آخرین جشنواره فوتبال قبل از فاجعه جنگ جهانی
جام غایبان بزرگ
محمدرضا رحیمپور
خبرنگار
سومین دوره مسابقات جام جهانی روز ۳۰ خرداد ۱۳۱۷ (۱۹ ژوئن ۱۹۳۸) در ورزشگاه المپیک کلمب فرانسه به پایان رسید. تیم ملی ایتالیا با شکست مجارستان ۴ بر ۲، برای دومین بار پیاپی عنوان قهرمانی جهان را از آن خود کرد. این دوره که تنها دو ماه پیش از آغاز جنگ جهانی دوم برگزار شد، سرشار از تنشهای سیاسی، غیبتهای بزرگ و حاشیههای فراموشنشدنی است.
میزبانی فرانسه در سایه جنگ
فدراسیون بینالمللی فوتبال (فیفا) میزبانی جام سوم را به فرانسه سپرد اما فضای اروپا به شدت ملتهب بود، آلمان هیتلری اتریش را ضمیمه خاک خود کرده بود و چکسلواکی نیز زیر تیغ تجزیه قرار داشت. با این حال، فیفا تصمیم گرفت مسابقات را طبق برنامه پیش ببرد. برخلاف دوره قبل که به دستور موسولینی ورزشگاهها از نو ساخته شده بودند، فرانسویها از ورزشگاههای موجود استفاده کردند و تنها ورزشگاه المپیک کلمب (کلمب، حومه پاریس) میزبان فینال بود.
غیبتهای بزرگ
اتریش که یکی از قدرتهای فوتبال اروپا بود و در دوره قبل به نیمهنهایی رسیده بود، پس از الحاق به آلمان نازی از شرکت در مسابقات منع شد. این در حالی بود که اتریش در مرحله مقدماتی موفق به صعود شده بود و سهمیه آن به آلمان داده نشد؛ بلکه گروه چهار تیمی بدون اتریش با سه تیم باقی ماند.
از دیگر غایبان بزرگ، اسپانیا بود که درگیر جنگ داخلی شده و تیم ملیاش امکان سفر به فرانسه را پیدا نکرد. همچنین آرژانتین و اروگوئه به نشانه اعتراض به اینکه میزبانی دوباره به اروپا داده شده، از مسابقات کنارهگیری کردند (اروگوئه برای دومین بار پیاپی غایب جام بود). در مجموع به جای۱۶ تیم، ۱۵ تیم در جام حضور یافتند.
سیستم حذفی و ورود مستقیم میزبان
و مدافع قهرمانی
برای اولین بار، تیم میزبان (فرانسه) و تیم مدافع قهرمانی (ایتالیا) بدون نیاز به شرکت در مسابقات مقدماتی، مستقیماً به مرحله نهایی راه یافتند. این رویه تا سال ۲۰۰۲ ادامه داشت. مسابقات همچون دوره قبل به صورت تکحذفی برگزار شد و در صورت تساوی پس از ۱۲۰ دقیقه، بازی تکراری انجام میگرفت.
خلاصه نتایج مهم:
* دور اول (یک هشتم نهایی): سوئد ۸ - ۰ کوبا (پرگلترین بازی دوره)، فرانسه ۳ - ۱ بلژیک، ایتالیا ۲ - ۱ نروژ (بعد از وقت اضافه)، برزیل ۶ - ۵ لهستان (یکی از دراماتیکترین بازیهای تاریخ جام)
* یکچهارم نهایی: برزیل ۱ - ۱ چکسلواکی (بعد از وقت اضافه) / بازی تکراری: برزیل ۲ - ۱ چکسلواکی، ایتالیا ۳ - ۱ فرانسه (میزبان حذف شد)
* نیمهنهایی: ایتالیا ۲ - ۱ برزیل (ستاره برزیلی لئونیداس که بدون کفش بازی کرد، گل زد اما کافی نبود)
* فینال: ایتالیا ۴ - ۲ مجارستان
فینال: دستاورد پیاپی ایتالیا
فینال در حضور ۴۵ هزار تماشاگر در ورزشگاه کلمب برگزار شد. ایتالیا با ترکیبی شامل جووانی فراری (ستاره یوونتوس) و سیلویو پیولا (اسطوره لاتزیو) به میدان رفت. مجارستان با ستارگانی چون لاسلو کیش و گیورگی شاروشی مقاومتی جانانه کرد. ایتالیا در نیمه اول ۳ بر ۱ پیش افتاد و در نیمه دوم گل چهارم را نیز به ثمر رساند. پیولا و فراری هر کدام دو گل زدند. این اولین و تاکنون تنها باری است که تیمی دو دوره پیاپی قهرمان جام جهانی میشود (ایتالیا ۱۹۳۴ و ۱۹۳۸؛ بعدها برزیل در ۱۹۵۸ و ۱۹۶۲ این رکورد را تکرار کرد).
