ریاض زیر موشک، تهران محروم از میزبانی
وقتی عدالت قربانی دلارهای نفتی می‌شود
محمدرضا رحیم‌پور
خبر‌نگار
در شرایطی که مسابقات آسیایی در ریاض با وجود تهدیدهای موشکی و هشدارهای امنیتی ادامه پیدا می‌کند، باشگاه‌های ایرانی همچنان از حق میزبانی در خانه محروم‌اند؛ تفاوتی آشکار در رویکرد کنفدراسیون فوتبال آسیا که پرسش‌های جدی درباره برخورد آسان با عربستان و سختگیری در قبال ایران ایجاد کرده است.
ماجرای میزبانی در فوتبال آسیا بار دیگر به یکی از موضوعات بحث‌برانگیز این روزهای فوتبال ایران تبدیل شده است؛ موضوعی که این بار با مقایسه شرایط امنیتی ایران و عربستان، بیش از گذشته توجه‌ها را به معیارهای کنفدراسیون فوتبال آسیا جلب می‌کند. در حالی که عربستان‌سعودی همچنان از مسابقات آسیایی میزبانی می‌کند و میزبانی این کشور در جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷ نیز پابرجاست، باشگاه‌های ایرانی به استناد ملاحظات امنیتی از برگزاری مسابقات خانگی در خانه محروم شده‌اند. این تفاوت در تصمیم‌گیری، پرسشی اساسی را مطرح می‌کند، چرا شرایط امنیتی در عربستان با انعطاف بیشتری مدیریت می‌شود، اما برای فوتبال ایران به محرومیت از میزبانی منجر شده است؟
هشدار موشکی در ریاض؛ مسابقه برگزار می‌شود
دوشنبه شب گذشته، دیدار النصر و نفتچی فرغانه در لیگ نخبگان آسیا در ریاض با یک ساعت تأخیر آغاز شد. این اتفاق در شرایطی رخ داد که هشدارهای امنیتی درباره تهدیدهای موشکی صادر شده بود و گزارش‌هایی از رهگیری موشک‌های بالستیک در مسیر ریاض منتشر شد. همچنین، طبق گزارش‌های منتشرشده، بقایای موشک‌ها در نزدیکی ورزشگاه دانشگاه ملک سعود، محل میزبانی النصر، فرود آمد.
با وجود این شرایط، مسابقه پس از یک ساعت تأخیر برگزار شد و برنامه میزبانی عربستان تغییر اساسی نکرد. این کشور همچنان میزبان جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷ باقی مانده و مسابقات فوتبال آن نیز ادامه دارد. در واقع، در شرایطی که تهدیدهای امنیتی برگزاری مسابقه در ریاض را با تأخیر مواجه کرده، AFC تصمیمی برای کنار گذاشتن عربستان از میزبانی نگرفته است.
موضوع اصلی، زیر سؤال بردن اصل برگزاری مسابقات در عربستان نیست؛ مسأله، تفاوت در نوع برخورد با شرایط امنیتی دو کشور است. اگر تهدیدهای امنیتی را می‌توان با تأخیر در شروع مسابقه و اتخاذ تدابیر لازم مدیریت کرد، چرا همین رویکرد در قبال فوتبال ایران دنبال نمی‌شود؟
ایران همچنان پشت درهای بسته میزبانی
در سوی دیگر، استقلال، تراکتور و گل‌گهر با محدودیت‌های میزبانی در رقابت‌های آسیایی مواجه شده‌اند و ناچارند مسابقات خود را در کشورهای ثالث برگزار کنند. این تصمیم‌ها علاوه بر تحمیل هزینه‌های مالی و لجستیکی، شرایط فنی تیم‌ها را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.
میزبانی در فوتبال تنها به در اختیار داشتن یک ورزشگاه محدود نمی‌شود. باشگاه میزبان از حمایت هواداران برخوردار است، برنامه سفر و آماده‌سازی تیم را مطابق شرایط خود تنظیم می‌کند و از مزیت بازی در زمین آشنا بهره می‌برد. محرومیت از این امتیازها، به‌ویژه در رقابت‌های فشرده آسیایی، می‌تواند بر عملکرد ورزشی تیم‌ها اثر بگذارد.
