تیم ملی با محافظهکاری خداحافظی میکند
سرمربی در آزمون بزرگ تغییر
حمیدرضا عرب
خبرنگار
در دیماه سالجاری جام ملتهای آسیا در کشور عربستان آغاز میشود. تورنمنتی که برای تیم ملی ایران چیزی فراتر از یک رقابت قارهای است. پس از سالها ناکامی در فتح این جام، اکنون تنها هدفی که میتواند عملکرد تیم ملی را با امیر قلعهنویی موفقیتآمیز جلوه دهد، رسیدن بهعنوان
قهرمانی است.
اما مسیر رسیدن به این هدف نسبت به دورههای گذشته به مراتب دشوارتر شده است، زیرا فوتبال آسیا دیگر همان فوتبال چند سال قبل نیست.
جام جهانی اخیر، اگرچه از نظر نتیجه برای اکثر نمایندگان آسیا چندان درخشان نبود، اما از نظر تجربهاندوزی نقطه عطفی برای فوتبال این قاره محسوب میشود. حضور ۹تیم آسیایی در بزرگترین رویداد فوتبال جهان، فرصت ارزشمندی را در اختیار تیمهای این قاره قرار داد تا برابر قدرتهای بزرگ دنیا قرار بگیرند، ضعفهای خود را بشناسند و از نظر تاکتیکی و ذهنی رشد کنند.
درست است که تنها ژاپن و استرالیا موفق شدند از مرحله گروهی صعود کنند و تیمهایی مانند عراق، اردن و ازبکستان حتی بدون کسب امتیاز از جام جهانی کنار رفتند، اما نباید فراموش کرد که صرف حضور در چنین سطحی از رقابتها میتواند کیفیت فنی تیمها را افزایش دهد.
عربستان، قطر، ایران و کره جنوبی نیز هر کدام تجربهای متفاوت از حضور در جام جهانی کسب کردند و امتیازاتی به دست آوردند که البته سهم ایران و کره جنوبی 3 امتیاز بود و شرایط بهتری نسبت به این دو تیم داشتند.
مسأله اما کسب امتیازات نیست. نفس حضور در جام جهانی تیمها را در یک نقطه خودباوری قرار خواهد داد و این موضوع سطح رقابتهای جام ملتها را به شکل محسوسی بالاتر خواهد برد. دیگر نمیتوان تنها ژاپن، کره جنوبی و استرالیا را مدعیان اصلی دانست. عراق، اردن، ازبکستان و قطر با اعتمادبهنفس و تجربهای بیشتر وارد این مسابقات خواهند شد و فاصله میان مدعیان و تیمهای میانی آسیا کمتر از گذشته شده است.
برای تیم ملی ایران نیز این شرایط یک هشدار جدی محسوب میشود. اگر قرار باشد همان فوتبال محتاطانهای که در جام جهانی ارائه شد ادامه پیدا کند، رسیدن به قهرمانی بسیار دشوار خواهد بود.
یکی از مهمترین انتقادهایی که به عملکرد تیم ملی در جام جهانی واردشد، تکبعدی بودن سبک بازی است. ایران در اغلب مسابقات، تمرکز خود را روی دفاع، فشرده بازی کردن، ضدحمله و استفاده از ضربات ایستگاهی قرار داده بود. این شیوه شاید مقابل برخی رقبا بتواند نتیجهبخش باشد، اما در تورنمنتی مانند جام ملتهای آسیا که ایران باید نقش تیم برتر را ایفا کند، کافی نیست.
قهرمان آسیا باید توانایی کنترل مسابقه، خلق موقعیت، حفظ مالکیت، تغییر ریتم بازی و شکستن دفاعهای متراکم را داشته باشد. تیمی که تنها یک نقشه برای رسیدن به گل داشته باشد، در مراحل حذفی به مشکل خواهد خورد. نقطهای که کوچکترین اشتباه میتواند پایان مسیر باشد.
امیر قلعهنویی و کادرفنی تیم ملی اکنون بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازنگری در رویکرد فنی خود هستند. ایران باید از یک تیم صرفاً واکنشی به تیمی تبدیل شود که توانایی تحمیل فوتبال خود به حریف را داشته باشد. این دگردیسی، تنها با افزایش کیفیت هجومی امکانپذیر است.
