ژاپن و استرالیا با چهره‌ای مطمئن به استقبال جام ملت‌ها می‌روند
جنگ قدرت‌های قاره‌کهن در صحرا
محمدرضا رحیم‌پور
خبر‌نگار
هرچه به تقویم جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷ در عربستان نزدیک‌تر می‌شویم، هاله‌ای از هیجان و در عین حال، سنگینی پیش‌بینی‌ها بر فضای فوتبال قاره سایه می‌افکند. رقابت‌هایی که قرار است بار دیگر قدرت‌های سنتی و نوظهور فوتبال آسیا را برابر یکدیگر قرار دهد، برای برخی تیم‌ها فرصتی جهت تثبیت سلطه و برای برخی دیگر، میدانی برای جبران تلخ ناکامی‌های گذشته خواهد بود. در این میان، با توجه به نوسانات اخیر در نتایج تیم ملی ایران، حالا پرسش‌های جدی درباره کیفیت فنی، انسجام دفاعی و فرسایش روانی بازیکنان ایرانی، به سؤال اصلی تحلیلگران تبدیل شده است.
نگاهی گذرا به عملکرد شش تیم اصلی یعنی ایران، ژاپن، استرالیا، قطر، امارات و عربستان نشان می‌دهد که مسیر رسیدن به جام ملت‌ها برای هیچ‌کدام یکسان نبوده است. تفاوت اصلی در فوتبال ملی، نه در تعداد جام‌های ویترینی، بلکه در «لحظه حال» نهفته است؛ آنچه امروز در زمین اتفاق می‌افتد، بسیار مهم‌تر از افتخارات سال‌های گذشته است.
در حالی که بسیاری از رقبای ما در جام ملت‌ها درگیر چالش‌های تغییر نسل هستند، ژاپن و استرالیا با استراتژی‌های مشخص و نتایج درخشان اخیر، خود را به عنوان دو قطب اصلی قدرت در آسیا معرفی کرده‌اند. ژاپن با تکیه بر سیستم بازی سرعتی و حضور بازیکنان در لیگ‌های سطح اول اروپا، نه تنها از نظر فنی، بلکه از نظر ساختار ذهنی نیز در بالاترین سطح قرار دارد. این تیم دیگر با نتایج کوچک نمی‌لرزد و برای قهرمانی، با خیالی آسوده به سمت عربستان حرکت می‌کند.
استرالیا نیز با حفظ ساختار فیزیکی و تداوم در بازی‌های سنگین، نشان داده که می‌تواند در هر شرایطی، از نظر بدنی و انضباط تاکتیکی، حریفان را به چالش بکشد. این دو تیم، مشخص کرده‌اند که برای آنها، جام ملت‌ها صرفاً یک تورنمنت نیست، بلکه بستری برای اثبات برتری مطلق در قاره است.
تفاوت اصلی ژاپن و استرالیا با ایران، در «ثبات ساختاری» است. در حالی که تیم‌های پیشرو بر اساس سیستم‌های پیش‌بینی‌پذیر و با سرمایه‌گذاری روی «آمادگی ذهنی» حرکت می‌کنند، فوتبال ایران همچنان درگیر چالش‌های مدیریت بحران و تصمیمات لحظه‌ای است. ایران برای عبور از این مرحله، نیازمند پاسخی روشن به این پرسش است؛ «آیا ما واقعاً برای رقابت با غول‌های آسیا آماده‌ایم یا صرفاً با نام و سابقه بزرگ‌مان در حال بازی می‌کنیم؟»
همچنین میزبان مسابقات، عربستان سعودی، با بهره‌گیری از زیرساخت‌های مدرن و بازگشت و سرمایه‌گذاری روی جورجیوس دونیس که سال‌ها در لیگ این کشور فعالیت کرده و از وضعیت فوتبال سعودی‌ها آگاه است، اکنون تیم خود را در وضعیت مناسبی قرار داده و آماده حضور در رقابت‌هایی است که با بهره‌گیری از امتیاز میزبانی، شگفتی خلق کند. حضور مربیانی با تجربه و سرمایه‌گذاری گسترده، باعث شده تا عربستان نه تنها به عنوان میزبان، بلکه به عنوان یک مدعی جدی برای رسیدن به مراحل نهایی شناخته شود.
در سوی دیگر، قطر با حفظ جادوی قهرمانی‌های گذشته و امارات با استخدام زلاتکو دالیچ با تلاش برای خروج از سایه همسایگان، انگیزه‌های متفاوتی را دنبال می‌کنند. قطر می‌خواهد نشان دهد که موفقیت‌های گذشته اتفاقی نبوده، در حالی که امارات در پی اثبات این است که می‌تواند در کنار قدرت‌های بزرگ، جایگاه خود را تثبیت کند.