مسئولان فوتبال ایران نیز بر فراهم بودن شرایط اجرایی برای برگزاری مسابقات در کشور تأکید دارند. با این حال، محدودیت‌ها ادامه یافته و باشگاه‌های ایرانی همچنان از امتیاز میزبانی محروم‌اند؛ آن هم در شرایطی که عربستان با وجود گزارش‌های مربوط به تهدیدهای امنیتی، از انعطاف بیشتری در ادامه میزبانی برخوردار است.
برخورد مهربانانه با عربستان سختگیری علیه ایران
تفاوت در برخورد AFC زمانی بیشتر به چشم می‌آید که دو وضعیت کنار یکدیگر قرار می‌گیرند. در ریاض، هشدار امنیتی به تأخیر یک مسابقه منجر می‌شود اما اصل میزبانی حفظ می‌شود. در فوتبال ایران، ملاحظات امنیتی به سلب میزبانی و انتقال مسابقات به کشورهای دیگر منجر شده است.
این مقایسه به‌تنهایی تمام جزئیات ارزیابی‌های امنیتی AFC را روشن نمی‌کند؛ با این حال، کنفدراسیون فوتبال آسیا نمی‌تواند انتظار داشته باشد چنین تفاوتی بدون پرسش باقی بماند. اگر شرایط امنیتی عربستان با تدابیر اجرایی قابل مدیریت است، AFC باید توضیح دهد چرا شرایط ایران با رویکردی متفاوت ارزیابی شده و چه تفاوت مشخصی میان این دو وضعیت وجود دارد.
آنچه به انتقادها دامن می‌زند، همین برداشت از برخورد آسان‌گیرانه‌تر با عربستان و سختگیری بیشتر در قبال ایران است؛ برداشتی که با نبود توضیحات شفاف از سوی نهاد تصمیم‌گیرنده، تقویت می‌شود. مسئله این نیست که عربستان نیز باید از میزبانی محروم شود، بلکه پرسش اصلی این است که چرا فوتبال ایران نمی‌تواند از فرصتی مشابه برای برگزاری مسابقات در خانه برخوردار باشد.
معیارهای AFC؛ یکسان یا متناسب با کشورها؟
مسأله اصلی فوتبال ایران، مطالبه برخورد برابر در تصمیم‌های کنفدراسیون فوتبال آسیاست. AFC باید روشن کند چه شاخص‌هایی برای ارزیابی امنیت میزبانان در نظر گرفته و چرا نتیجه این ارزیابی‌ها در ایران و عربستان به تصمیم‌هایی تا این اندازه متفاوت منجر شده است.
اگر امنیت، معیار اصلی تصمیم‌گیری است، این معیار باید برای همه کشورها شفاف و یکسان باشد. نمی‌توان برای یک کشور، تهدیدهای امنیتی را با تأخیر و تدابیر اجرایی مدیریت کرد، اما برای کشوری دیگر، همان ملاحظات را مبنای محرومیت از میزبانی قرار داد، بی‌آن‌که تفاوت این دو تصمیم به‌روشنی توضیح داده شود.
فوتبال ایران خواهان محرومیت عربستان نیست؛ مطالبه اصلی، پایان دادن به این احساس است که در فوتبال آسیا، شرایط مشابه لزوماً با برخوردی مشابه مواجه نمی‌شود. تا زمانی که AFC درباره این تفاوت‌ها توضیح روشنی ارائه نکند، پرسش درباره معیار دوگانه و برخورد آسان‌گیرانه‌تر با عربستان همچنان پابرجا خواهد ماند.
