مردان سرزمین یخی
بازی تاج و تخت
محمدرضا رحیم پور/ وقتی تیم ملی نروژ با پیراهن قرمز تیره و آبی سرمهای پا به زمین میگذارد، شاید دیگر خبری از آن نسل طلایی دهه ۹۰ با ریسدال و میولبه نباشد اما یک ستاره به نام ارلینگ هالند تمام چشمها را به این تیم شمال اروپایی دوخته است. با این حال، نروژ فقط هالند نیست؛ این کشور سرزمین افیوردهای عمیق، خورشید نیمهشب، الگوی بینظیر رفاه اجتماعی و هنرمندی است که فریاد بیصدای یک نقاش، جهان را به لرزه درآورد.
کشور افیوردها و قانون یانته
نروژ در غرب شبهجزیره اسکاندیناوی، با سواحل دندانهدار و کوههای پوشیده از برف، چهرهای خشن و باشکوه دارد. آبدَره یا فیورد (به انگلیسی: fjord) شاخابه باریک و ژرفی از دریا است که در خشکی پیش رفته باشد. آبدره معمولاً دارای دیوارههای پرشیب و تندی است. این دیوارهها در پی زیر آب رفتن دامنههای کوهها یا ادامه فرسایش یخچالی زیاد و عمیق شدن یک دره ساحلی تشکیل یافته است و یکی از جاذبههای نروژ محسوب میشوند اما زیباترین جاذبه این کشور، شاید مردمش باشند. قانون نانوشته «یانتهلون» (Janteloven) که ریشه در ادبیات دانمارکی-نروژی دارد، در دل فرهنگ نروژی رسوخ کرده است: «گمان نکن تو کسی هستی». این قانون که هشدار خودبزرگبینی است، جامعه نروژ را به الگویی از فروتنی، برابری و همبستگی تبدیل کرده است. مردم نروژ به شعار «همه با هم» (Alle sammen) باور دارند و تفاوت طبقاتی در این کشور به حداقل رسیده. اینجا پادشاه با متروی معمولی رفتوآمد میکند و نخستوزیر در صف نانوایی میایستد.
وایکینگها تا پناهندگان؛ تاریخی از جسارت
نروژ میراثدار وایکینگهای افسانهای است؛ همان ملوانان جنگجویی که بین قرن هشتم تا یازدهم با کشتیهای طویل خود از آبدرههای نروژ به دل اروپا زدند و تاریخ آن قاره را دگرگون کردند. امروز، موزه کشتی وایکینگ در اسلو، با آن سه کشتی باشکوه متعلق به قرن نهم، یکی از پربازدیدترین جاذبههای نروژ است و پیوند عمیق این ملت با دریا را به رخ میکشد.
اما نروژ چهره دیگری هم دارد. در قرن بیستم، این کشور به الگویی بشردوستانه تبدیل شد. نام «فریتیوف نانسن»، کاشف قطبی و دیپلمات نروژی که در سال ۱۹۲۲ جایزه صلح نوبل را دریافت کرد، برای همیشه با مفهوم «گذرنامه نانسن» برای پناهندگان بیتابعیت گره خورده است. نروژ همواره یکی از سخاوتمندترین کشورها در پذیرش پناهندگان و کمک به توسعه جهانی بوده است.
اقتصاد؛ صندوقی برای آیندگان
نروژ یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان است اما نه به خاطر خوششانسی، که به خاطر مدیریت هوشمندانه. کشف نفت در دریای شمال در اواخر دهه ۱۹۶۰، اقتصاد این کشور را متحول کرد. اما برخلاف بسیاری از کشورهای نفتی، نروژیها تصمیم گرفتند عجله نکنند. دولت «صندوق ثروت ملی» (Government Pension Fund Global) را تأسیس کرد تا درآمدهای نفتی را برای نسلهای آینده ذخیره کند. امروز این صندوق با دارایی بیش از ۱.۷ تریلیون دلار، بزرگترین صندوق ثروت جهان است. علاوه بر نفت و گاز، صادرات ماهی (به ویژه سالمون) و انرژی آبی (که نزدیک به ۹۰ درصد برق کشور را تأمین میکند)، ارکان دیگر اقتصاد مقاوم و پایدار نروژ هستند.
برابری جنسیتی؛ پیشرو در جهان
امروز، بیش از ۴۰ درصد از کابینه و پارلمان نروژ را زنان تشکیل میدهند. پدران نروژی نیز از سهمیه مرخصی اجباری والدین برخوردارند و این کشور را به یکی از بهترین مکانها برای زندگی زنان و خانوادهها تبدیل کرده است.
فریاد خاموش ادوارد مونک
اگر یک اثر هنری را نماد نروژ بدانیم، بدون شک تابلوی «جیغ» (The Scream) ادوارد مونک است. این نقاشی که نماد اضطراب و تنهایی انسان مدرن است، از مشهورترین آثار تاریخ هنر جهان محسوب میشود. مونک که در اسلو به دنیا آمد و در خانوادههای درگیر بیماری و مرگ پرورش یافت، تمام سیاهترین احساسات انسانی را بر بوم کشید اما نروژ تنها مونک نیست. «گوستاو ویگلند»، مجسمهساز بزرگی است که پارک مجسمه ویگلند در اسلو، با بیش از ۲۱۲ مجسمه برنزی و گرانیتی از چرخه زندگی انسان، یکی از بینظیرترین فضاهای هنری جهان را خلق کرده است. در ادبیات، «هنریک ایبسن» با نمایشنامههایی چون «عروسک خانه» و «دشمن مردم» انقلابی در تئاتر جهان به پا کرد و به «پدر رئالیسم» شهرت یافت. در موسیقی، «ادوارد گریگ» با قطعات رمانتیک و الهام گرفته از موسیقی فولکلور نروژ، یکی از بزرگترین آهنگسازان دوره رمانتیک است. اجرای موسیقی او برای نمایشنامه «پیر گینت» ایبسن، موسیقی متن فیلمها و خاطرات جمعی بسیاری از مردم جهان شده است.
معماری چوبی در دل آبدرهها
نروژ مبدأ یکی از نادرترین سبکهای معماری جهان است؛ کلیساهای چوبی (Stave Church) که در قرن دوازدهم و سیزدهم میلادی ساخته شدهاند. کلیسای چوبی «اورنس» (Urnes) واقع در سون او فیوردانه، یکی از قدیمیترین آنهاست و در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. این کلیساها با سازههای عمودی و تزئینات اژدهاگونه که یادآور عصر وایکینگهاست، معماری نروژ را در جهان منحصربهفرد کردهاند. سینمای نروژ نیز در دهههای اخیر با کارگردانانی چون «یواخیم تریر» (فیلم درونههای آب) و «روآر اوتاگ» (فیلم The Wave) در سطح بینالمللی دیده شده است. «لیو اولمان»، بازیگر و کارگردان مشهور نروژی که با «اینگمار برگمان» در سوئد همکاری داشت، نیز یکی از چهرههای مطرح سینمای هنری اروپاست.