مانیفست مهدی تاج برای بقای محافظهکاری روی نیمکت تیم ملی
ایران پیرترین تیم تاریخ میماند
محمدرضا رحیم پور
خبرنگار
با بستهشدن پرونده پرابهام و بدون برد تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی ۲۰۲۶، حالا قطبنمای فوتبال کشور باید روی مهمترین رویداد پیش رو قفل شود؛ جام ملتهای آسیا ۲۰۲۷ که قرار است به میزبانی عربستان سعودی برگزار شود. در شرایطی که موج سنگینی از انتقادات کارشناسان و افکار عمومی علیه عملکرد فنی کادر فنی راه افتاده است، مهدی تاج، رئیس فدراسیون فوتبال، بهصراحت اعلام کرد که امیر قلعهنویی همچنان فرماندهی یوزها را در این تورنمنت حیثیتی بر عهده خواهد داشت. این تصمیم جنجالی در حالی اتخاذ شده که کالبدشکافی دادههای آماری، از یک بحران عمیق و ساختاری در بدنه مدیریتی و فنی تیم ملی پرده برمیدارد.
ابقای امیر قلعهنویی روی نیمکت داغ تیم ملی را میتوان در چند فاکتور ریشهیابی کرد. نخست، تعهد به ریلگذاری پیشین فدراسیون پس از جام ملتهای ۲۰۲۳؛ جایی که قرارداد او با پیوست شرط جوانگرایی تا پایان جام جهانی ۲۰۲۶ تمدید شد و تاج با تکیه بر همان فرمول، این ابقا را تداوم منطقی سیاستهای خود میداند. فاکتور دوم، هراس شدید مدیریت از ایجاد تغییرات بنیادین در فاصله کوتاه باقیمانده تا سوت آغاز جام ملتها (دیماه ۱۴۰۵) است. رئیس فدراسیون شوک تغییر سرمربی را یک ریسک بزرگتر از ادامه همکاری با کادر فعلی ارزیابی کرده است. از سوی دیگر، حمایت شخصی و فراتر از معیارهای فنی تاج با عبارت «از آقای قلعهنویی راضی هستیم»، نشان داد که این تصمیم پشت درهای بسته و بر اساس مصلحتسنجی گرفته شده است؛ آن هم در مقطعی که قحطالرجال گزینههای داخلی و بنبست ارزی و منطقهای برای جذب مربی بزرگ خارجی، فدراسیون را در ماتریکسی از بیبرنامگی قفل کرده است.
بزرگترین زاویه نقد به عملکرد قلعهنویی، شکاف عمیق میان وعدههای شیک جوانگرایی و دکوپاژ عملی او در زمین مسابقه است. او بارها این جراحی را به تعویق انداخت؛ از جام ملتها به انتخابی جام جهانی، سپس به بعد از صعود و در نهایت به بازیهای تدارکاتی! حتی در تورنمنت درجه دوی کافا نیز کادر فنی شهامت بازی دادن به جوانها را پیدا نکرد. شلاق سنگین آمار بر پیکر نیمکت زمانی فرود میآید که بدانیم تیم ملی ایران با میانگین سنی ۳۰.۳ سال، پیرترین تیم تاریخ خود را به جام جهانی فرستاد؛ رکوردی فاجعهبار که در کل دنیا تنها پاناما (با ۳۰.۴ سال) از آن جلوتر بود.
برای درک بهتر این فرسایش نسلی، کافی است وضعیت مهرهها را زیر ذرهبین بگذاریم. هسته اصلی و همیشه فیکس تیم را مردان مسنی چون شجاع خلیلزاده (۳۷ سال)، احسان حاجصفی (۳۶ سال) و رامین رضاییان (۳۶ سال) تشکیل دادند که در هر سه مسابقه بدون بازدهی سرعتی دویدند. در سوی دیگر، جوانان بایکوتشده در اردو مانند امیرمحمد رزاقینیا (۲۰ سال) و دانیال ایری تنها حضوری تزیینی داشتند و هرگز فرصت واقعی برای بازی پیدا نکردند. شاهکار قصه اما خط خوردن استعدادهای ۱۹ تا ۲۱ سالهای چون محمد خلیفه، کسری طاهری و امیرحسین محمودی در آخرین مرحله بود؛ بازیکنانی که پیش از آنها مسعود محبی، مهدی هاشمنژاد و احسان محروقی نیز از کمپ تبعید شده بودند تا سرمایه آینده این فوتبال بسوزد.
با قطعی شدن این ابقا، سؤال کلیدی این است که پلن قلعهنویی برای جام ملتهای آسیا ۲۰۲۷ چیست؟ شواهد تاریخی نشان میدهد الگوی رفتاری او تکرار یک سمفونی تکراری است، وعده جوانگرایی در مصاحبهها، پناه بردن به باتجربهها در چمن مسابقه و در نهایت توجیه باختها با ردیف کردن آمار مالکیت توپ!
ایران در گروه C جام ملتها با سوریه، چین و قرقیزستان همگروه است. فشار خردکننده نتیجهگرایی در این کارزار و ددلاین زمانی کوتاه پایان قرارداد، عملاً شجاعت ریسک را از قلعهنویی خواهد گرفت و او دوباره به سمت مهرههای سنتی خود (بیرانوند، جهانبخش، طارمی و آزمون) غش خواهد کرد و طبق الگوی رفتاری قلعهنویی در تاریخ، او شهامت تغییر نسل را نخواهد داشت. بنابراین جوانان فوتبال ایران باز هم پشت تفکر محافظهکار قلعهنویی خواهند سوخت و همان تیم پیر جام جهانی، مسافر عربستان خواهد شد.
واقعیت عریان فوتبال این است که تیم ملی با این ساختار فرسوده و تفکر محافظهکارانه، شانس ناچیزی برای شکستن طلسم نیمقرنی در عربستان دارد. تجربه پیرمردهای تیم در جام جهانی حتی نتوانست یک پیروزی ساده برای ما بسازد. تنها راهکار، آغاز بیرحمانه جوانگرایی، پایان بازنشستگیهای مصلحتی و فیکس کردن جوانانی مثل رزاقینیا، ایری و محمد قربانی است. پذیرش تاوان شکست با یک تیم جوان، هزار بار ارزشمندتر از سقوط با نسلی است که تمام فرصتهای خود را سوزانده است. حال باید دید آیا نیمکت تیم ملی قرار است با همان فرمان قبلی جلو برود، یا اینکه بالاخره شجاعت جراحی این پیکر پیر تزریق خواهد شد؟