قول برچیدن، وعدهای که رنگ واقعیت نگرفت
معمای ورزشگاه ۹۷۴
بیش از سه سال از پایان جام جهانی ۲۰۲۲ قطر میگذرد اما «اولین ورزشگاه موقت تاریخ جام جهانی» همچنان در ساحل دوحه پابرجاست؛ بیآنکه سرنوشت نهاییاش روشن شود.
ورزشگاه ۹۷۴ که نماد پایداری و نوآوری در این دوره از مسابقات معرفی شده بود، با ۹۷۴ کانتینر حملونقل بازیافتی و اسکلت فلزی مدولار ساخته شد تا الگویی برای میزبانیهای بدون ورزشگاههای عظیم و بیاستفاده پس از رویداد باشد اما واقعیت میدانی، روایتی دیگر رقم زده است.
ورزشگاه «۹۷4» که نام آن برگرفته از کد بینالمللی قطر و تعداد کانتینرهای حمل ونقل به کار رفته در ساخت آن است، به عنوان نمادی از پایداری و نوآوری در این دوره از مسابقات شناخته شد.
این ورزشگاه ۴۴,۰۸۹ نفری که در ساحل دوحه واقع شده، با اسکلت فلزی مدولار و کانتینرهای رنگارنگ ساخته شده است. برخلاف دیگر ورزشگاههای میزبان، این ورزشگاه فاقد سیستم سرمایشی بود و بنابراین فقط میزبان مسابقات عصرگاهی بود که آخرین آنها پیروزی تیم برزیل مقابل کره جنوبی در مرحله یک هشتم نهایی بود.
طراحان این پروژه اعلام کرده بودند که تمام سازه فلزی ورزشگاه ۹۷۴ میتواند برای جام جهانی دیگر یا رویدادهای مهم ورزشی، چه به عنوان یک ورزشگاه هم اندازه و چه در قالب چندین مجموعه کوچکتر، مورد استفاده مجدد قرار گیرد.
اما وعدههای برچیده شدن عملی شد؟
قطر در زمان برگزاری جام جهانی وعده داده بود که این ورزشگاه کاملاً برچیده شده و به یک کشور در حال توسعه (احتمالاً در آفریقا یا آمریکای جنوبی) اهدا خواهد شد. بر اساس برخی گزارشها، اروگوئه به عنوان بخشی از پیشنهاد مشترک با آرژانتین، شیلی و پاراگوئه برای میزبانی جام جهانی ۲۰۳۰، یکی از مقصدهای احتمالی این سازه بود.
اما بنا بر گزارشهای تأییدشده، تا فوریه ۲۰۲۵(بیش از دو سال پس از پایان جام)، ورزشگاه هنوز در جای خود باقی و جابهجا نشده بود. در سال ۲۰۲۳، این ورزشگاه هیچ رویدادی برگزار نکرد و در سال ۲۰۲۴ تنها از دو مسابقه (از جمله فینال جام قهرمانان باشگاههای بینقارهای ۲۰۲۴ و فینال تروفه دشانپیون) میزبانی کرد. در سال ۲۰۲۵، سوپرجام فرانسه، یک بازی لیگ ستارگان قطر و چهار مسابقه از جام عرب در آن برگزار شد؛ استفادهای محدود اما نشانهای از تداوم حیات. اخیراً یک خبرگزاری بحرینی گزارش داد که «برخی کانتینرها قبلاً برداشته شدهاند، اما مقامات هنوز نگفتهاند ورزشگاه به کجا خواهد رفت».
گروه نظارتی «کربن مارکت واچ» پیش از این هشدار داده بود که پایداری واقعی ورزشگاه ۹۷۴ به «تعداد دفعات و مسافت حملونقل و مونتاژ مجدد آن» بستگی دارد. اگر ورزشگاه فقط یک بار استفاده مجدد شود، برای توجیه زیستمحیطی باید در فاصله کمتر از ۷,۰۳۳ کیلومتری جابهجا شود اما فاصله دوحه تا اروگوئه حدود ۱۳,۰۰۰ کیلومتر است و تقریباً دو برابر حد مجاز است. به همین دلیل این گروه اعتقاد دارد برای ارسال مستقیم به آمریکای جنوبی، این ورزشگاه حداقل باید در یک کشور ثالث مورد توقف واقع تا از نظر زیست محیطی حمل و نقلش قابل توجیه شود.
کمیته برگزاری جام جهانی قطر در پاسخ به درخواستها برای اعلام برنامههای آینده این ورزشگاه، تنها به تکرار وعدههای کلی پیشین بسنده کرده و اعلام داشته: « قطر در مسیر برگزاری نخستین جام جهانی کربنخنثی قرار دارد و تمام پروژههای زیرساختی باید معیارهای سختگیرانه پایداری را رعایت کنند. طرحهای نوآورانهای برای میراث ورزشی اجرا شده تا اطمینان حاصل شود که مسابقات هیچ «فیل سفیدی» از خود به جای نمیگذارد.» اما تاکنون هیچ برنامه مشخصی برای زمان دقیق برچیدن و مکان جدید ارائه نشده است.
سرنوشت نامعلوم در آستانه جام جهانی ۲۰۲۶
با نزدیک شدن به جام جهانی ۲۰۲۶ (که به طور مشترک در آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار میشود)، معماری که قرار بود الگوی پایدار میزبانی باشد، اکنون در هالهای از ابهام فرو رفته است.
ورزشگاه ۹۷۴، نماد بلندپروازی قطر برای ارائه تصویری سبز از میزبانی، به نمونهای تأملبرانگیز از فاصله میان «وعده» و «عملکرد» در پروژههای عظیم ورزشی بدل شده است.