اما در حالی که همسایگان در حال پیشرفت هستند، تیم ملی ایران با چالشی بنیادین روبه‌رو است. پنج مسابقه متوالی بدون پیروزی، انتقادهای بی‌وقفه از خط دفاعی شکننده و کاهش چشمگیر اعتمادبه‌نفس تیمی، نشانه‌هایی هستند که نمی‌توان آنها را به عنوان «نوسان معمولی» کنار گذاشت. مسأله اصلی کادر فنی ایران، فراتر از تاکتیک است؛ مسأله، بازگرداندن «هویت پیروز» به مجموعه‌ای است که زمانی در مقدماتی جام جهانی، از نظر انسجام و نتیجه‌گیری، بی‌رقیب به نظر می‌رسید.
گروه C؛ فرصتی طلایی یا تله‌ای مهلک؟
قرعه ایران در گروه C شامل سوریه، قرقیزستان و چین، در نگاه نخست یک «فرصت طلایی» به نظر می‌رسد. اما این نگاه خوشبینانه می‌تواند به یک اشتباه استراتژیک منجر شود. عبور از این گروه، تضمینی برای رسیدن به جمع چهار تیم برتر آسیا نیست. ایران برای بازگشت به جمع مدعیان، باید از مرحله «صرفاً برنده شدن» به مرحله «برنده شدن با کیفیت» عبور کند.
آیا «امیر قلعه‌نویی» می‌تواند معجزه کند؟
برای سرمربی تیم ملی، این تورنمنت تنها یک مسابقه نیست؛ این یک «محک بقا» است. او می‌داند که اگر بخواهد در کادر فنی باقی بماند، تنها پیروزی و در نهایت قهرمانی یا حداقل رسیدن به مراحل نهایی، تنها راه نجات اوست. فشار بر او نه تنها از سوی رسانه‌ها، بلکه از سوی انتظارات بالای خود بازیکنان است که در شرایط روانی بی‌ثباتی به سر می‌برند.
در نهایت، باید این واقعیت را پذیرفت که در خاک عربستان، سابقه قهرمانی، نام‌های بزرگ و نتایج درخشان سال‌های گذشته، هیچ‌کدام به تنهایی جام را به تیمی نمی‌رسانند. در تپه‌های شنی عربستان، تنها «آمادگی فنی»، «انسجام تاکتیکی» و «توانایی حفظ تمرکز در لحظات حساس» تعیین‌کننده است.
ایران اگر می‌خواهد بار دیگر در قامت یک مدعی واقعی ظاهر شود، نباید به نتایج گروه‌های آسان اکتفا کند. پاسخ به پرسش‌های امروز ایران، نه در آلبوم عکس‌های قدیمی، بلکه در عملکرد فنی و کیفیت بازی‌های پیشرو در زمین مسابقه نهفته است. زمان آن رسیده که ایران از «گذشته‌گرایی» به سمت «آینده‌نگری» حرکت کند، پیش از آنکه فرصت‌های طلایی فوتبال قاره از دست برود.
1
استرالیا؛ صعودی که شبیه معجزه بود
داستان استرالیا در این چرخه، شاید جذاب‌ترین روایت میان شش تیم مورد بررسی باشد. آنچه برای استرالیا واقعاً امیدوارکننده است، نه خود صعود، که فرم این تیم پس از پایان جام جهانی است.
ساکروز در فیفادی اخیر در دیداری دوستانه مقابل برزیل قدرتمند، به تساوی یک بر یک دست یافت؛ دیداری که در آن نستوری ایرانکوندا با یک ضربه ایستگاهی خیره‌کننده گلزنی کرد و استرالیا تا ثانیه‌های پایانی بازی، از قهرمان پنج‌دوره‌ای جهان پیش بود.
چنین نتیجه‌ای در برابر یکی از بزرگ‌ترین تیم‌های تاریخ فوتبال، نشان می‌دهد که استرالیا برای جام ملت‌های آسیا، به هیچ‌وجه حریفی دست‌کم‌گرفتنی نخواهد بود.
2
قطر؛ قهرمانی که از پلی‌آف آمد
قطر، به‌عنوان قهرمان دو دوره اخیر جام ملت‌های آسیا، با هدایت یولن لوپتگی، سرمربی باتجربه اسپانیایی، به دنبال خلق شگفتی مجدد در رقابت‌هایی است که حالا با انگیزه و اعتماد به نفس بیشتری پا به آن می‌گذارد.
فرم قطر در جام جهانی به‌شدت ناامیدکننده بود؛ تساوی یک بر یک با سوئیس، شکست سنگین شش بر صفر مقابل کانادا و باخت سه بر یک به بوسنی، این تیم را از همان مرحله گروهی حذف کرد. قطر، برای دفاع از عنوان قهرمانی‌اش در جام ملت‌های عربستان، پیش از هر چیز باید مشکلات عمیق خط دفاعی خود را حل کند؛ مشکلاتی که در جام جهانی به‌روشنی خود را نشان دادند.
