تحلیل فهرست جدید قلعه‌نویی؛ جوانگرایی پس از سال‌ها از شعار به عمل رسید؟
سونامی در تیم ملی با حذف ۱۴ ستاره
سینا حسینی
خبرنگار
پس از سال‌ها انتقاد از میانگین سنی بالای تیم ملی و اصرار کادرفنی بر جوانگرایی با شیب ملایم، امیر قلعه‌نویی سرانجام در اولین فهرست پس از تعویق جام ملت‌های آسیا دست به یک خانه‌تکانی جدی زد؛ تصمیمی که با کنار گذاشتن ۱۴ چهره شاخص فوتبال ایران همراه شده و می‌تواند آغاز پایان یک نسل در تیم ملی باشد.
تیم ملی فوتبال ایران، هم در جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۳ و هم در جام جهانی ۲۰۲۶ در زمره مسن‌ترین تیم‌های حاضر در این رقابت‌ها قرار داشت؛ آماری که بارها به یکی از سوژه‌های انتقادی علیه کادرفنی تبدیل شد، اما پاسخ همیشگی امیر قلعه‌نویی و همکارانش، اجرای تدریجی پروژه جوانگرایی بود؛ پروژه‌ای که هرچند بارها از سوی کادرفنی مورد تأکید قرار گرفت، در عمل نشانه‌های چندانی از آن دیده نمی‌شد و ترکیب تیم ملی همچنان به حضور چهره‌های باتجربه و پا به سن گذاشته وابستگی داشت.
حالا اما شرایط تغییر کرده است. تعویق حدوداً یک‌ساله جام ملت‌های آسیا به دلیل ناآرامی‌های منطقه، فرصتی غیرمنتظره در اختیار تیم ملی قرار داده تا پیش از حضور در مهم‌ترین تورنمنت قاره‌ای، دست به بازسازی ترکیب خود بزند. امیر قلعه‌نویی که یکی از چالش‌های مهم در مسیر تمدید قراردادش، پذیرش ضرورت اجرای پروژه جوانگرایی بود، سرانجام در اولین فیفادی پس از اعلام تعویق جام ملت‌ها تصمیم گرفت از بخش قابل‌توجهی از ستاره‌های قدیمی عبور کند.
فهرست ۲۹ نفره تیم ملی برای دو دیدار دوستانه مقابل فلسطین و عراق، تفاوت محسوسی با اردوهای قبلی دارد. حضور چهره‌های تازه و غیبت تعدادی از ملی‌پوشان باسابقه، نشان می‌دهد قلعه‌نویی دست‌کم در مقطع فعلی تصمیم گرفته است به جای تکیه دوباره بر نام‌های آشنا، توانایی نسل جدید فوتبال ایران را محک بزند؛ تصمیمی که البته باید دید تا چه اندازه در اردوهای آینده استمرار خواهد داشت.
هدیه بزرگ قلعه‌نویی به ۶ بازیکن
فرصت طلایی اردو اولی‌ها
امیر قلعه‌نویی با اعلام فهرست ۲۹نفره تیم ملی برای فیفادی نوامبر و 2دیدار دوستانه مقابل فلسطین و عراق، فرصت ویژه‌ای برای نسل جوان فوتبال ایران فراهم کرده است. در فهرست جدید، 6بازیکن برای نخستین‌بار به اردوی تیم ملی بزرگسالان دعوت شده‌اند تا میانگین سنی حدود ۲۵.۵ساله این مجموعه، نشانه‌ای از تغییر رویکرد کادرفنی و توجه بیشتر به جوان‌ها باشد. حبیب فرعباسی و ادیب زارعی دو چهره تازه در جمع دروازه‌بان‌ها هستند. فرعباسی که در فصل جاری با ۹کلین‌شیت و تنها ۸گل خورده در ۱۵بازی استقلال عملکرد قابل‌توجهی داشته، پس از ناکامی در حضور در اردوی قبلی به‌دلیل مصدومیت، حالا در ۲۹سالگی فرصت پوشیدن پیراهن تیم ملی را پیدا کرده است. زارعی ۲۳ساله نیز با ۸۳.۶۱درصد مهار موفق و میانگین 5سیو در هر مسابقه، امیدوار است بتواند نظر قلعه‌نویی را جلب کند. ابوالفضل رزاق‌پور، مدافع چپ فولاد دیگر بازیکنی است که بالاخره طلسم دعوتش شکسته شده است. او با وجود خلق ۲۲موقعیت گلزنی برای همبازیانش در فصل جاری، تنها یک پاس گل ثبت کرده، اما توانایی‌هایش سرانجام مورد توجه کادرفنی قرار گرفته است.