1
زنوزی: AFC باید پاسخگو باشد
محمدرضا زنوزی، مالک باشگاه تراکتور نیز به این وضعیت اعتراض کرده و برخورد کنفدراسیون فوتبال آسیا را دوگانه و ناعادلانه دانسته است. او با اشاره به تفاوت واکنش‌ها به شرایط امنیتی ایران و عربستان، خواستار پاسخگویی AFC درباره معیارهای تصمیم‌گیری شده است: «باید به AFC نامه بزنیم. شما می‌گویید فوتبال سیاسی نیست، اگر سیاسی نیست چرا جلوی پروازهای ما را می‌گیرند و نمی‌گذارند با پرواز خودمان بیاییم؟ این عدالت فوتبال نیست که یک تیم با هزار مکافات بیاید و یک تیم با پرواز مستقیم هر کجا دلش خواست برود. اگر AFC به دنبال این است که عدالت را رعایت کند، باید این مسائل را هم لحاظ و مشکلات را بررسی کند. مشکلات زیاد هستند، به‌خصوص برای ایرانی‌ها. انتظار داریم مسئولان AFC مدیریتی در این مورد انجام بدهند، چون اگر این اتفاق نیفتد مجبوریم از مراجع قانونی و بین‌المللی و از طریق حقوقی اقدام کنیم. من از مسئولان کشوری گله‌مند هستم. آدم دلش نمی‌آید در این شرایط سیاسی و امنیتی و جنگی، یکسری بحث‌ها را انجام بدهد. من دنبال این هستم که در کشور انسجام و وحدت وجود داشته باشد و به همین دلیل مدتی است که درباره فوتبال صحبت نکرده‌ام. من دنبال این هستم که برای کشور یک وحدتی ایجاد شود و همانطور که رهبر عزیزمان گفته، این اتفاق بیفتد و مردم دنبال وحدت باشند، اما کارهایی انجام می‌شود که انتظار داریم نشود؛ یا برای هیچ‌کس، یا برای همه.»
زنوزی همچنین با انتقاد از عملکرد فدراسیون فوتبال ایران، این پرسش را مطرح کرده که چرا از حقوق تراکتور در این پرونده دفاع مؤثری صورت نمی‌گیرد. این اعتراض، بازتاب نارضایتی باشگاه‌هایی است که معتقدند تصمیم‌های مرتبط با میزبانی، بدون ارائه توضیحات کافی، هزینه‌های سنگینی به آنها تحمیل کرده است.
2
ضرورت اقدام فوری و پاسخگویی
زنوزی و دیگر مدیران باشگاهی خواهان «پاسخ روشن» درباره معیارها هستند. تا زمانی که AFC معیارهایش را منتشر نکند، باشگاه‌های ایرانی در وضعیت نابرابر باقی می‌مانند. این نابرابری نه‌تنها به فوتبال ایران آسیب می‌زند، بلکه اعتبار AFC را نیز زیر سؤال می‌برد.
فدراسیون فوتبال ایران باید با جدیت این موضوع را پیگیری کند. مهدی تاج به‌عنوان نایب‌رئیس AFC وظیفه دفاع از حقوق باشگاه‌های ایرانی را بر عهده دارد. سکوت در برابر این بی‌عدالتی، بی‌شک جایز نیست و باید از AFC خواسته شود معیارهای امنیتی خود را شفاف اعلام کند و توضیح دهد چرا ریاض تحت حملات موشکی قابل میزبانی است اما تهران در شرایط عادی نه. فوتبال ایران حق دارد در خاک خود میزبان باشد. امنیت کشور برقرار است و هیچ توجیه منطقی برای محرومیت باشگاه‌های ایرانی وجود ندارد. معیار دوگانه AFC نه‌تنها ناعادلانه است، بلکه نشان‌دهنده اولویت منافع مالی و سیاسی بر اصول ورزشی است. پرسش کل قاره آسیا از AFC کوتاه است و مطالبه‌ای کاملاً منطقی است؛ معیارهای ارزیابی امنیتی کدام است و چرا برای همه کشورها یکسان اجرا نمی‌شود؟ چنین معیاری اگر مکتوب و شفاف باشد، هم باشگاه‌های ایرانی می‌دانند در چه شرایطی می‌توانند میزبان باشند و هم کشورهای دیگر. اگر وجود نداشته باشد، تصمیم‌ها سلیقه‌ای به نظر می‌رسد و اعتماد به نهاد داور از بین می‌رود.
3
سابقه تصمیم‌های AFC و منافع مالی
مماشاتی که پیش‌تر AFC در صدور مجوز حرفه‌ای باشگاه‌های عربستانی از خود نشان می‌داد و احتمالاً دلیلش سود مالی ناشی از حضور الهلال، الاتحاد و النصر در لیگ قهرمانان آسیا است، بر همه اثبات شده بود و حالا با اقدام فعلی این نهاد، عملاً ادعای بی‌طرفی آن بیشتر زیر سؤال می‌رود. تصمیم‌های AFC در سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۴ هم نشان می‌دهد که معیارهای امنیتی به‌طور یکسان اعمال نمی‌شود.