تیم ملی نیاز دارد در فاز حمله صاحب تنوع باشد و از بازی ترکیبی گرفته تا استفاده از کنارهها، پرس از جلو، جابهجایی مداوم مهاجمان و طراحی حملات متنوع را در برنامه هجومی خود بگنجاند. فوتبال امروز آسیا دیگر اجازه نمیدهد یک تیم تنها با اتکا به ارسالهای بلند، ضدحمله یا ضربات ایستگاهی به موفقیت برسد.
از سوی دیگر، گفته میشود کادرفنی تیم ملی نیز در آستانه تغییراتی قرار دارد و احتمال جدایی برخی از دستیاران وجود دارد کمااینکه تاکنون نیز چنین شده است. اگر چنین اتفاقی رخ دهد، این تغییرات باید در راستای ارتقای کیفیت فنی تیم باشد، نه صرفاً جابهجایی اسامی. تیم ملی بیش از هر چیز به مربیانی نیاز دارد که بتوانند در حوزه آنالیز، طراحی تمرینات هجومی و ارائه ایدههای تاکتیکی، ارزشافزوده واقعی ایجاد کنند.
نگاهی به گروههای جام ملتها نیز نشان میدهد که رقابتها تا چه اندازه دشوار خواهد بود. ژاپن در کنار قطر قرار گرفته، عراق با استرالیا همگروه است و اردن و ازبکستان نیز در یک گروه حضور دارند. این تقابلها باعث میشود تیمهای قدرتمند از همان مرحله گروهی با مسابقات سنگین روبهرو شوند و آمادگی بیشتری برای مراحل حذفی پیدا کنند.
ایران نیز اگرچه روی کاغذ از شانس بالایی برای صعود از گروه خود برخوردار است، اما چین، سوریه و قرقیزستان تیمهایی نیستند که بتوان آنها را دستکم گرفت. فوتبال آسیا بارها نشان داده تیمهای به ظاهر متوسط میتوانند برای مدعیان دردسرهای بزرگی ایجاد کنند. با این حال، آزمون واقعی ایران از مرحله یکهشتم و یکچهارم نهایی آغاز خواهد شد. جایی که احتمالاً باید با تیمهایی روبهرو شود که تجربه حضور در جام جهانی را نیز در کارنامه دارند.
نکته مهم دیگر، کیفیت فوتبال ارائهشده از سوی تیم ملی است. طی دو سال اخیر بجز در یکیدو مسابقه، تیم ملی کمتر توانسته فوتبالی روان، تهاجمی و جذاب ارائه کند. این تیم اگرچه از نظر نتیجه در بسیاری از مسابقات موفق بوده، اما از منظر فنی کمتر توانسته رضایت کارشناسان و هواداران را جلب کند. فوتبال ایران همواره به بازیکنان تکنیکی و هجومی مشهور بوده، اما در سالهای اخیر این ویژگی کمتر در بازیهای تیم ملی دیده شده است.
جام ملتهای آسیا میتواند نقطهعطفی برای تغییر این روند باشد. اگر قلعهنویی بتواند ضمن حفظ استحکام دفاعی، تیمی با برنامههای متنوع هجومی، مالکیت مؤثر و جسارت بیشتر بسازد، شانس ایران برای پایان دادن به حسرت طولانی قهرمانی افزایش خواهد یافت.
اما اگر همان رویکرد محتاطانه و تکبعدی ادامه پیدا کند، عبور از رقبایی که با تجربه جام جهانی متحول شدهاند، بسیار دشوار خواهد بود.
در نهایت یک سؤال مهم نیز متوجه مدیریت فدراسیون فوتبال است؛ مهدی تاج بارها از ادامه همکاری با امیر قلعهنویی سخن گفته، اما افکار عمومی انتظار دارد بداند آیا برای این همکاری، اهداف و شاخصهای مشخصی نیز تعریف شده است یا خیر؟
تیم ملی نمیتواند تنها با امید به شانس و اتفاقات وارد مهمترین تورنمنت قاره شود. پس از نزدیک به نیمقرن انتظار، دیگر هیچ نتیجهای جز قهرمانی برای فوتبال ایران رضایتبخش نخواهد بود و رسیدن به این هدف، مستلزم تغییر نگرش، ارتقای کیفیت فنی و برنامهریزی دقیقتر از گذشته است.