در میان وینگرها نیز سه استعداد زیر ۲۱سال فرصت حضور در اردوی بزرگسالان را به دست آورده‌اند؛ اسماعیل قلی‌زاده، افشین صادقی و امیرحسین فارسی. قلی‌زاده با عملکرد مؤثر در استقلال، صادقی با دریبل‌های موفق و فارسی با ثبت 4گل و 2پاس گل برای خیبر، از جمله چهره‌های آینده‌دار فوتبال ایران هستند. حالا این 6بازیکن نه‌فقط برای حضور در اردوی ملی، بلکه برای عبور از مرحله دعوت و رسیدن به نخستین بازی ملی انگیزه دارند؛ فرصتی که می‌تواند آغاز مسیر تازه‌ای در فوتبال آنها باشد.
۱۱ ماه فرصت؛ قلعه‌نویی دیگر بهانه‌ای ندارد
تا آغاز جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷ در آذرماه سال آینده، پنج فیفادی پیش روی تیم ملی قرار دارد و امکان برگزاری ۱۲ مسابقه دوستانه رسمی نیز فراهم است. این یعنی قلعه‌نویی فرصت مناسبی برای شناسایی استعدادها، آزمایش ترکیب‌های مختلف و ساختن تیمی جوان‌تر در اختیار دارد. تیم ملی ایران سال‌ها با انتقاد درباره میانگین سنی بالا، وابستگی به ستاره‌های پا به سن گذاشته و نبود جانشینان آماده برای نسل قبلی مواجه بود. حالا تعویق جام ملت‌ها، فرصتی طلایی برای اصلاح این وضعیت فراهم کرده است؛ فرصتی که اگر به‌درستی استفاده نشود، ممکن است در آینده نزدیک به یکی از بزرگ‌ترین حسرت‌های فوتبال ایران تبدیل شود. خط خوردن ۱۴ بازیکن باسابقه، بدون تردید مهم‌ترین نشانه آغاز تغییرات در تیم ملی است، اما هنوز برای قضاوت درباره موفقیت پروژه جوانگرایی زود است. پرسش اساسی اینجاست که آیا قلعه‌نویی در ادامه مسیر نیز به جوان‌ها اعتماد خواهد کرد یا با اولین ناکامی، دوباره به سراغ همان چهره‌های قدیمی می‌رود؟ سرمربی تیم ملی حالا حدود ۱۱ ماه زمان دارد تا ثابت کند جوانگرایی از مرحله شعار عبور کرده و به یک برنامه واقعی تبدیل شده است. در این مسیر، شاید بازگشت برخی از ستاره‌های خط خورده، به تیم ملی همچنان محتمل باشد، اما دیگر نمی‌توان انتظار داشت نام‌های بزرگ به‌تنهایی تضمین‌کننده حضور در ترکیب ایران باشند. پروژه جوانگرایی بالاخره استارت خورده؛ حالا نوبت قلعه‌نویی است که نشان دهد این شروع، به یک تغییر نسل واقعی ختم خواهد شد.
