در حافظه موقت ذخیره شد...
ضرورت فعالیت قدرتمند اتحادیه باشگاهها
وکیل باشگاه پرسپولیس
بسیاری از مشکلات اقتصادی فوتبال ایران ریشه در خلأهای قانونی و نبود سازوکارهای مؤثر برای صیانت از حقوق باشگاهها دارد. او میگوید اگر طی سالهای گذشته قوانین لازم برای حمایت از منابع درآمدی باشگاهها تدوین و اجرا میشد، امروز بسیاری از تیمهای ریشهدار فوتبال ایران همچنان به فعالیت خود ادامه میدادند.
این موضوع سالهاست که یکی از دغدغههای اصلی فوتبال ایران است. نکته تأسفبار اینجاست که اگر از سالها قبل به شکل اصولی به آن پرداخته میشد، امروز شاهد از بین رفتن بسیاری از باشگاههای باسابقه نبودیم. مهمترین عاملی که باعث تضعیف یا حتی نابودی شخصیت حقوقی یک باشگاه میشود، مشکلات مالی است.
نمونههای زیادی در فوتبال ایران وجود دارد. باشگاه راهآهن، پس از خروج بخش خصوصی، عملاً از صحنه فوتبال حذف شد. باشگاه پدیده نیز شرایط مشابهی را تجربه کرد. این اتفاقها تصادفی نیست زیرا باشگاهها از منابع درآمدی پایدار و قانونی برخوردار نیستند. باشگاههایی مانند راهآهن یا پدیده نمونههای روشنی از این مسأله هستند. با از بین رفتن منابع مالی و نبود حمایتهای قانونی، این باشگاهها به مرور از چرخه فوتبال حرفهای خارج شدند. این اتفاق نشان میدهد که باشگاهها بدون پشتوانه اقتصادی و حقوقی پایدار، امکان ادامه حیات ندارند
مهمترین خلأ موجود نبود قوانین مشخص برای حمایت از حقوق اقتصادی باشگاهها است. تا زمانی که قانونگذار مقررات شفاف و الزامآوری برای تضمین حقوق باشگاهها تدوین نکند، امکان مطالبه این حقوق نیز وجود نخواهد داشت. در فوتبال حرفهای دنیا منابع درآمدی باشگاهها مشخص است؛ از حق پخش تلویزیونی و نقلوانتقالات گرفته تا تبلیغات محیطی، فروش محصولات هواداری و بهرهبرداری از برند باشگاه. اما در فوتبال ایران بخش زیادی از این ظرفیتها یا وجود ندارد یا به شکل صحیح اجرا نمیشود.
به همین دلیل است که باشگاههای ایرانی هنگام تنظیم بودجه فصل، تقریباً هیچگاه روی درآمدهایی مانند فروش لباس یا محصولات هواداری حساب ویژهای باز نمیکنند، زیرا هیچ تضمین قانونی برای تحقق این درآمدها وجود ندارد. شاید باشگاههای بزرگی مانند پرسپولیس، استقلال، سپاهان، تراکتور یا فولاد کمتر از این وضعیت آسیب ببینند، اما برای بسیاری از باشگاههای شهرستانی همین منابع میتواند نقش حیاتی در ادامه فعالیت آنها داشته باشد.
یکی از نخستین اقداماتی که در باشگاه انجام دادیم، ساماندهی مجموعههایی بود که بدون مجوز از نام و نشان پرسپولیس استفاده میکردند. در سراسر کشور مدارس فوتبالی وجود داشتند که با نام پرسپولیس فعالیت میکردند، در حالی که هیچگونه مجوزی از باشگاه نداشتند. حتی یکی از همین مدارس با مهر و امضای خودش برای باشگاه نامه رسمی ارسال کرده بود؛ اتفاقی که نشان میداد وضعیت حفاظت از برند باشگاه تا چه اندازه نابسامان بوده است.
در ادامه تلاش کردیم از فعالیتهای غیرمجاز جلوگیری کنیم و اجازه ندهیم هیچ شخص یا مجموعهای بدون تأیید باشگاه از برند پرسپولیس بهرهبرداری کند. همچنین درباره فروشگاههایی که در نقاط مختلف کشور از نام باشگاه استفاده تجاری میکردند، اقدامات حقوقی متعددی انجام شد. البته این فرایند بسیار زمانبر و دشوار است، اما حفظ حقوق مالکیت معنوی باشگاه یکی از مهمترین وظایف بخش حقوقی محسوب میشود.
این اقدامات به تنهایی نمیتواند مشکلات اقتصادی فوتبال ایران را حل کند. مسائلی مانند حق پخش، حقوق ناشی از برند یا سایر منافع اقتصادی، مطالبات جمعی باشگاهها هستند. این حقوق زمانی قابل دستیابی است که باشگاهها در قالب یک اتحادیه یا تشکل صنفی قدرتمند، به صورت مشترک از منافع خود دفاع کنند.
در کشور تقریباً همه صنوف دارای اتحادیه یا کانون هستند؛ از کانون وکلای دادگستری گرفته تا اتحادیههای صنفی مختلف. اما سؤال اینجاست که آیا باشگاههای فوتبال نیز چنین تشکل اثرگذاری دارند که بتواند مطالبات آنها را از مجلس، دولت، فدراسیون فوتبال و سازمان لیگ پیگیری کند؟ اگر چنین اتحادیهای وجود دارد، باید دید در سالهای گذشته چه دستاورد عملی برای فوتبال کشور داشته است.
همین خلأ درباره بازیکنان نیز وجود دارد. بسیاری از فوتبالیستها در سنین پایین به دلیل مصدومیت از فوتبال کنار میروند، اما آیا برای آینده آنها سازوکار مشخصی مانند بیمه، بازنشستگی یا حمایتهای صنفی پیشبینی شده است؟ شاید برخی مانند امید روانخواه توانسته باشند مسیر مربیگری را ادامه دهند، اما بسیاری از بازیکنان چنین فرصتی پیدا نمیکنند و از حمایت لازم برخوردار نیستند.
تا زمانی که قوانین حمایتی، اتحادیههای واقعی و سازوکارهای مؤثر برای دفاع از حقوق باشگاهها و بازیکنان شکل نگیرد، نباید انتظار داشت اقتصاد فوتبال ایران به سمت پایداری حرکت کند. امروز شاید این مسائل در قالب مصاحبهها و گفتوگوها مطرح شود، اما برای رسیدن به نقطه مطلوب، باید ارادهای جدی برای اصلاح ساختارهای حقوقی و اقتصادی فوتبال کشور وجود داشته باشد.