آقای گل و نکات آماری
لئونیداس داسیلوا (برزیل) با ۷ گل زده عنوان آقای گل مسابقات را به دست آورد. در مجموع ۱۸ بازی برگزار شد و ۸۴ گل به ثمر رسید (میانگین ۴٫۶۶ گل در هر بازی). تماشاگران کل مسابقات ۳۷۵ هزار نفر برآورد شدهاند.
حاشیهها و داستانهای جذاب
ایتالیا در راه قهرمانی در دور اول ۲ بر ۱ نروژ را شکست داد. نروژیها چنان اعتراضی به داوری داشتند که سفارتشان در پاریس به فیفا شکایت رسمی کرد. اما نتیجه تغییر نکرد.
ماجرای سرسختترین تیم
کوبا که برای نخستین بار در جام شرکت میکرد، در دور اول مقابل رومانی به تساوی ۳-۳ رسید و در بازی تکراری ۲-۱ پیروز شد و به یکچهارم نهایی صعود کرد. اما در آن مرحله ۰-۸ مغلوب سوئد شد. کوباییها سفر ۲۰ روزه با کشتی را تحمل کردند تا فقط دو بازی انجام دهند.
فاجعه لهستان
لهستان در دیداری افسانهای ۵-۶ به برزیل باخت. ارنست ویلیموسکی لهستانی ۴ گل زد، اما لئونیداس برزیلی نیز ۴ گل زد و بازی به وقت اضافه کشیده شد. ویلیموسکی اولین بازیکنی است که در یک بازی جام جهانی ۴ گل میزند و بازنده میشود.
نخستین اخراج در تاریخ جام جهانی
در بازی یکچهارم نهایی برزیل مقابل چکسلواکی، دو بازیکن (یکی از هر تیم) اخراج شدند. اما نخستین اخراج تاریخ جام جهانی در این دوره ثبت شد. در بازی سوئد مقابل کوبا (۸-۰)، یک بازیکن کوبایی پیش از پایان نیمه اول از زمین بیرون رفت.
ادای احترام نازیسم
در میان تماشاگران فینال، مقامات بلندپایه آلمان نازی نیز حضور داشتند و از قهرمانی ایتالیای فاشیست استقبال کردند. این آخرین جام جهانی قبل از جنگی بود که جهان را شش سال در آتش خود سوزاند.
جام جهانی ۱۹۳۸ آخرین رویداد ورزشی بزرگ پیش از فروپاشی نظم بینالمللی بود. میزبانی فرانسه هرچقدر از نظر فنی موفق بود، اما تحتالشعاع تحولات سیاسی و غیبت تیمهای قدرتمندی مانند اتریش، اسپانیا و نیمی از آمریکای جنوبی قرار گرفت. ایتالیا با هدایت ویتوریو پوتسو (سرمربیای که هر دو جام را برد) نشان داد که فوتبال این کشور در آن سالها از نظر تاکتیکی و روحیه تیمی جلوتر از رقباست. با این حال، سایه سنگین جنگ جهانی دوم باعث شد که جام بعدی تا ۱۲ سال بعد (۱۹۵۰ در برزیل) برگزار نشود. جام ۱۹۳۸ پایان یک دوره و آغاز تاریکترین فصل تاریخ مدرن بود.