وقتی مجازات بازدارنده نباشد، تخلف تکرار میشود
احمدرضا براتی
کارشناس حقوقی
حواشی هفتههای اخیر لیگ برتر فوتبال ایران، بهویژه اتفاقات دیدار گلگهر و تراکتور، بار دیگر یک واقعیت مهم را پیش روی فوتبال ایران قرار داده است و آن اینکه صرف صدور رأی انضباطی برای کنترل رفتارهای خارج از چهارچوب کافی نیست و تصمیمات ارکان قضایی باید اثر بازدارنده داشته باشند.
هدف از مجازات صرفاً واکنش به تخلفی که اتفاق افتاده نیست. یکی از کارکردهای مهم مجازات، پیشگیری از تکرار تخلف توسط همان شخص و همچنین جلوگیری از ارتکاب رفتار مشابه توسط دیگران است. اگر متخلف پس از تحمل مجازات، بدون نگرانی جدی بتواند همان رفتار یا رفتاری مشابه را دوباره تکرار کند، باید پذیرفت که تصمیم قبلی نتوانسته است کارکرد بازدارندگی خود را بهدرستی ایفا کند.
اتفاقات هفتههای اخیر لیگ برتر فوتبال ایران نیز از همین منظر قابل بررسی است. در موارد متعددی، افرادی که مرتکب توهین، فحاشی یا رفتارهای خارج از چهارچوب میشوند، چهرههایی ناشناخته و بیسابقه نیستند بلکه در بسیاری از موارد، پیش از این نیز سابقه رفتارهای مشابه یا نزدیک به آن را داشتهاند. این موضوع یک پیام روشن دارد: اگر مجازات متناسب با تخلف نباشد، احتمال تکرار افزایش پیدا میکند.
در ماجرای اخیر گلگهر و تراکتور نیز فارغ از اینکه نهایتاً رکن قضایی فدراسیون درباره هر یک از ادعاهای مطرحشده چه تصمیمی خواهد گرفت، اصل مسأله روشن است. وقتی یک مقام رسمی پس از اخراج، حاشیههای جدیدی را به وجود میآورد، نمیتوان این اتفاقات را صرفاً یک هیجان زودگذر پس از مسابقه تلقی کرد. اینها نشانههایی از یک مشکل بزرگ در فرهنگ انضباطی فوتبال است.
البته منظور از برخورد بازدارنده، الزاماً صدور سنگینترین مجازات در هر پرونده نیست. رأی بازدارنده، رأیی است که متناسب با شدت تخلف، جایگاه مرتکب، آثار رفتار، سوابق انضباطی و احتمال تکرار آن صادر شود. ممکن است برای یک تخلف، جریمه مالی مناسب باشد و برای تخلف دیگری، محرومیت یا ترکیبی از مجازاتها ضرورت پیدا کند. آنچه اهمیت دارد تناسب مجازات با شرایط پرونده است.
از سوی دیگر، ارکان قضایی فدراسیون فوتبال باید مراقب باشند که تفاوتی میان اشخاص و باشگاهها در اجرای مقررات قائل نشوند. بازدارندگی زمانی محقق میشود که اهالی فوتبال اطمینان داشته باشند ارتکاب تخلف، صرفنظر از نام و جایگاه مرتکب، با واکنش واقعی و مؤثر مواجه خواهد شد.
فوتبال ایران اکنون بیش از هر زمان دیگری به اقتدار انضباطی همراه با عدالت و تناسب نیاز دارد. اگر در پروندههای قبلی، نسبت به رفتارهای مشابه تصمیماتی بهموقع، متناسب و واقعاً بازدارنده اتخاذ شده بود، این احتمال وجود داشت که بخشی از رفتارهایی که امروز شاهد آن هستیم، اساساً تکرار نشود.
بنابراین اکنون موضوع فقط رسیدگی به یک تخلف یا یک پرونده خاص نیست. مسأله این است که ارکان قضایی فدراسیون فوتبال باید با آرای خود این پیام روشن را منتقل کنند که تخلف، هزینه واقعی دارد و تکرار تخلف، نمیتواند با همان واکنش قبلی مواجه شود. اگر این پیام بهدرستی منتقل شود، تصمیمات انضباطی میتوانند نقش مؤثری در آرامکردن فضای فوتبال داشته باشند در غیر این صورت، چرخه تخلف، واکنش و تکرار همچنان ادامه خواهد داشت.