روایت قدرت، افتخار و احیای فوتبال غنا
تشنه بازگشت به اوج
فرخ حسابی/ فوتبال در غنا بخشی از هویت ملی و فرهنگی کشوری است که دههها به عنوان یکی از قدرتهای سنتی فوتبال آفریقا شناخته شده است. تیم ملی غنا که با لقب «ستارههای سیاه» شناخته میشود، یکی از پرافتخارترین تیمهای قاره آفریقا به شمار میرود و در طول تاریخ خود بارها نام این کشور را در بزرگترین صحنههای فوتبال جهان مطرح کرده است.
لقب ستارههای سیاه از ستاره سیاه موجود در پرچم ملی غنا گرفته شده؛ نمادی که سالهاست روی پیراهن ملیپوشان این کشور میدرخشد و یادآور آرمانهای استقلال و وحدت آفریقا است. تیم ملی غنا زیر نظر فدراسیون فوتبال این کشور فعالیت میکند و پیش از استقلال در سال ۱۹۵۷ با نام «گلد کوست» در رقابتهای بینالمللی حضور داشت.
آغاز یک قدرت بزرگ در فوتبال آفریقا
فوتبال در اواخر قرن نوزدهم توسط بازرگانان و دریانوردان اروپایی به منطقه گلد کوست معرفی شد. محبوبیت این ورزش به سرعت افزایش یافت و نخستین باشگاه فوتبال کشور در سال ۱۹۰۳ در شهر کیپ کوست شکل گرفت. با استقلال غنا، فوتبال نیز به نمادی از پیشرفت ملی تبدیل شد و تیم ملی این کشور خیلی زود جایگاه خود را در قاره آفریقا پیدا کرد.
دهه ۱۹۶۰ دوران طلایی نخست فوتبال غنا بود. هدایت تیم در آن سالها بر عهده چارلز کومی جیامفی قرار داشت؛ مربیای که نقش مهمی در تبدیل غنا به قدرت اول فوتبال آفریقا ایفا کرد. ستارههای سیاه در سالهای ۱۹۶۳ و ۱۹۶۵ قهرمان جام ملتهای آفریقا شدند و با نمایشهای درخشان خود لقب «ستارههای سیاه آفریقا» را به دست آوردند.
در همین دوران، غنا یکی از بهترین نتایج تاریخ خود را نیز ثبت کرد و موفق شد کنیا را با نتیجه خیرهکننده ۱۳ بر ۲ شکست دهد. همچنین در سال ۱۹۶۲ برابر رئال مادرید، قهرمان وقت اسپانیا، در ورزشگاه آکرا به تساوی ۳ بر ۳ رسید؛ نتیجهای که نشاندهنده قدرت رو به رشد فوتبال این کشور بود.
فراز و فرودهای دهههای بعد
پس از سلطه در دهه ۱۹۶۰، ستارههای سیاه وارد دورهای پرنوسان شدند. غنا در دهه ۱۹۷۰ سه دوره متوالی از حضور در جام ملتهای آفریقا بازماند، اما اوایل دهه ۱۹۸۰ با ظهور نسل جدیدی از بازیکنان، بار دیگر به اوج بازگشت.
در سال ۱۹۸۲ غنا با شکست لیبی میزبان در فینال جام ملتهای آفریقا چهارمین قهرمانی قارهای خود را جشن گرفت؛ افتخاری که همچنان آخرین قهرمانی این کشور در این رقابتها محسوب میشود. پس از آن اما دوباره دوران افت آغاز شد و غنا چندین بار از صعود به جام ملتها بازماند.
یکی از تلخترین لحظات تاریخ فوتبال این کشور در فینال جام ملتهای آفریقا ۱۹۹۲ رقم خورد. غنا پس از تساوی بدون گل برابر ساحل عاج، در ضربات پنالتی با نتیجه ۱۱ بر ۱۰ شکست خورد. در آن مسابقه عبدی پله، ستاره بزرگ فوتبال غنا، به دلیل محرومیت در فینال حضور نداشت و غیبت او تأثیر زیادی بر سرنوشت تیم گذاشت.
تولد نسل طلایی جدید
در اواخر دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰، تیمهای پایه غنا موفقیتهای چشمگیری به دست آوردند. بسیاری از ستارههایی که بعدها ستون اصلی تیم ملی شدند، از همین نسل ظهور کردند. مایکل اسین، سولی مونتاری، جان منساه و استفن آپیا از جمله بازیکنانی بودند که مسیر خود را از تیمهای جوانان آغاز کردند.