4
رونالدو می‌ماند، فوتبالیست خارجی
درجه چندم نوتیس می‌دهد
تفاوت رفتار با ستاره‌های خارجی در ریاض و بازیکنان خارجی حاضر ایرانی، تصویر کامل‌تری از این سیاست دوگانه ارائه می‌دهد. کریستیانو رونالدو با وجود حملات موشکی به ریاض، همچنان در عربستان حضور دارد و قرارداد او تا ژوئن ۲۰۲۷ تمدید شده است. قرارداد رونالدو شامل ۱۶ نفر پرسنل تمام‌وقت است که چهار نفر آنها محافظ امنیتی هستند.
در همین حال، لیگ عربستان با ارسال نامه‌ای به باشگاه‌ها، اعلام کرده که «بازی کردن امن است» و از تیم‌ها خواسته مسابقات را ادامه دهند. اما همزمان، دولت سعودی هشدار داده که مردم از پل‌ها و ساختمان‌های حساس دوری کنند که تناقضی آشکار محسوب می‌شود اما در ایران بازیکنان خارجی با اتفاق کوچکی نوتیس فسخ می‌دهند و سؤال اصلی اینجاست که باشگاه‌های ما چطور با این بازیکنان قرارداد امضا می‌کنند که یک مربی یا بازیکن خارجی درجه‌چندم با کوچک‌ترین اتفاقی دنبال فسخ و دریافت غرامت است اما رونالدو یک ساعت بعد از موشک‌باران در ریاض به میدان می‌رود؟!
5
ایران امروز کجاست؟
مسئولان ورزشی کشور بارها تأکید کرده‌اند که «همه شرایط امنیتی، انتظامی و اجرایی برای برگزاری مسابقات در ایران فراهم است». اسناد مستقل هم این برداشت را تا حدی تأیید می‌کنند. پس از درگیری‌های ماه‌های گذشته، آتش‌بسی با میانجیگری پاکستان از ۸ آوریل برقرار شد و پروازهای بین‌المللی از فرودگاه امام خمینی از ۲۵ آوریل از سر گرفته شد؛ مقصد نخستین پروازها استانبول، مسقط و مدینه بود.
در داخل کشور هم رقابت‌های لیگ برتر جریان دارد. همین هفته گذشته تراکتور و استقلال در ورزشگاه یادگار امام تبریز در بازی لیگ برتر مقابل هم قرار گرفتند و بازی با تساوی ۱-۱ پایان یافت. لیگی که به‌طور منظم در شهرهای ایران برگزار می‌شود، پیامی روشن دارد؛ فوتبال ایران آماده میزبانی است.
مسأله اما بر سر برداشت AFC است؛ AFC می‌تواند بگوید این تصمیم‌ها بر اساس ارزیابی مستقل از ریسک گرفته شده است اما همین استدلال هم باید به شکل یکسان برای همه کشورها اعمال شود و حمله موشکی به فرودگاه پایتخت عربستان، دست‌کم در نگاه ایرانیان، این پرسش را جدی‌تر می‌کند که آیا چنین است یا نه.
6
هزینه‌ای فراتر از پول
آثار این تصمیم فقط به حساب بانکی باشگاه‌ها محدود نیست. فوتبال بدون هوادار، بخشی از روح خود را از دست می‌دهد و هوادارانی که سال‌هاست پای تیم‌شان ایستاده‌اند، حالا از دیدن بازی‌های آسیایی در ورزشگاه خودشان محروم‌اند. این موضوع مورد اشاره جواد نکونام هم بود و در نشست خبری دیدار تیمش مقابل الشمال به آن اشاره داشت: «ببینید، میزبانی را از دست داده‌ایم و سهمیه بازیکنان هم به ضرر ما شده است، همه‌چیز به ضرر ماست، نه به نفع‌مان. مسابقات در زمان یا مکان برابر برگزار نمی‌شود. کاش می‌توانستیم با شرایطی برابر با آنها رقابت کنیم؛ در آن صورت وضعیت بهتر می‌شد.»
مزیت میزبانی هم در رقابت‌های رفت‌وبرگشتی اهمیتی بیش از ظاهر دارد؛ تیمی که در ورزشگاه خودش بازی می‌کند، با شرایط جوی، چمن و تماشاگر آشناست و نیازی به سفر طولانی ندارد. وقتی این مزیت از تیم ایرانی گرفته می‌شود و در عین حال تیم‌های دیگر آن را به‌طور کامل در اختیار دارند، رقابت دیگر بر پایه شرایط برابر استوار نیست.