۱۴ ستاره خط خوردند؛ پایان مصونیت باتجربه‌ها
بزرگ‌ترین اتفاق فهرست جدید تیم ملی، غیبت ۱۴ بازیکن شاخص و باسابقه است؛ علیرضا بیرانوند، حسین حسینی، شجاع خلیل‌زاده، محمدحسین کنعانی‌زادگان، روزبه چشمی، رامین رضاییان، میلاد محمدی، احسان حاج‌صفی، سامان قدوس، علیرضا جهانبخش، مهدی ترابی، علی علیپور، شهریار مغانلو و مهدی طارمی بازیکنانی هستند که در فهرست جدید جایی ندارند. نکته قابل توجه اینکه تمام این ۱۴ بازیکن بیش از ۳۱ سال سن دارند و سه نفر از آنها نیز از مرز ۳۵ سال عبور کرده‌اند. چنین آماری به‌خوبی نشان می‌دهد غیبت ستاره‌های باتجربه صرفاً یک اتفاق معمولی در انتخاب نفرات برای دو بازی دوستانه نیست و می‌تواند نشانه‌ای از تغییر رویکرد جدی در ساختار تیم ملی باشد.
البته شرایط تمام غایبان یکسان نیست. علیرضا بیرانوند به دلیل ریسک مصدومیت و با تشخیص کادر پزشکی تحت نظر قرار گرفته و محمدحسین کنعانی‌زادگان، رامین رضاییان و مهدی ترابی نیز با مصدومیت دست‌وپنجه نرم می‌کنند. دوری کنعانی‌زادگان و ترابی از میادین هم طولانی‌مدت خواهد بود. سامان قدوس نیز در آستانه اعلام رسمی خداحافظی خود از تیم ملی قرار دارد.
با این شرایط، نمی‌توان تمام غیبت‌ها را به تصمیم فنی قلعه‌نویی نسبت داد، اما کنار هم قرار گرفتن این اسامی و سن بالای تمامی بازیکنان دعوت نشده، پیام روشنی دارد: دیگر قرار نیست حضور در تیم ملی صرفاً با تکیه بر سابقه و اعتبار گذشته تضمین شود.
کادرفنی تیم ملی نیز در توضیح این تغییرات اعلام کرده است:«تصمیم بر این شده است در این اردو تعدادی از بازیکنان باتجربه تیم ملی حضور نداشته باشند تا فرصت بیشتری برای حضور و ارزیابی بازیکنان جوان‌تر فراهم شود. بدیهی است این تصمیم تنها در چارچوب برنامه فنی اردوی جاری اتخاذ شده و به معنای تغییر در جایگاه و نقش بازیکنان باتجربه در برنامه‌های آینده تیم ملی نیست.»
همین توضیح البته یک پرسش مهم را به وجود می‌آورد؛ آیا این خانه‌تکانی قرار است به یک سیاست مستمر تبدیل شود یا تنها فرصتی کوتاه برای آزمایش بازیکنان جوان خواهد بود؟ پاسخ این پرسش زمانی مشخص می‌شود که قلعه‌نویی در اردوهای بعدی نیز به همین رویکرد پایبند بماند.
نگاه گل‌محمدی به بازیکنان ۱۶ باشگاه
لیست امید، چکیده استعدادهای لیگ
یحیی گل‌محمدی در نخستین اقدام خود به‌عنوان سرمربی تیم فوتبال امید ایران، فهرست ۳۰نفره بازیکنان منتخب برای حضور در اردوی آماده‌سازی فیفادی نوامبر را اعلام کرد؛ فهرستی که در آن نام چند چهره شاخص و باتجربه در کنار استعدادهای کمتر شناخته‌شده دیده می‌شود و گستردگی دامنه انتخاب سرمربی جدید را نشان می‌دهد. اردوی تیم امید از دوشنبه ۱۸آبان آغاز می‌شود و تا ۲۶آبان ادامه خواهد داشت. یکی از نکات قابل توجه در نخستین فهرست گل‌محمدی، انتخاب بازیکنان از ۱۶باشگاه مختلف