روایت فراز و فرود نسلهای هلند از یورو ۲۰۰۰ تا یورو ۲۰۲۴
لالههای نارنجی؛ از سقوط تا بازگشت
فرخ حسابی/ تیم ملی فوتبال هلند در ربع قرن اخیر، یکی از متناقضترین مسیرهای تاریخ فوتبال اروپا را پشتسر گذاشته است؛ تیمی که گاهی با نمایشهای خیرهکننده تا آستانه فتح جام جهانی و اروپا پیش رفت و گاهی در اوج ناباوری حتی از صعود به تورنمنتهای بزرگ بازماند. «لالههای نارنجی» در این سالها بارها میان شکوه و بحران در نوسان بودهاند؛ نسلی طلایی را از دست دادهاند، دوباره متولد شدهاند و باز هم برای بازگشت به جمع مدعیان جنگیدهاند.
یورو ۲۰۰۰؛ آغاز یک رؤیای ناکام
هلند در سال ۲۰۰۰ همراه بلژیک میزبان جام ملتهای اروپا بود و با فوتبال هجومی و تماشایی خود، یکی از اصلیترین مدعیان قهرمانی به شمار میرفت.اما در نیمهنهایی، همه چیز مقابل ایتالیا فرو ریخت. فرانچسکو تولدو، دروازهبان آتزوری، ستاره میدان شد و با دو مهار در ضربات پنالتی، هلند را حذف کرد. شکست در خانه و مقابل هواداران خودی، ضربهای سنگین برای فوتبال هلند بود؛ ضربهای که خیلی زود تبعاتش را نشان داد.
ناکامی در صعود به جام جهانی ۲۰۰۲
پس از یورو، هلند در مسیر انتخابی جام جهانی ۲۰۰۲ دچار بحران شد. شکستهای حساس برابر پرتغال و جمهوری ایرلند باعث شد این تیم از رسیدن به جام جهانی بازبماند؛ اتفاقی غیرمنتظره برای کشوری که همیشه بخشی از قدرت سنتی فوتبال اروپا بوده است. این ناکامی در نهایت به استعفای لوئیس فانخال انجامید و فدراسیون فوتبال هلند بار دیگر دیک ادووکات را به نیمکت تیم ملی بازگرداند.
عصر ادووکات و بازگشت به نیمهنهایی اروپا
هلند با هدایت ادووکات توانست جواز حضور در یورو ۲۰۰۴ را با پیروزی قاطع برابر اسکاتلند در پلیآف به دست آورد. نارنجیها در آن تورنمنت دوباره تا نیمهنهایی پیش رفتند، اما این بار میزبان مسابقات یعنی پرتغال مانع صعودشان به فینال شد. انتقادها از سبک بازی و تصمیمات فنی ادووکات شدت گرفت و او در تابستان ۲۰۰۴ از سمت خود کنارهگیری کرد.
نبرد نورنبرگ
هلند با فانباستن به جام جهانی ۲۰۰۶ رسید، اما مسیر این تیم خیلی زود به پایان رسید. نارنجیها در مرحله یکهشتم نهایی مقابل پرتغال شکست خوردند؛ مسابقهای که بیشتر از کیفیت فنی، به خاطر خشونت و جنجالهایش در تاریخ ماندگار شد.
این دیدار که بعدها «نبرد نورنبرگ» لقب گرفت، با ۱۶ کارت زرد و چهار کارت قرمز، رکوردهای جام جهانی را جابهجا کرد.
یورو ۲۰۰۸؛ تیمی درخشان، پایانی تلخ
هلند در یورو ۲۰۰۸ شاید زیباترین فوتبال آن سالها را ارائه داد. قرار گرفتن در «گروه مرگ» کنار ایتالیا، فرانسه و رومانی، بسیاری را نگران کرده بود، اما نارنجیها با نمایشی خیرهکننده، ایتالیا را ۳ بر صفر و فرانسه را ۴ بر یک شکست دادند تا با اقتدار صعود کنند. با این حال، همه چیز در مرحله یکچهارم نهایی تغییر کرد. تیم گاس هیدینک یعنی روسیه، با فوتبال پرانرژی و ضدحملات سریع، هلند را ۳ بر یک شکست داد. گل دیرهنگام رود فننیستلروی تنها بازی را به وقت اضافه کشاند و در نهایت روسها پیروز شدند. این شکست پایان کار فانباستن بود؛ مربیای که بلافاصله راهی آژاکس شد.
