جام جهانی ۱۹۹۰ ایتالیا
نمایش دفاعی، ضربات پنالتی و اشکهای ناپلی
چهاردهمین دوره جام جهانی از ۸ ژوئن تا ۸ ژوئیه ۱۹۹۰(۱۸ خرداد تا ۱۷ تیر ۱۳۶۹) به میزبانی ایتالیا برگزار شد. این کشور پس از مکزیک، دومین میزبانی بود که برای دومین بار این رویداد را برگزار میکرد. بیست و چهار تیم در شش گروه چهارتیمی تقسیم شدند و فرمت مسابقات مانند مکزیک ۱۹۸۶، شامل مرحله گروهی و سپس حذفی مستقیم بود.
اگر کسی امروز «ایتالیای ۹۰» را مرور کند، قبل از هر چیز با آماری شگفتانگیز مواجه میشود؛۵۲ بازی، ۱۱۵ گل و میانگین ۲.۲۱ گل در هر بازی که تا به امروز پایینترین میانگین گلزنی تاریخ جامهای جهانی محسوب میشود. اضافه کنید به این آمار ۱۶ اخراجی را در ۵۲ بازی که در نوع خود بیسابقه بود.
ایتالیا در گروه A با سه برد و بدون گل خورده صدرنشین شد و چکسلواکی هم به مرحله بعد رفت اما شگفتی واقعی در گروه B رقم خورد؛ جایی که تیم ملی کامرون در اولین حضورش در جام جهانی به عنوان تیم اول گروه صعود کرد. کاسیوس و جنگجویان افسانهای در همان بازی افتتاحیه، آرژانتین قهرمان جهان را با نتیجه ۱ بر صفر شکست دادند. این گروه با تیمهای آرژانتین و شوروی و رومانی، امیدهای زیادی برای صعود کامرون نداشت اما «شیرهای غیرقابل مهار» با هدایت والری نپومنیاچی اتفاقاتی رقم زدند که به قول خودشان «غیرممکن را ممکن کردند».
راجر میلا و کامرون؛ طلوع آفریقا
راجر میلا، مهاجم ۳۸ سالهای که از بازنشستگی بازگشته بود، با چهار گل زده به نماد جام تبدیل شد. داستان حضور او در جام هم جالب است؛ پل بیا، رئیسجمهور وقت کامرون شخصاً بر حضور او در تیم اصرار داشت، تصمیمی که بسیاری از بازیکنان با آن مخالف بودند اما میلا ثابت کرد که گاهی یک رئیسجمهور بهتر از یک مربی فوتبال میفهمد. او پس از هر گل، پایه پرچم گوشه زمین را میگرفت و حرکتی موزون اجرا میکرد که تا سالها توسط بازیکنان دیگر تکرار شد.
کامرون به مرحله یکهشتم نهایی رسید و راجر میلا در مقابل کلمبیا دو گل زد تا تیمش را به یکچهارم نهایی برساند. در آن مرحله، کامرون قهرمان وقت اروپا یعنی انگلیس را تا آستانه حذف کشاند اما در نهایت با نتیجه ۳ بر ۲ مغلوب شد.
با این حال، کامرون اولین تیم آفریقایی در تاریخ بود که به مرحله یکچهارم نهایی جام جهانی صعود کرد.
در طرف دیگر، تیم ملی جمهوری ایرلند اولین حضورش در جام جهانی را با راهیابی به یکچهارم نهایی جشن گرفت. آنها در مرحله یکهشتم نهایی، با تساوی بدون گل مقابل رومانی و سپس پیروزی در ضربات پنالتی (۵–۴) به مرحله بعد راه یافتند.
جنجال آب دهان؛ ریکارد و فولر
در مرحله یکهشتم نهایی، دیدار هلند و آلمان غربی با حاشیه بزرگی همراه بود. فرانک ریکارد، هافبک هلندی، دو بار به سمت رودی فولر آب دهان انداخت و داور هر دو را از زمین اخراج کرد. این صحنه به یکی از جنجالیترین لحظات تاریخ جام جهانی بدل شد. هر دو بازیکن شش سال بعد آشتی خود را جشن گرفتند اما خاطره این حرکت غیرورزشی همچنان در اذهان مانده است.