موفقیت بزرگ فوتبال پایه غنا در سال ۲۰۰۹ رقم خورد؛ زمانی که تیم زیر ۲۰ سال این کشور با شکست برزیل در فینال جام جهانی جوانان به نخستین تیم آفریقایی تبدیل شد که قهرمانی جهان در این رده سنی را به دست میآورد. این دستاورد تاریخی جایگاه غنا را به عنوان یکی از بهترین کشورهای آفریقا در زمینه پرورش استعدادهای فوتبالی تثبیت کرد.
درخشش در جام جهانی
سال ۲۰۰۶ نقطه عطفی در تاریخ فوتبال غنا بود. ستارههای سیاه برای نخستین بار به جام جهانی صعود کردند و در آلمان عملکردی فراتر از انتظار داشتند. آنها پس از شکست برابر ایتالیا، تیمهای جمهوری چک و آمریکا را مغلوب کردند و به مرحله حذفی رسیدند. هرچند در مرحله یکهشتم نهایی مقابل برزیل شکست خوردند، اما حضور موفقشان توجه جهان فوتبال را جلب کرد.
چهار سال بعد در آفریقای جنوبی، غنا یکی از تاریخیترین عملکردهای خود را به نمایش گذاشت. شاگردان میلووان رایواتس با عبور از مرحله گروهی و شکست آمریکا در وقتهای اضافه، به جمع هشت تیم برتر جهان رسیدند.
دیدار برابر اروگوئه در یکچهارم نهایی همچنان یکی از جنجالیترین مسابقات تاریخ جام جهانی محسوب میشود. در ثانیههای پایانی وقت اضافه، لوئیس سوارس با دست مانع ورود توپ به دروازه اروگوئه شد و اخراج شد، اما آساموآ جیان پنالتی حاصل از این صحنه را از دست داد. غنا در نهایت در ضربات پنالتی شکست خورد و فرصت تبدیل شدن به نخستین تیم آفریقایی حاضر در نیمهنهایی جام جهانی را از دست داد.
استمرار حضور در سطح اول آفریقا
در فاصله سالهای ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۷، غنا یکی از باثباتترین تیمهای قاره بود و بارها به مراحل پایانی جام ملتهای آفریقا رسید. این تیم در سال ۲۰۱۵ تا آستانه فتح جام پیش رفت اما بار دیگر در فینال و در ضربات پنالتی مغلوب ساحل عاج شد.
غنا همچنین در جام جهانی ۲۰۱۴ حضور یافت و اگرچه در مرحله گروهی حذف شد، اما تنها تیمی بود که موفق شد در جریان مسابقات برابر آلمان قهرمان شکست نخورد. تساوی ۲ بر ۲ مقابل آلمان یکی از بهترین نمایشهای غنا در تاریخ جامهای جهانی محسوب میشود.
چالشهای سالهای اخیر
در سالهای اخیر فوتبال غنا با مشکلات متعددی مواجه بوده است. حذف در مرحله یکهشتم نهایی جام ملتهای ۲۰۱۹ و ناکامی در جام ملتهای ۲۰۲۱، نشانههایی از افت این تیم بودند. در جام ملتهای ۲۰۲۱، غنا حتی نتوانست از مرحله گروهی صعود کند و برای نخستین بار از سال ۲۰۰۶ در همان مرحله حذف شد.
در جام جهانی ۲۰۲۲ نیز اگرچه ستارههای سیاه موفق شدند کره جنوبی را شکست دهند، اما شکست برابر پرتغال و اروگوئه باعث حذف زودهنگام آنها شد. ناکامی بزرگتر زمانی رقم خورد که غنا نتوانست به جام ملتهای آفریقا ۲۰۲۵ صعود کند؛ اتفاقی که برای نخستین بار از سال ۲۰۰۴ رخ داد و زنگ خطر را برای فوتبال این کشور به صدا درآورد.
با این حال، غناییها توانستند با کسب نتایج لازم مقابل مالی و ماداگاسکار جواز حضور در جام جهانی ۲۰۲۶ را به دست آورند و امیدها را برای بازگشت به روزهای اوج زنده نگه دارند.
