از میراث گذشته تا رؤیای آینده؛ ژاپن شمشیر را از غلاف بیرون کشید
تولد نسل جدید ساموراییها
محمدرضا رحیمپور
خبرنگار
فوتبال ژاپن تنها چند ماه پس از پایان یکی از مهمترین دورههای تاریخ خود در جام جهانی ۲۰۲۶، وارد مرحلهای تازه و البته پرریسک شده است؛ مرحلهای که در آن حفظ میراث نسل موفق گذشته باید با ضرورت ساختن آیندهای تازه برای تیم ملی همراه شود. هاجیمه موریاسو، سرمربی ساموراییبلو، با اعلام فهرست ۳۱ نفره خود برای دیدارهای فیفادی سپتامبر و اکتبر ۲۰۲۶، نخستین گام جدی برای آغاز این دوران گذار را برداشته است؛ تغییری که بیش از آنکه تصمیمی احساسی باشد، پاسخی به یک ضرورت فوتبالی است.
ژاپن در جام جهانی ۲۰۲۶ حاصل سالها سرمایهگذاری، برنامهریزی و حضور مستمر بازیکنانش در فوتبال اروپا را به نمایش گذاشت. نسلی که طی سالهای گذشته ستون اصلی تیم ملی بود، به بلوغ فنی و تاکتیکی رسید و جایگاه ژاپن را در فوتبال آسیا تثبیت کرد. اما هیچ نسل موفقی برای همیشه دوام نمیآورد. فوتبال ملی نمیتواند تنها به بازیکنانی متکی باشد که سالها بار اصلی تیم را بر دوش کشیدهاند. موریاسو اکنون باید تیمی بسازد که علاوه بر رقابت در جام ملتهای آسیا 2027، چشمانداز جام جهانی 2030 را نیز در نظر داشته باشد. به همین دلیل، فهرست جدید ژاپن را باید فراتر از یک فهرست معمول برای بازیهای دوستانه یا فیفادی دید؛ این فهرست میتواند آغاز یک پروژه تازه باشد.
جوانتر شدن برای آینده
مقایسه فهرست ژاپن در جام جهانی ۲۰۲۶ با فهرست جدید موریاسو، عمق تغییر را بهتر نشان میدهد. میانگین سنی تیم ژاپن در روز افتتاحیه جام جهانی ۲۷.۱۹ سال بود؛ رقمی که از حضور تیمی باتجربه و به بلوغ رسیده حکایت داشت. در فهرست جدید، این میانگین به ۲۵.۷۴ سال رسیده است. کاهش حدود یک سال و نیم در میانگین سنی تیم ملی، اتفاقی نیست که بتوان آن را صرفاً حاصل تغییر چند نام دانست.
این تغییر نشان میدهد موریاسو به دنبال افزایش سرعت، انرژی و ظرفیت رشد تیم است. فوتبال امروز در بالاترین سطح به بازیکنانی نیاز دارد که علاوه بر کیفیت فنی، توان بدنی لازم برای اجرای مداوم فوتبال پرفشار را داشته باشند. شدت بازی، سرعت انتقال و تصمیمگیری در زمان کوتاه، بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده و ژاپن برای ماندن در سطح جهانی باید خود را با این تغییرات هماهنگ کند.
تغییر نسل البته به معنای کنار گذاشتن تجربه نیست. مسأله اصلی، ایجاد تعادل میان بازیکنان باتجربه و استعدادهای جوان است. اگر جوانگرایی بدون انتقال تجربه انجام شود، تیم ملی ممکن است بخشی از ثبات خود را از دست بدهد؛ اگر هم وابستگی به نسل قدیم ادامه پیدا کند، فرصت ساختن تیم آینده از دست خواهد رفت.
میراث نسل باتجربه
برای درک شرایط فعلی باید به فهرست ژاپن در مه ۲۰۲۶ بازگردیم؛ تیمی که نتیجه سالها ثبات مدیریتی و اعتماد به یک هسته مشخص بود. حتی در مقاطعی که مصدومیت بازیکنان کلیدی شرایط را دشوار میکرد، موریاسو توانست با اتکا به بازیکنانی مانند واتارو اندو، کو ایتاکورا و تاکههیرو تومییاسو ساختار تیمش را حفظ کند.
در آن فهرست، حضور یوتو ناگاتومو نیز معنایی فراتر از یک انتخاب فنی داشت. مدافع ۳۹ ساله ژاپنی نماینده نسلی بود که سالها پیش مسیر فوتبال این کشور را به سطح اول اروپا باز کرد. حضور او در کنار بازیکنان جوانتر، نمونهای از انتقال تجربه میان دو نسل بود.