نیمهنهاییها؛ حسرت و پنالتی
هر دو دیدار نیمهنهایی ایتالیا ۹۰ به ضربات پنالتی کشیده شد. در ناپل، ایتالیا به مصاف آرژانتین رفت. ناپل خانه فوتبالی مارادونا بود و او پیش از بازی از مردم این شهر خواست تا هوادارش باشند اما مردم ناپل پلاکاردی را وارد ورزشگاه کردند که روی آن نوشته شده بود: «ما تو را دوست داریم مارادونا، اما ایتالیا میهن ماست». دو گل سالواتوره اسکیلاچی و کلودیو کانیگیا بازی را به تساوی ۱–۱ کشاند و آرژانتین در ضربات پنالتی ۴–۳ پیروز شد.
در تورین، انگلیس مقابل آلمان غربی قرار گرفت. پل گاسکوئین در آن مسابقه کارت زرد گرفت و با دانستن اینکه در صورت راهیابی به فینال محروم خواهد بود، اشک ریخت. این تصویر نمادین «گریه گازا» به یکی از بهیادماندنیترین تصاویر تاریخ فوتبال تبدیل شد. بازی ۱–۱ تمام شد و آلمان در ضربات پنالتی ۴–۳ پیروز شد. در دیدار ردهبندی، ایتالیا ۲–۱ انگلیس را شکست داد و مقام سوم را تصاحب کرد.
فینال؛ پنالتی برمه و وداع مارادونا
فینال در ۸ ژوئیه در ورزشگاه المپیک رم برگزار شد. در دقایق پایانی و پس از اخراج دو بازیکن آرژانتین، آندریاس برمه پنالتی را به گل تبدیل کرد و آلمان غربی ۱–۰ پیروز شد.
آلمان غربی سومین قهرمانی خود را جشن گرفت و مارادونا پس از بازی در میان اشکها زمین را ترک کرد. این آخرین حضور آلمان غربی در جام جهانی بود؛ چرا که چند ماه بعد، دیوار برلین فرو ریخت و آلمان دوباره متحد شد.
توتو اسکیلاچی؛ آقای گل ناگهانی
سالواتوره «توتو» اسکیلاچی، مهاجمی که پیش از شروع جام بازیکن فیکس تیم نبود، با ۶ گل بهترین گلزن و بهترین بازیکن جام شد و توپ طلا را دریافت کرد. او که در ابتدا جایگزین جانلوکا ویالی یا آندرهآ کارنواله در نظر گرفته میشد، در هر بازی که به میدان رفت، گل زد و پس از جام جهانی به اسطوره ملی ایتالیا تبدیل شد.
میراث ایتالیای ۹۰؛ پایان یک دوران
اگرچه ایتالیای ۹۰ به عنوان یکی از کمگلترین و تدافعیترین جامهای جهانی شناخته میشود، اما این مسابقات مبدأ تغییرات مهمی در فوتبال بود. موج انتقادات از بازیهای دفاعی و وقتتلفکنی، دو سال بعد (۱۹۹۲) منجر به تصویب قانون «پاس به عقب» شد؛ قانونی که بر اساس آن دروازهبانها دیگر نمیتوانستند پاس عقب همتیمی خود را با دست بگیرند. این قانون، فوتبال را روانتر و جذابتر کرد.
ایتالیای ۹۰ آخرین جام جهانی قبل از هجوم همهجانبه تجارت و پیش از فروپاشی بلوک شرق بود. شوروی، چکسلواکی، یوگسلاوی و آلمان شرقی دیگر هرگز در قامت تیمهای مستقل به جام جهانی قدم نگذاشتند. فاصلهها در حال تغییر بود و فوتبال با نوستالژی شیرین آن سالها وداع میکرد.