نسل جدید و امید به آینده
اگرچه بسیاری معتقدند نسل طلایی غنا دیگر تکرار نشده است، اما فوتبال این کشور همچنان از استعدادهای قابل توجهی بهره میبرد. آنتوان سمنیو یکی از چهرههای شاخص نسل جدید به شمار میرود؛ مهاجمی که با درخشش در لیگ برتر انگلیس به یکی از امیدهای اصلی ستارههای سیاه تبدیل شده است.
با وجود افت رتبه جهانی و قرار گرفتن در میانه جدول تیمهای آفریقایی، غنا همچنان یکی از نامهای بزرگ فوتبال قاره محسوب میشود. چهار قهرمانی جام ملتهای آفریقا، حضورهای مکرر در جام جهانی و موفقیتهای کمنظیر در ردههای پایه نشان میدهد که این کشور همچنان ظرفیت بازگشت به جمع قدرتهای بزرگ فوتبال جهان را دارد.
اکنون ستارههای سیاه در آستانه فصلی تازه از تاریخ خود قرار گرفتهاند؛ فصلی که میتواند آغازگر احیای یکی از پرافتخارترین تیمهای فوتبال آفریقا باشد. اگر نسل جدید بتواند راه بزرگان گذشته را ادامه دهد، غنا بار دیگر این فرصت را خواهد داشت که نه تنها در آفریقا، بلکه در صحنه جهانی نیز بدرخشد.
سمنیو، جذابترین عنصر غنا
در شرایطی که محمد کودوس به دلیل مصدومیت این مسابقات را از دست داد و نتوانست پس از ماهها کار پزشکی خود را به فهرست کارلوس کیروش برساند، آنتوان سمنیو وینگر منچسترسیتی که فصلی فوقالعاده را در دو تیم بورنموث و سیتی پشت سر گذاشت، ستاره اصلی غنا خواهد بود در کنار کاپیتان و مهاجم باتجربه تیم یعنی جوردن آیو و توماس پارتی که حواشی زندگی شخصیاش، روی آرامش تیم در حواشی اخیر سایه انداخته است. سمنیو یکی از معدود بازیکنان تکنیکی و خلاق حاضر در ترکیب تیم ملی غناست و با توجه به اینکه میتواند در هر دو سمت راست و چپ به میدان برود، دست کارلوس کیروش را برای ایدههای متفاوت تاکتیکی باز خواهد گذاشت.
کیروش، یک بار دیگر در جام جهانی
سرمربی تیم ملی ایران در سه دوره اخیر جام جهانی یعنی کارلوس کیروش که مرحله پلیآف را در فوتبال آسیا و روی نیمکت عمان پشت سر گذاشته بود، دو ماه پیش از آغاز جام و پس از اخراج اوتو آدو به دلیل کسب نتایج ضعیف، برای پنجمین و احتمالاً آخرین جام جهانی کارنامه خود به عنوان سرمربی غنا انتخاب شد. او که در مقدماتی جام جهانی ۲۰۰۲ آفریقای جنوبی را به جام رسانده بود اما این تیم را در جام همراهی نکرد، پس از هدایت پرتغال در جام ۲۰۱۰ و سه دوره حضور متوالی روی نیمکت ایران در دورههای اخیر، برای پنجمین بار در جام جهانی حاضر خواهد بود و تنها کارلوس آلبرتو پریرا با شش جام جهانی را بالاتر از خود میبیند. کیروش در همان بازی تدارکاتی نخست خود مقابل ولز که با تساوی ۱-۱ به اتمام رسید، ایدههای تدافعی و عملگرایانه خود را در زمین نشان داد و به نظر باید در جام جهانی نیز شاهد یک تیم تدافعی اما سرسخت دیگر از کیروش باشیم.
Group L
پنجمین حضور در جام جهانی
سرمربی: کارلوس کیروش(غنا)
کاپیتان: جوردن آیو
بهترین عملکرد: حضور در یکچهارم نهایی(۲۰۱۰)
رتبه در ردهبندی فیفا: ۷۴
ستارگان: آنتوان سمنیو(منچسترسیتی)، توماس پارتی(ویارئال)
و اینیاکی ویلیامز(اتلتیک بیلبائو)
برنامه بازیها:
پنجشنبه ۲۸ خرداد: غنا - پاناما ۲:۳۰
سهشنبه ۲ تیر: انگلیس - غنا ۲۳:۳۰
یکشنبه ۷ تیر: کرواسی - غنا ۰۰:۳۰