3
امارات؛ صعودی که به‌تلخی گرایید
امارات متحده عربی پس از ناکامی در صعود به جام جهانی، خودش را به‌سرعت جمع‌وجور کرد. این تیم در جام خلیج فارس ۲۰۲۶ فرمی قابل‌توجه از خود نشان داد و با پیروزی‌های پرگل مقابل یمن (چهار بر صفر) و بحرین (سه بر صفر)، به نیمه‌نهایی این رقابت‌ها رسید. امارات با هدایت زلاتکو دالیچ، سرمربی کروات و فردی که پیش از این کرواسی را تا فینال جام جهانی ۲۰۱۸ برده بود، می‌تواند در جام ملت‌های عربستان، یکی از تیم‌های غافلگیرکننده قاره باشد.
4
ایران؛ صعود مقتدرانه در مقدماتی
و اما ایران؛ ایران در جام جهانی ۲۰۲۶، با سه تساوی پیاپی، دو بر دو مقابل نیوزیلند، بدون گل مقابل بلژیک و یک بر یک مقابل مصر، تنها سه امتیاز کسب کرد و از صعود به مرحله حذفی بازماند. این نتایج، به‌روشنی نشان داد که تیم ملی ایران، در بازی‌های بزرگ و برابر حریفانی با سطح فنی بالاتر، فاقد خلاقیت کافی در خط حمله و قدرت گلزنی لازم برای تبدیل برتری میدانی به نتیجه است اما بدتر از نتایج جام جهانی، آنچه در ادامه رخ داد، بود. ایران در نخستین فیفادی پس از پایان جام جهانی، در دو دیدار متوالی شکست خورد؛ سه بر یک مقابل ازبکستان و دو بر صفر مقابل روسیه. این دو باخت، روند بدون پیروزی تیم ملی را به پنج بازی متوالی رساند؛ سه تساوی در جام جهانی، به‌علاوه این دو شکست تازه. در مجموع این پنج بازی، ایران تنها چهار گل به ثمر رسانده و هشت گل دریافت کرده است؛ آماری که برای تیمی با سابقه ایران، نگران‌کننده و غیرمعمول است.
پیامد مستقیم این روند، سقوط ایران در رده‌بندی فیفا بود؛ سقوطی که این تیم را به رتبه بیست‌وسوم جهان رساند، جایگاهی که در سال‌های اخیر برای تیم ملی ایران کم‌سابقه بوده است. امیر قلعه‌نویی، پس از شکست مقابل روسیه، به‌صراحت از عملکرد بازیکنانش انتقاد کرد و بسیاری از کارشناسان داخلی، از بحرانی عمیق در خط دفاعی و فقدان راهکار تیم ملی برای نتیجه‌گیری در برابر حریفان سرسخت سخن گفتند. با چنین فرمی، ایران برای حضور موفق در جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷، کار بسیار دشواری پیش رو خواهد داشت؛ کاری که پیش از هر چیز، نیازمند بازسازی اعتماد به نفس تیمی و رفع مشکلات ساختاری در خط دفاعی است.
5
عربستان؛ بازگشت مرد شگفتی‌ساز
عربستان، میزبان جام ملت‌های ۲۰۲۷، یکی از پرنوسان‌ترین مسیرها را در این چرخه مقدماتی طی کرد. سبزها، با هدایت جورجیوس دونیس، سرمربی یونانی به عنوان سرمربی به استقبال این رقابت‌ها می‌روند. دونیس تجربه قابل توجهی در فوتبال عربستان دارد و پیش از این هدایت تیم‌هایی مانند الهلال، الوحده، الفتح و در فصل قبل هم هدایت الخلیج را برعهده داشت و شناخت کاملی از فوتبال عربستان دارد.
جورج دونیس با این آگاهی کامل هدایت تیم ملی عربستان را برعهده گرفت که هواداران این تیم صرفاً در انتظار بهبود نتایج نیستند. آنها خواهان هویت جدیدی برای شاهین‌های سبز هستند؛ هویتی که احساس حرکت رو به جلو را به تیم بازگرداند. این سرمربی یونانی پیش‌تر از تمایل خود برای ارائه تیمی با هویت هجومی آشکار سخن گفته بود، به ویژه پس از مدت‌ها که سبک بازی محافظه‌کارانه و دفاعی بر عملکرد عربستان سایه افکنده بود. با این حال، آن وعده هرگز به شکلی که هواداران انتظار داشتند در زمین مسابقه متجلی نشد. عربستان در طول جام جهانی نتوانست سطح هجومی مورد انتظار را ارائه دهد و دقیقاً مانند دوران حضور روبرتو مانچینی و هروه رنار ظاهر شد، بدون اینکه تغییر چشمگیری در ساختار یا رویکرد تیمی مشاهده شود.البته که عربستان در جام خلیج فارس ۲۰۲۶ دگرگون شد. این تیم با پیروزی‌های پیاپی مقابل کویت (یک بر صفر)، عمان (سه بر صفر) و عراق (دو بر صفر)، به‌عنوان تیم نخست گروه خود، به نیمه‌نهایی صعود کرد. این نتایج، به‌روشنی نشان می‌دهند که دونیس بار دیگر ثابت کرده می‌داند چگونه عربستان را در لحظات حساس و تحت فشار، به اوج آمادگی برساند؛ ویژگی‌ای که برای میزبان جام ملت‌ها، ارزشی دوچندان دارد.