در حافظه موقت ذخیره شد...
وقتی فینال نزدیک به ۲۰۰ هزار نفر را در خود جا داد
معبد فوتبال
آن مسابقه که بعدها با نام «ماراکانازو» شناخته شد، قرار بود جشن ملی برزیلیها باشد. میزبان تنها به یک تساوی مقابل اروگوئه نیاز داشت تا جام را بالای سر ببرد اما فوتبال همیشه تابع رؤیاها نیست. اروگوئه 2 بر1 پیروز شد و سکوتی سنگین روی بزرگترین اجتماع تاریخ فوتبال نشست؛ سکوتی که هنوز هم بخشی از حافظه جمعی مردم برزیل است.
اما آنچه ماراکانا را افسانهای میکند، فقط نتیجه مسابقه نیست؛ بلکه عظمت جمعیتی است که در آن روز در ورزشگاه حضور داشتند. آمار رسمی میگوید بیش از ۱۷۳هزار نفر بلیت خریده بودند اما روایتهای غیررسمی از حضور نزدیک به ۲۰۰ هزار تماشاگر حکایت دارد؛ عددی که در فوتبال مدرن تقریباً غیرقابل تصور است.
فوتبال آن دوران با امروز تفاوت داشت. هنوز خبری از استانداردهای سختگیرانه ایمنی، صندلیهای شمارهدار و محدودیتهای امنیتی نبود. بسیاری از تماشاگران ایستاده بازی را دنبال میکردند و ورزشگاهها بیشتر شبیه میدانهای عظیم انسانی بودند تا سازههای مهندسیشده امروزی. بعدها، پس از حوادث مختلف در ورزشگاههای جهان، قوانین ایمنی تغییر کرد و ظرفیت ماراکانا نیز به شکل چشمگیری کاهش یافت؛ بهطوری که امروز این ورزشگاه حدود ۷۸ هزار نفر ظرفیت دارد.
با ورود فوتبال به عصر مدرن، مفهوم «بزرگترین ورزشگاه» هم تغییر کرد. حالا دیگر فقط تعداد انسانهایی که میتوانند در یک ورزشگاه فشرده شوند اهمیت ندارد؛ بلکه استاندارد صندلیها، امنیت، خروج اضطراری و کیفیت تماشا، تعیینکننده است. در این تعریف جدید، ورزشگاه آزتکا در مکزیک جایگاه ویژهای دارد.
آزتکا که میزبان فینالهای جام جهانی ۱۹۷۰ و ۱۹۸۶ بود، در دوران اوج خود بیش از ۱۱۴ هزار صندلی داشت و به بزرگترین ورزشگاه صندلیگذاریشده تاریخ فینالهای جام جهانی تبدیل شد. این همان ورزشگاهی است که پله و مارادونا در آن تاریخسازی کردند؛ یکی با فوتبال شاعرانه برزیل و دیگری با «دست خدا» و دریبل قرن.
در کنار آزتکا، ورزشگاه رز بول آمریکا نیز در فینال جام جهانی ۱۹۹۴، نزدیک به ۹۵ هزار تماشاگر را روی صندلیهایش جای داد؛ مسابقهای که با قهرمانی برزیل مقابل ایتالیا در ضربات پنالتی به پایان رسید.
امروز اما فوتبال به سمت استادیومهای مدرنتر و کنترلشدهتر رفته است. ورزشگاه لوسیل قطر در فینال ۲۰۲۲ حدود ۸۹ هزار نفر را در خود جای داد و فینال جام جهانی ۲۰۲۶ نیز قرار است در ورزشگاه متلایف آمریکا با ظرفیتی حدود ۸۲ هزار نفر برگزار شود؛ اعدادی بزرگ، اما هنوز دور از هیبت افسانهای ماراکانا.
شاید فوتبال امروز پیشرفتهتر، سریعتر و ثروتمندتر شده باشد، اما بعید است دیگر روزی تکرار شود که نزدیک به ۲۰۰ هزار نفر، شانهبهشانه، برای تماشای یک مسابقه فوتبال نفس بکشند. ماراکانا فقط یک ورزشگاه نبود؛ تصویری بود از دورانی که فوتبال میتوانست یک ملت را در دل یک استادیوم جا بدهد.