در سوی دیگر، کیسوکه گوتو، مهاجم ۲۰ ساله و جوانترین عضو کاروان ژاپن، نماد نسلی بود که به تدریج در حال ورود به مرکز فوتبال ملی این کشور است. حتی در جام جهانی ۲۰۲۶ نیز این سیاست دیده شد. از میان ۲۶ بازیکن حاضر در فهرست نهایی ژاپن، ۱۳ نفر برای نخستین بار در چنین سطحی از رقابتهای ملی حضور داشتند. به بیان دیگر، نیمی از ترکیب ژاپن تجربه نخست خود را در بزرگترین صحنه فوتبال جهان پشت سر گذاشتند.
کارخانه رشد ساموراییها
یکی از مهمترین تفاوتهای فوتبال ژاپن با بسیاری از تیمهای آسیایی، ارتباط گسترده آن با فوتبال اروپاست. ژاپن طی سالهای اخیر به یکی از مهمترین صادرکنندگان استعداد فوتبال آسیا به اروپا تبدیل شده و بخش قابل توجهی از بازیکنان تیم ملی در لیگهای معتبر قاره سبز فعالیت میکنند.
آمار جام جهانی ۲۰۲۶ این موضوع را به خوبی نشان میدهد. از ۲۶ بازیکن حاضر در فهرست ژاپن، تنها 3 بازیکن یعنی یوتو ناگاتومو، هایاکاوا و اوساکو در جیلیگ فعالیت میکردند و ۲۳ بازیکن دیگر در باشگاههای اروپایی حضور داشتند.
این آمار نتیجه سالها تغییر نگرش در فوتبال ژاپن است. بازیکن ژاپنی دیگر صرفاً برای حضور در لیگ داخلی تربیت نمیشود، بلکه مسیر رشد او میتواند از همان ابتدا به فوتبال اروپا ختم شود. حضور در محیطهای رقابتیتر و تجربه بازی در سطح بالای باشگاهی، کیفیت تیم ملی را نیز افزایش داده است.
نسل تازه و یک ضرورت اجتنابناپذیر
ژاپن برای ماندن در جمع تیمهای قدرتمند فوتبال جهان، باید با سرعت تحولات هماهنگ شود. جام جهانی ۲۰۲۶ نشان داد تجربه به تنهایی برای رقابت در بالاترین سطح کافی نیست. برای نمونه، میانگین سنی برزیل در روز افتتاحیه جام جهانی ۲۴.۴ سال بود؛ یعنی تقریباً 3 سال کمتر از ژاپن. چنین اختلافی اهمیت جوانسازی ساموراییبلو را بیشتر میکند.
موریاسو اکنون باید فاصله میان تجربه و جوانی را مدیریت کند. هدف، صرفاً پایین آوردن میانگین سنی نیست؛ هدف ساختن تیمی است که بازیکنان جوان امروز آن، ستونهای اصلی ژاپن در سالهای آینده باشند.
فوتبال ژاپن دیگر برای اثبات توانایی خود در آسیا بازی نمیکند. ساموراییها سالهاست از این مرحله عبور کردهاند. مسأله اصلی اکنون این است که چگونه میتوانند در سطح جهانی باقی بمانند و فاصله خود را با قدرتهای بزرگ فوتبال کاهش دهند.
فهرست جدید موریاسو میتواند نخستین تصویر روشن از پاسخ ژاپن به این مسأله باشد؛ نسلی تازه که باید تجربه نسل گذشته را با انرژی، جسارت و جاهطلبی جوانها ترکیب کند. ساموراییها شمشیرهای قدیمی خود را کنار نگذاشتهاند، اما برای نبردهای آینده به شمشیرهای تازه نیاز دارند؛ زیرا هیچ تیم ملی نمیتواند آینده خود را با تکیه دائمی بر قهرمانان گذشته بسازد.
1
4 امضای نخست موریاسو
در سوی دیگر این معادله، موریاسو برای نخستینبار 4 بازیکن را به تیم ملی بزرگسالان ژاپن دعوت کرده است؛ 4 نامی که هرکدام داستان متفاوتی از راه رسیدن به این سطح دارند.
