرشی حرفهای در تیمها نیز بخشی از مأموریت آنها به شمار میرفت.
امروز اما وقتی به نیمکت تیمهای ایرانی در رشتههای مختلف نگاه میکنیم، با تصویری متفاوت روبهرو میشویم. تعداد مربیان خارجی در اغلب رشتهها کاهش یافته و کار به جایی رسیده که در لیگ برتر فوتبال ایران حتی یک سرمربی خارجی هم حضور ندارد. در رشتههای دیگر نیز حضور مربیان خارجی، دستکم از نظر اعتبار رزومه و سطح تجربه بینالمللی، با دورههای گذشته قابل مقایسه نیست. این تغییر وضعیت پرسشهای مهمی را پیش روی مدیران ورزش قرار میدهد: آیا معیارهای انتخاب مربیان خارجی تغییر کرده است؟ آیا فدراسیونها در جذب چهرههای صاحبنام و ارزیابی گزینههای فنی، دچار ضعف مدیریتی و سهلانگاری شدهاند؟ یا محدودیتهای اقتصادی، تحریمها، دشواری انتقال پول و نگرانی مربیان از حضور و فعالیت در ایران، امکان چنین همکاریهایی را محدود کرده است؟
پاسخ به این پرسشها نیازمند بررسی دقیق عملکرد فدراسیونها و شرایط متفاوت هر رشته است. نمیتوان برای فوتبال، والیبال، بسکتبال، هندبال یا رشتههایی مانند کشتی و تکواندو نسخهای واحد پیچید. حضور مربی خارجی نیز بهخودیخود تضمینکننده موفقیت نیست؛ همانطور که تکیه بر مربیان داخلی نباید بهانهای برای چشمپوشی از ضعفهای فنی و مدیریتی باشد.
آنچه اهمیت دارد، ارزیابی کارنامه مربیانی است که طی دو دهه گذشته به ایران آمدند؛ بررسی اعتبار رزومه آنها پیش از ورود، عملکردشان در دوران فعالیت، نتایجی که به دست آوردند و تأثیری که بر ساختار فنی و نسل بعدی مربیان داخلی گذاشتند. آیا ورزش ایران از این همکاریها به اندازه هزینههای مالی و اعتباری خود بهره برده است؟ آیا مدیران ورزشی توانستهاند
حضور مربیان خارجی را به فرصتی برای انتقال دانش و توسعه پایدار رشتهها تبدیل کنند؟
این پرونده تلاشی است برای مرور دو دهه حضور مربیان خارجی در ورزش ایران؛ از نامهای بزرگ و تجربههای ماندگار تا انتخابهای کماثر، فرصتهای از دسترفته و همکاریهای ناتمامی که شاید بیش از هر چیز، ضرورت بازنگری در سیاستهای جذب مربی خارجی را یادآوری میکنند.