است؛ موضوعی که نشان می‌دهد کادرفنی جدید به‌جای محدود شدن به چند تیم پرطرفدار، تلاش کرده بازیکنان مستعد را در سطح گسترده‌تری زیر نظر بگیرد. آلومینیوم اراک با 4نماینده، بیشترین سهم را در فهرست دارد و سپاهان و شمس‌آذر قزوین نیز هرکدام 3بازیکن به اردوی امیدها فرستاده‌اند. پرسپولیس، فولاد خوزستان، نساجی مازندران، استقلال خوزستان و لوسیل قطر هم هرکدام دو نماینده دارند. فهرست کامل ۳۰بازیکن دعوت‌شده به اردوی تیم ملی امید به این شرح است:
دروازه‌بانان: آرشا شکوری (لوسیل قطر)، پوریا رفیعی (سپاهان)، محمد گندمی (نیروی زمینی)، محمدعلی شکیبا (گل‌گهر)، ابوالفضل جامعی (استقلال خوزستان)
مدافعان میانی: مسعود محبی (خیبر خرم‌آباد)، نیما احمدی (پیکان)، ضرغام سعداوی (ملوان انزلی)، امیررضا کرمی (شمس‌آذر قزوین)
مدافعان راست: سیدمهدی مهدوی (آلومینیوم اراک)، ابوالفضل کوهی (نساجی مازندران)
مدافعان چپ: علیرضا آراسته (نساجی مازندران)، امیرمحمد کریمی (آلومینیوم اراک)، امجد کوچکی (سپاهان)
هافبک‌ها: امیرحسین امانی‌پور (آلومینیوم اراک)، مرتضی فاضلی (تراکتور)، عباس حبیبی (سپاهان)، مهدی قایدی (استقلال)، مبین دهقان (الوحده امارات)
وینگرها: حمیدرضا فیروزی (لوسیل قطر)، بهرام گودرزی (آلومینیوم اراک)، محمد مرتضوی (ذوب‌آهن)، محمدحسین صادقی (پرسپولیس)، یوسف مزرعه (فولاد خوزستان)، سیدمهدی موسوی (استقلال خوزستان)، ارشیا باقری (فولاد خوزستان)
مهاجمان: پوریا شهرآبادی (پرسپولیس)، محمدمهدی منصوری (شمس‌آذر)، سینا معظمی‌تبار (شمس‌آذر)، ابوالفضل موردی (فجر شهیدسپاسی شیراز)
تغییر نسل روی کاغذ یا در میدان؟
دعوت از ۲۹ بازیکن با میانگین سنی ۲۵.۵ سال، یکی دیگر از نشانه‌های تغییر رویکرد در تیم ملی است. کاهش چشمگیر میانگین سنی نسبت به اردوهای گذشته، اتفاقی امیدوارکننده به شمار می‌رود، اما نباید فراموش کرد که جوانگرایی تنها با حذف چند بازیکن پا به سن گذاشته و دعوت از چهره‌های جدید محقق نمی‌شود.
مسأله اصلی، اعتماد واقعی به بازیکنان جوان و فراهم کردن فرصت حضور آنها در مسابقات رسمی و حساس است. فوتبال ایران در سال‌های گذشته بارها شاهد دعوت از استعدادهای جوان بوده که پس از چند اردو دوباره از چرخه تیم ملی خارج شده‌اند. بنابراین آنچه اهمیت دارد، نه صرفاً فهرست فعلی، بلکه استمرار این سیاست و تبدیل آن به یک برنامه مشخص برای آینده فوتبال ملی است.
قلعه‌نویی همچنان چشم به آینده دارد
همزمان با تغییرات گسترده در تیم بزرگسالان، تعدادی از استعدادهای جوان فوتبال ایران نیز در اختیار یحیی گل‌محمدی و تیم ملی امید قرار گرفته‌اند. ابوالفضل کوهی، پوریا شهرآبادی، مبین دهقان، یوسف مزرعه و مسعود محبی، پنج بازیکنی هستند که در اردوی پیش‌‌رو به تیم امید ملحق شده‌اند، اما همچنان زیر نظر کادرفنی تیم بزرگسالان قرار دارند.