کاینا تانیمورا، مهاجم ۲۸ ساله یوکوهاما افمارینوس، شاید غافلگیرکنندهترین دعوت این فهرست باشد؛ نه به این دلیل که استحقاق آن را نداشته، بلکه به این سبب که در سنی که معمولاً دیگر جای زیادی برای دعوت نخست باقی نمیماند، با عملکردی خیرهکننده -شش گل در هفت بازی ابتدایی فصل جاری جیلیگ- توانسته نظر سرمربی را جلب کند. داستان تانیمورا، یادآور این نکته است که راه ورود به تیم ملی ژاپن، همچنان از دروازه جیلیگ نیز باز است، هرچند این مسیر این روزها کمتر پیموده میشود.
شوتو ناکانو، هافبک ۲۶ ساله سانفریچه هیروشیما، به دلیل انعطافپذیری تاکتیکی و توانایی ایفای نقش در چند پست مختلف، مورد توجه موریاسو قرار گرفته است؛ ویژگیای که در فوتبال مدرن، ارزشی روزافزون یافته و میتواند نقش مهمی در عمقبخشی به ترکیب تیم ملی ایفا کند.
کوریو ماتسوکی، هافبک ۲۳ ساله ساوتهمپتون، از میان ردههای پایه ژاپن راه خود را به این سطح گشوده است؛ بازیکنی که عملکرد درخشانش در تیم زیر 23 ژاپن، او را به یکی از امیدهای جدی نسل آینده تبدیل کرده است.
شونسوکه سایتو، مهاجم ۲۱ ساله وستِرلو بلژیک، که پیشتر عضو تیم زیر 20 ژاپن در جام جهانی زیر ۲۰ سال بوده، اکنون گام بزرگ خود را به سوی تیم بزرگسالان برداشته است. حضور سایتو، نمونهای دیگر از سیاست بلندمدت فدراسیون فوتبال ژاپن است که استعدادهای ردههای پایه را با فاصله زمانی کوتاه به سطح ملی میرساند.
2
نگاهی پستبهپست به فهرست تازه
برای درک کاملتر ساختار جدید تیم ملی ژاپن، مروری بر ترکیب کامل این فهرست ضروری است.
در پست دروازهبانی، 3 نام حضور دارند، زایون سوزوکی، ۲۴ ساله، ستاره استون ویلا که در جام جهانی نیز گلر اصلی تیم بود و همچنان جایگاه نخست را در اختیار دارد؛ توموکی هایاکاوا، ۲۷ ساله از کاشیما آنتلرز، از معدود بازیکنان جیلیگی این فهرست؛ و لئو برایان کوکوبو، ۲۳ ساله از سینتترویدن، که با بازگشت خود، رقابت برای جایگاه دوم را تنگتر کرده است.
خط دفاعی، همانطور که پیشتر اشاره شد، همچنان ترکیبی از چهرههای باتجربه است، کو ایتاکورا ۲۹ ساله از مونشنگلادباخ، تسویوشی واتانابه ۲۹ ساله از فاینورد، تاکههیرو تومییاسو ۲۷ ساله از کریستال پالاس، تومویا آندو ۲۵ ساله از سنتپائولی، هیروکی ایتو ۲۷ ساله از بایرن مونیخ، آیومو سکو ۲۶ ساله از لوهاور و جونوسوکه سوزوکی ۲۴ ساله از کپنهاگن.
اما بیتردید، بخش پرجمعیتترین و متنوعترین این فهرست، خط میانی و خط حمله است؛ بخشی که در آن، تلفیقی از تجربه و جوانی بهروشنی دیده میشود. جونییا ایتو ۳۳ ساله از خنک، دایچی کامادا ۲۹ ساله از کریستال پالاس، سوما یوکی ۲۹ ساله از ماچیدا، دایزن مائدا ۲۸ ساله از ایپسویچ و کاینا تانیمورا ۲۸ ساله از یوکوهاما، ستونهای باتجربهتر این خط را تشکیل میدهند.
در میانه این طیف سنی، ریتسو دوآن ۲۷ ساله از آینتراخت فرانکفورت، آیاسه اوئدا ۲۷ ساله از لیل، آئو تاناکا ۲۷ ساله از لیدز، شوتو ناکانو ۲۶ ساله از هیروشیما، کِیتو ناکامورا ۲۵ ساله از لیون، کایشو سانو ۲۵ ساله از ماینتس و تاکهفوسا کوبو ۲۵ ساله از رئال سوسیداد، ستون فقرات فعلی تیم ملی را شکل میدهند.