جام جهانی ۲۰۱۰؛ تا یک قدمی قهرمانی
دوران برت فانمارویک یکی از موفقترین دورههای تاریخ معاصر هلند بود. نارنجیها با کسب هشت پیروزی از هشت بازی انتخابی، مقتدرانه به جام جهانی ۲۰۱۰ رسیدند و روند موفق خود را در آفریقای جنوبی ادامه دادند.
هلند پس از عبور از اسلواکی، در مرحله یکچهارم نهایی مقابل برزیل قرار گرفت. شاگردان فانمارویک ابتدا عقب افتادند، اما وسلی اسنایدر با دو گل سرنوشت مسابقه را تغییر داد. پیروزی برابر اروگوئه در نیمهنهایی، هلند را برای نخستین بار پس از ۱۹۷۸ به فینال جام جهانی رساند.
در فینال، نارنجیها تا آستانه تاریخسازی پیش رفتند، اما گل آندرس اینیستا در وقت اضافه، رؤیای قهرمانی را نابود کرد.
سقوط ناگهانی در یورو ۲۰۱۲
فقط دو سال بعد، همه چیز فروپاشید. هلند در یورو ۲۰۱۲ در گروهی دشوار با آلمان، پرتغال و دانمارک قرار گرفت، اما کسی تصور نمیکرد این تیم هر سه بازی خود را ببازد و بدون امتیاز حذف شود. این بدترین عملکرد تاریخ هلند در یورو بود و برت فانمارویک بلافاصله از سمت خود استعفا کرد.
انتقام از اسپانیا
لوئیس فانخال بار دیگر به نیمکت هلند بازگشت و تیمش را با اقتدار به جام جهانی ۲۰۱۴ رساند. نارنجیها در نخستین مسابقه خود برابر اسپانیا، انتقام شکست فینال ۲۰۱۰ را با پیروزی تاریخی ۵ بر یک گرفتند؛ مسابقهای که با پرواز معروف رابین فنپرسی در ذهن فوتبالدوستان ماندگار شد.
سالهای تاریک؛ غیبت در تورنمنتهای بزرگ
پس از جام جهانی ۲۰۱۴، فوتبال هلند وارد دوران افول شد. گاس هیدینک و سپس دنی بلیند نتوانستند تیم را به یورو ۲۰۱۶ برسانند و هلند برای نخستین بار از سال ۱۹۸۴، یورو را از دست داد. بحران ادامه پیدا کرد و نارنجیها حتی نتوانستند به جام جهانی ۲۰۱۸ هم صعود کنند. شکست مقابل بلغارستان، اخراج دنی بلیند را به دنبال داشت و بازگشت دوباره دیک ادووکات نیز تغییری ایجاد نکرد.
احیای دوباره با کومان و فانخال
رونالد کومان در سال ۲۰۱۸ هدایت هلند را برعهده گرفت و روند احیا آغاز شد. نارنجیها در لیگ ملتهای اروپا، فرانسه و آلمان را پشت سر گذاشتند و تا فینال پیش رفتند، هرچند در بازی نهایی برابر پرتغال شکست خوردند.
هلند سپس به یورو ۲۰۲۰ رسید، اما حذف مقابل جمهوری چک در مرحله یکهشتم نهایی باعث پایان کار فرانک دیبوئر شد. در ادامه، لوئیس فانخال برای سومین بار بازگشت و تیمش را به جام جهانی ۲۰۲۲ رساند. هلند در قطر تا یکچهارم نهایی پیش رفت، اما باز هم در ضربات پنالتی مغلوب آرژانتین شد.
آن تورنمنت، آخرین حضور فانخال روی نیمکت نارنجیها بود؛ مربی بزرگی که در سکوت با بیماری سرطان پروستات مبارزه میکرد و حتی در دوران درمان نیز تیمش را رها نکرد.
یورو ۲۰۲۴؛ بازگشت به نیمهنهایی
هلند در یورو ۲۰۲۴ اگرچه مرحله گروهی را بهعنوان یکی از بهترین تیمهای سوم پشت سر گذاشت، اما در مراحل حذفی عملکرد بهتری داشت. پیروزی قاطع برابر رومانی و بازگشت درخشان مقابل ترکیه، این تیم را پس از سالها دوباره به نیمهنهایی رساند.
در نهایت، انگلیس با گل دیرهنگام خود رؤیای فینال را از هلند گرفت، اما صعود به جمع چهار تیم برتر اروپا، نشانهای روشن از بازگشت تدریجی نارنجیها به سطح اول فوتبال جهان بود؛ تیمی که هنوز هم با وجود تمام شکستها، یکی از جذابترین و تأثیرگذارترین قدرتهای فوتبال اروپا باقی مانده است.