جایزهای که باید خواب مدیران فوتبال را آشفته کند
تلنگر از جنس طلا
فائزه زمانی
خبرنگار
فوتبال ایران پس از ۲۲ سال انتظار، سرانجام با درخشش علیرضا بیرانوند بار دیگر عنوان بهترین بازیکن مرد سال آسیا را به دست آورد؛ افتخاری که بیرانوند را به پنجمین ایرانی برنده این جایزه تبدیل کرد و برای نخستینبار در تاریخ فوتبال قاره کهن به یک دروازهبان رسید. اتفاقی تاریخی که میتوانست بازتاب گستردهای در جامعه فوتبال داشته باشد، اما واکنشها به این انتخاب چندان پرشور نبود. حتی گروهی از منتقدان، فارغ از تواناییهای فنی بیرانوند، درباره شایستگیهای فردی او برای قرار گرفتن در چنین جایگاهی تردیدهایی مطرح کردند. همین واکنشهای متفاوت، پرسشی را پیش میکشد: آیا مرد سال شدن بیرانوند تنها یک موفقیت فردی است یا میتواند دستاوردی ماندگار برای فوتبال ایران به همراه داشته باشد؟
مسیر حرفهای بیرانوند، از دشواریهای ابتدای راه تا حضور در نفت تهران، پرسپولیس، فوتبال اروپا و تراکتور، حکایت از استعداد و پشتکاری دارد که او را به یکی از چهرههای شاخص فوتبال ایران تبدیل کرده است. سه دوره حضور در جام جهانی و ویژگیهای فنی متمایز، از جمله پرتابهای بلند و تواناییهای فیزیکی، جایگاه ویژهای برای این دروازهبان رقم زدهاند. اما موفقیت او پرسش مهمتری را مطرح میکند؛ آیا بیرانوند محصول یک نظام کارآمد استعدادیابی و پرورش بازیکن است یا باید او را استعدادی استثنایی دانست که با وجود ضعفهای ساختاری فوتبال ایران، توانسته مسیر پیشرفت خود را طی کند؟
نگاهی به وضعیت آکادمیهای فوتبال کشور، پاسخ چندان امیدوارکنندهای به این پرسش نمیدهد. در حالی که فوتبال حرفهای دنیا برای کشف و پرورش استعدادها از شبکههای گسترده استعدادیابی، مربیان متخصص، تحلیل دادههای عملکردی و برنامههای بلندمدت بهره میگیرد، بسیاری از آکادمیهای ایران همچنان با کمبود نیروی انسانی متخصص، مشکلات مدیریتی و ضعف برنامهریزی روبهرو هستند. در چنین شرایطی، نمیتوان موفقیت یک بازیکن را نشانه کارآمدی ساختاری دانست که هنوز در پرورش مستمر استعدادها با مشکلات جدی دستوپنجه نرم میکند. شاید بیرانوند بیش از آنکه محصول یک سیستم موفق باشد، نمونهای از استعدادهایی باشد که توانستهاند با اتکا به تواناییهای فردی از محدودیتهای موجود عبور کنند.
جایزه مرد سال آسیا میتواند فرصتی برای بازنگری در اولویتهای مدیریتی فوتبال ایران باشد. سالهاست بخش قابل توجهی از منابع مالی باشگاهها صرف جذب بازیکنان آماده میشود، اما سرمایهگذاری در فوتبال پایه و ساختن نسل آینده، جایگاه متناسبی در برنامههای آنها ندارد. تقویت آکادمیها، شناسایی استعدادها در مناطق محروم، ارتقای سطح مربیان پایه و ایجاد مسیر مشخص برای انتقال بازیکنان جوان به فوتبال حرفهای، اقداماتی هستند که میتوانند چنین افتخاراتی را از یک اتفاق استثنایی به نتیجه یک فرایند برنامهریزیشده تبدیل کنند.
انتخاب مرضیه جعفری بهعنوان بهترین مربی زن آسیا در کنار موفقیت بیرانوند نیز نشان میدهد فوتبال ایران، با وجود محدودیتهای اقتصادی، مدیریتی و زیرساختی، همچنان ظرفیت حضور در بالاترین سطح قاره را دارد. اما فاصله میان تواناییهای فردی و امکانات موجود برای پرورش آنها همچنان قابل توجه است. سالها بیثباتی مدیریتی، کمبود امکانات و نبود برنامههای بلندمدت، اجازه ندادهاند استعدادهای فوتبال ایران در قالب یک جریان مستمر به سطح اول آسیا و جهان برسند.
بیرانوند اکنون به جایگاهی رسیده که پیش از او هیچ دروازهبانی در آسیا تجربه نکرده بود؛ اما اهمیت واقعی این موفقیت به واکنش فوتبال ایران در قبال آن بستگی دارد. آیا مدیران از این فرصت برای اصلاح سیاستهای فوتبال پایه و ایجاد سازوکارهای پایدار استفاده خواهند کرد یا این عنوان نیز مانند بسیاری از افتخارات فردی، پس از مدتی به خاطرهای در کارنامه فوتبال کشور تبدیل میشود؟ شاید پرسش اصلی همین باشد؛ اینکه فوتبال ایران برای تکرار چنین موفقیتهایی به ظهور یک استعداد استثنایی دیگر نیاز دارد یا میتواند با اصلاح ساختارهای خود، زمینه پرورش ستارههای آینده را فراهم کند؟ در پرونده امروز، با گفتوگو با کارشناسان مختلف، ابعاد این موضوع و فرصتهایی را که افتخار بیرانوند پیش روی فوتبال ایران قرار داده است، بررسی خواهیم کرد.