بخش رسانه‌ای تیم ملی در این‌باره اعلام کرده است که با هماهنگی میان سرمربیان دو تیم، تعدادی از بازیکنان در اردوی بزرگسالان و گروهی دیگر در اختیار تیم امید قرار گرفته‌اند. عملکرد این پنج بازیکن نیز برای حضور احتمالی در اردوهای آینده تیم ملی بزرگسالان مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت. این تصمیم می‌تواند نشانه‌ای از تلاش برای ایجاد ارتباط منسجم‌تر میان تیم‌های ملی امید و بزرگسالان باشد؛ موضوعی که در سال‌های گذشته همواره یکی از نقاط ضعف فوتبال ایران محسوب می‌شد. با این حال، موفقیت چنین برنامه‌ای به میزان هماهنگی دو کادرفنی و البته فرصت‌هایی بستگی دارد که در نهایت به استعدادهای جوان داده خواهد شد.
تاج: کادر تیم ملی تغییر می‌کند
مهدی تاج در تازه‌ترین مصاحبه خود با بیان این موضوع که فدراسیون فوتبال تا جام ملت‌های آسیا از امیر قلعه‌نویی حمایت خواهد کرد، در خصوص اضافه شدن مربی به کادر فنی تیم ملی گفت: «بحث اضافه شدن مربی نیست و قرار است تغییراتی در کادر فنی تیم ملی به وجود بیاید و مربی خارجی به کادر فنی تیم ملی اضافه خواهد شد.» این در حالیست که تغییرات کادر فنی تیم ملی همچنان تا پیش از اردوی عراق نهایی نشده است.
وقتی عدم دعوت
پایان راه ستاره‌های مسن نیست
درهای بازگشت باز است
فهرست تازه تیم ملی برای دو بازی دوستانه مقابل فلسطین و عراق که با غیبت چند ستاره مسن و باتجربه تیم ملی همراه بود، این مسأله را ایجاد کرده که آیا این بازیکنان به پایان دوران خود در تیم ملی رسیده‌اند یا صرفاً امیر قلعه‌نویی برای امتحان کردن بازیکنان جوان و تغییر نگرش منتقدان نسبت به تیم ملی، دست به تغییر در فهرست خود زده است؛ چراکه نمی‌توان به‌راحتی تصور کرد که برخی از این چهره‌ها که همواره بازیکنان مورد علاقه امیر قلعه‌نویی بوده‌اند، جایی در برنامه‌های او برای جام ملت‌های آسیا نداشته باشند. در بین بازیکنان باتجربه‌ای که جایی در فهرست تیم ملی برای این دو بازی ندارند، شانس علیرضا بیرانوند و حسین کنعانی‌زادگان برای بازگشت به تیم ملی با توجه به شرایط سنی و مصدومیت بیشتر است اما سایر چهره‌ها، باید خودشان را تا اردوی بعدی ثابت کنند؛ این در حالی است که برخی از این بازیکنان باتجربه از جمله احسان حاج‌صفی، فصل موفقی را پشت سر گذاشته‌اند.
نکته مهم اما شرایط سنی و جسمانی این بازیکنان در زمان برگزاری جام ملت‌های آسیا خواهد بود. در زمان برگزاری جام ملت‌ها، رامین رضاییان ۳۷ساله، شجاع خلیل‌زاده ۳۸ساله، سامان قدوس ۳۵ساله، احسان حاج‌صفی ۳۷ساله و مهدی طارمی ۳۵ساله خواهند بود و این، یکی از دلایلی بود که باعث شد امیر قلعه‌نویی، تغییراتی جدی در فهرست خود ایجاد کند. نکته اما اینجاست که آیا امیر قلعه‌نویی و کادر فنی تیم ملی، در ادامه راه جسارت و استمرار در تصمیم‌گیری برای تغییر نسل کامل در جام ملت‌های آسیا را خواهد داشت یا مانند تغییرات لیست تیم پیش از جام جهانی، شاهد بازگشت چهره‌های باتجربه به لیست تیم ملی تا پیش از جام ملت‌های آسیا خواهیم بود. شاید بتوان گفت که چهره‌هایی مانند طارمی و رضاییان در صورت حفظ آمادگی و کیفیت خود با توجه به تجربه در رقابت‌های معتبر، قطعاً تا پیش از جام ملت‌ها به تیم ملی برمی‌گردند اما این لیست، هشداری برای سایر بازیکنان مسن و باتجربه تیم ملی بود.