در حافظه موقت ذخیره شد...
سؤال روز
در دو جام جهانی اخیر
آیا قلعهنویی واقعاً مربی متعادلی است؟
«امیر قلعهنویی از نظر حمله و دفاع مربی متعادلی است.» این جمله هومن افاضلی پس از حذف تیم ملی و بهعنوان یک شاخصه از سرمربی که گروهش و البته خودش ناکامی در جام جهاین را قبول ندارند، یکی از مهمترین بحثهای فنی پیرامون تیم ملی را شکل داد. اما آیا آمار نیز این ادعا را تأیید میکند یا تنها یک برداشت تاکتیکی است؟
برای پاسخ به این سؤال، باید تیم ملی ایران در دو جام جهانی اخیر را کنار هم قرار داد؛ جام جهانی ۲۰۲۲ قطر با هدایت کارلوس کیروش و جام جهانی ۲۰۲۶ با هدایت امیر قلعهنویی. واقعیت این است که در فوتبال مدرن دیگر تنها نتیجه مسابقه معیار قضاوت نیست بلکه شاخصهایی مانند مالکیت توپ، تعداد شوت، شوت در چهارچوب، امید گل (xG)، تعداد حملات، کیفیت موقعیتهای گل و عملکرد دفاعی، تصویر روشنتری از هویت واقعی یک تیم ارائه میکنند.
از فوتبال واکنشی تا فوتبال متعادل
تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۲۲ با فلسفهای کاملاً مشخص وارد مسابقات شد؛ دفاع فشرده، بستن فضاها، واگذاری مالکیت توپ به حریف و استفاده از ضدحمله. مقابل انگلیس، ولز و آمریکا، ایران کمتر به دنبال کنترل جریان بازی بود و بیشتر تلاش میکرد ساختار دفاعی خود را حفظ کند. حتی پیروزی مقابل ولز نیز بیش از آنکه حاصل برتری در مالکیت باشد، محصول صبر، نظم تاکتیکی و استفاده از لحظات پایانی مسابقه بود.
اما چهار سال بعد، تصویر تیم ملی تا حدی تغییر کرد. در جام جهانی ۲۰۲۶، ایران تلاش بیشتری برای گردش توپ، بازیسازی از عقب زمین و حفظ مالکیت نشان داد. تیم قلعهنویی دیگر صرفاً منتظر اشتباه حریف نمیماند و در مقاطعی سعی میکند ابتکار عمل را نیز در اختیار بگیرد. با این حال، این تغییر به معنای تبدیل شدن ایران به یک تیم کاملاً هجومی نیست؛ بلکه نشانه حرکت به سمت فوتبالی متعادلتر است.
خط حمله؛ پیشرفت محسوس
اما نه در حد قدرتهای آسیا
آمارهای فیفا و دادههای تحلیلی نشان میدهد ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ نسبت به دوره قبل، تعداد حملات و کیفیت برخی موقعیتهای خود را افزایش داده اما همچنان در شاخصهای تهاجمی از تیمهای برتر آسیا عقبتر است. در پایان مرحله گروهی، ایران تنها سه گل به ثمر رساند و در جدول شاخصهای هجومی از نظر تعداد شوت، شوت در چهارچوب و کیفیت موقعیتها در نیمه پایین جدول قرار گرفت.
نکته مهم اینکه در جام جهانی ۲۰۲۶، ایران در بعضی مسابقات تلاش کرد بازی را با پاسهای بیشتر از عقب زمین آغاز کند و حملات خود را با صبر بیشتری شکل دهد؛ موضوعی که در دوره کیروش کمتر دیده میشد. با این حال، این تغییر هنوز به افزایش چشمگیر خلق موقعیتهای باکیفیت منجر نشده است و آمار xG نشان میدهد تیم ملی همچنان برای رسیدن به دروازه حریف با مشکل روبهرو است.
دفاع؛ همچنان نقطه اتکای تیم ملی
اگر در بخش هجومی تغییراتی دیده میشود، در فاز دفاعی همچنان میتوان ردپای همان اصول قدیمی را مشاهده کرد. ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ نیز مانند دوره کیروش، سعی کرد فاصله خطوط را حفظ کند و در برابر حریفان قدرتمند با سازمان دفاعی مناسب بازی کند. تفاوت اینجاست که تیم قلعهنویی در زمان مالکیت توپ، ریسک بیشتری نسبت به گذشته میپذیرد و مدافعان نیز بیشتر در جریان بازیسازی مشارکت دارند. با این حال، آمارها نشان میدهد ایران در مرحله گروهی همچنان تعداد قابل توجهی شوت دریافت کرده است و در مقاطعی زیر فشار حریفان قرار گرفته؛ موضوعی که نشان میدهد تعادل مورد نظر کادرفنی هنوز به ثبات کامل نرسیده است.
آیا حق با مربی تیم ملی است؟
اگر تیمهای ملی را روی یک خط فرضی قرار دهیم، یک سر آن فوتبال تدافعی و سر دیگر آن فوتبال کاملاً تهاجمی است. براساس دادههای دو جام جهانی اخیر، تیم کیروش به سمت فوتبال واکنشی و دفاعمحور متمایل بود، در حالی که تیم قلعهنویی چند گام به مرکز این خط نزدیک شده است.
آمار نشان میدهد ایران امروز نسبت به چهار سال قبل، مالکیت بیشتری میخواهد، حملات بیشتری طراحی میکند و برای کنترل جریان بازی تلاش میکند اما هنوز به اندازه ژاپن، کره جنوبی یا حتی برخی تیمهای متوسط اروپایی در خلق موقعیتهای باکیفیت موفق نیست. از سوی دیگر، تیم ملی نیز مانند گذشته صرفاً یک تیم دفاعی نیست که تمام برنامهاش بر ضدحمله استوار باشد. شاید به همین دلیل بتوان گفت تعبیر «تیم متعادل» درباره ایران، تا حد زیادی با واقعیت آماری همخوانی دارد.
با این حال، فوتبال امروز تنها با حفظ تعادل موفق نمیشود. تیمهایی که در جام جهانی به مراحل بالاتر میرسند، علاوه بر ساختار دفاعی مناسب، در خلق موقعیت و حفظ فشار هجومی نیز برتری محسوسی دارند؛ بخشی که همچنان مهمترین چالش تیم ملی ایران به شمار میرود. بنابراین اگر قرار باشد قضاوتی درباره تیم ملی امیر قلعهنویی داشته باشیم، شاید بهترین توصیف این باشد که ایران نسبت به جام جهانی ۲۰۲۲ یک گام از فوتبال صرفاً واکنشی فاصله گرفته، اما هنوز برای تبدیل شدن به تیمی که بتواند همزمان در دفاع و حمله جزو بهترینهای آسیا باشد، راهی قابل توجه در پیش دارد.