و اما نسل جوانتر این خط را میتوان در نامهای زیر جستوجو کرد، کوکی کوماساکا ۲۴ ساله از کاشیوا، یویتا سوزوکی ۲۴ ساله از فرایبورگ، ساتوشی تاناکا ۲۵ ساله از شالکه، کوریو ماتسوکی ۲۳ ساله از ساوتهمپتون، کودای سانو ۲۲ ساله از پیاسوی، کنتو شیوگای ۲۱ ساله از وولفسبورگ، شونسوکه سایتو ۲۱ ساله از وستِرلو، کِیسوکه گوتو ۲۱ ساله از فرایبورگ و ریونوسوکه ساتو، ۱۹ ساله از والنسیا. این طیف گسترده سنی (از ایتوی ۳۳ ساله تا ساتوی ۱۹ ساله ) بهروشنی نشان میدهد که موریاسو، بهجای یک انتخاب یکدست، در تلاش است تا با ترکیبی چندلایه از تجربه و استعداد، پلی میان نسل حاضر و نسل آینده بسازد.
3
7 چهرهای که دوباره فراخوانده شدند
بخش قابلتوجه دیگری از فهرست جدید را 7 بازیکنی تشکیل میدهند که پس از دورهای غیبت، بار دیگر به تیم ملی دعوت شدهاند؛ بازگشتهایی که هرکدام دلیل خاص خود را دارند.
کودای سانو، هافبک ۲۲ ساله پیاسوی آیندهوون، برجستهترین چهره این گروه است؛ بازیکنی که پس از درخششی چشمگیر در اردوی تابستانی، بار دیگر توجه موریاسو را جلب کرده است. ریونوسوکه ساتو، هافبک ۱۹ ساله والنسیا و جوانترین عضو کل فهرست جدید، پس از انتقال تابستانی خود به لالیگا و نمایشهای امیدوارکننده در سطح باشگاهی، بار دیگر پایش به تیم ملی باز شده است؛ حضور او، نویدبخش نسلی است که هنوز چند سال با اوج خود فاصله دارد.
کوماساکا کوکی، هافبک کاشیوا ریسول، داستانی متفاوت دارد؛ او که سال گذشته به دلیل پارگی رباط صلیبی زانو، ماهها دور از میادین بود، اکنون پس از بازگشتی موفق به فرم ایدهآل، بار دیگر در فهرست ملی جای گرفته است؛ بازگشتی که بیش از هر چیز، گواه اراده و پشتکار اوست.
در کنار این 3 نام، ساتوشی تاناکا از شالکه، سوما یوکی از ماچیدا زلویا، لئو برایان کوکوبو، دروازهبان سینتترویدن و آندو تومویا، مدافع سنتپائولی، دیگر بازگشتکنندگان به جمع ساموراییبلو هستند؛ نامهایی که هرکدام در دورههای مختلف، سابقه حضور در تیم ملی را داشته و اکنون بار دیگر فرصت اثبات خود را یافتهاند.
4
پایان یک عصر
6 بازیکن از فهرست جام جهانی، جایی در اردوی جدید نیافتهاند و بررسی این نامها، داستانی از گذر زمان و ناگزیری تحول را روایت میکند.
بیتردید، غیبت یوتو ناگاتومو پرمعناترین بخش این فهرست است. مدافع ۳۹ سالهای که با 5 حضور در جام جهانی، عنوان باتجربهترین بازیکن تاریخ تیم ملی ژاپن را در اختیار دارد، اکنون جایی در برنامههای موریاسو ندارد. این تصمیم، فارغ از هر ملاحظه تاکتیکی، نمادی از پایان یک دوران است؛ دورانی که ناگاتومو در آن، از یکی از نخستین ژاپنیهای موفق در فوتبال بزرگ اروپا تا آخرین سالهای فعالیتش در جیلیگ، همواره حضوری تأثیرگذار در تیم ملی داشت.
شوگو تانیگوچی، مدافع میانی ۳۴ ساله، دیگر چهره باتجربهای است که از خط دفاعی کنار رفته است؛ جایگاهی که اکنون به مدافعان جوانتر واگذار شده. کِیسوکه اوساکو، دروازهبان ۲۶ ساله که در جام جهانی نقش سوم را ایفا میکرد، با ظهور و درخشش لئو برایان کوکوبو، جایگاه خود را از دست داده است. یوکیناری سوگاوارا، مدافع راست ۲۵ ساله فعال در بوندسلیگا که در جام جهانی فرصت بازی یافته بود، نیز از فهرست جدید حذف شده است.
در خط حمله نیز دو تغییر قابل توجه رخ داده است؛ شوتو ماچینو، مهاجم مونشنگلادباخ که بهجای اندوی مصدوم به جام جهانی اعزام شده بود، اکنون در ترکیب نیست، و کوکی اوگاوا، مهاجم NEC نایمخن هلند که در جام جهانی 3 بازی برای ژاپن انجام داد، نیز از فهرست کنار گذاشته شده است.
اما شاید تلخترین خبر این دوره گذار، نه یک کنارگذاری تاکتیکی، بلکه یک خداحافظی رسمی باشد، واتارو اندو، هافبک دفاعی لیورپول که در جام جهانی با وجود مصدومیت، بار سنگینی از مسئولیتهای میانی را بر دوش کشید، از تیم ملی خداحافظی کرده است. خداحافظی اندو، در کنار غیبت ناگاتومو، نشان میدهد که ژاپن در حال از دست دادن دو تن از رهبران میدانی خود در آستانه چرخه جدید است؛ فقدانی که پر کردن آن، وظیفهای دشوار پیش روی موریاسو و کادر فنیاش قرار میدهد.
5
تداوم در مسیر تحول
هاجیمه موریاسو در نشست خبری اعلام فهرست جدید، بر رویکرد خود در قبال این دوره گذار تأکید کرد. به گفته او، هدف اصلی از برگزاری این اردو، آمادهسازی گامبهگام تیم برای جام ملتهای آسیا ۲۰۲۷ است و ترکیب کنونی، بر پایه اصل «تداوم» شکل گرفته است. او در این باره گفت که مسیری را که تیم از جام جهانی آغاز کرده، همچنان ادامه میدهد و هدف نهایی، ساختن بهترین ترکیب ممکن برای رقابتهای قارهای پیش رو است.
این رویکرد، در تضاد با تصور اولیه از یک «بازسازی رادیکال» است. موریاسو، بهجای دگرگونی یکباره، ترجیح داده مسیر تدریجی و حسابشدهای را در پیش بگیرد؛ مسیری که در آن، ستونهای اصلی تیم حفظ میشوند اما بهتدریج با جریانی از خون تازه تقویت میشوند. او در پایان صحبتهای خود تأکید کرد که اگرچه نتیجه دیدارهای دوستانه سپتامبر و اکتبر اهمیت دارد، اما هدف نهایی، فراتر از پیروزی در این بازیهاست: ساختن تیمی که بتواند ژاپن را در جام ملتهای آسیا و مسیر پیش رو، به جایگاه واقعیاش برساند.
6
جوانسازی یا بازسازی؟
اکنون که تصویر کامل این دو فهرست پیش روی ماست، میتوان به پرسش اصلی این گزارش بازگشت که آیا آنچه در جریان است، صرفاً یک جوانسازی طبیعی و ادواری است، یا نشانهای از یک بازسازی عمیقتر و راهبردیتر؟
کاهش میانگین سنی از ۲۷.۱۹ به ۲۵.۷۴ سال، در بازهای تنها 4 ماهه، رقمی است که بهسختی میتوان آن را صرفاً محصول روندهای طبیعی دانست. این تغییر، محصول تصمیماتی آگاهانه است، کنارگذاشتن نمادهایی چون ناگاتومو، تانیگوچی و سوگاوارا، در کنار پذیرش چهرههای تازهای چون تانیمورا، ناکانو، ماتسوکی و سایتو، همگی گواه بر این هستند که موریاسو و کادر فنی او، آگاهانه در حال بازتعریف هویت تیم ملی برای چرخه بعدی هستند.
اما نکته کلیدی این است که این بازسازی، همهجانبه و بیعیبونقص نیست. همانطور که تحلیل خط دفاعی نشان داد، در حالی که خط میانی و حمله ژاپن از تنوع سنی چشمگیری برخوردار شده، خط دفاعی همچنان در چنبره سن و تجربه گیر کرده و هیچ نشانهای از تزریق نیروی جوان در این بخش دیده نمیشود. این عدم توازن، میتواند در بلندمدت، به یکی از چالشهای اصلی موریاسو در مسیر جام ملتهای آسیا و فراتر از آن، جام جهانی ۲۰۳۰ تبدیل شود.
با اینهمه، نکته امیدوارکننده این است که ستون فقرات اصلی تیم، بازیکنانی چون -ریتسو دوآن، تاکهفوسا کوبو، کایشو سانو و آیاسه اوئدا- همچنان در فهرست حضور دارند و این حفظ ثبات نسبی، در کنار تزریق نیروهای تازه، میتواند تعادلی مطلوب میان تجربه و پویایی ایجاد کند. اگر این نسل جدید -ساتو، ماتسوکی، شیوگای و دیگران- بتوانند در کنار ستونهای باتجربه تیم رشد کنند، ژاپن میتواند خود را به یکی از مدعیان جدی قهرمانی در جام ملتهای آسیا ۲۰۲۷ تبدیل کند.