رونالدو، نیمار، رایس و یک کار عجیب در زمین فوتبال
معمای عادت ستارهها
ایمان گودرزی
خبرنگار
در جریان تساوی بدون گل انگلیس مقابل غنا در مرحله گروهی جام جهانی، دکلان رایس هنگام زدن ضربه کرنر، پاچههای شورت ورزشی خود را یکییکی تا بالا جمع کرد؛ حرکتی که توجه هواداران حاضر در ورزشگاه بوستون و بینندگان تلویزیونی را جلب کرد.
این رفتار باعث شکلگیری بحثهای زیادی در فضای مجازی شد. برخی حتی گمانهزنی کردند که بالا کشیدن یک پاچه یا هر دو پاچه شورت، نوعی علامت برای نحوه ارسال ضربه کرنر است؛ مثلاً ارسال توپ به داخل یا بیرون محوطه جریمه.
اگر آییننامه ۱۰۰ صفحهای تجهیزات فیفا را بررسی کنید، متوجه میشوید که پنج صفحه کامل به شورت بازیکنان اختصاص دارد. این قوانین جزئیات زیادی را در بر میگیرند؛ از ممنوع بودن زیپ، جیب و بندهای بیرونزده گرفته تا محدودیت در رنگها و محل درج شماره بازیکن روی شورت.
اما نکته جالب اینجاست که در هیچ بخشی از این مقررات، فیفا حداقل یا حداکثر مشخصی برای طول شورت بازیکنان تعیین نکرده است.
چرا فوتبالیستها شورت ورزشی خود را بالا میکشند؟
برای دکلان رایس و بسیاری از بازیکنانی که دوست دارند شورت کوتاهتری داشته باشند، قوانین فیفا مشکلی ایجاد نمیکند. تعداد این بازیکنان هم کم نیست.
اگر از هواداران فوتبال بپرسید چه کسانی شورتشان را بالا میکشند، احتمالاً نامهایی مثل جک گریلیش، لوکاس پودولسکی، مارسلو، نیمار و حتی بسیاری از بازیکنان تیم ملی زنان آمریکا را خواهید شنید. حتی گفته میشود دومینیک کالورت-لوین زمانی شورتهایی یک سایز کوچکتر سفارش میداد تا کاملاً اندازه تنش باشد.
اما دلیل این کار برای همه یکسان نیست. بعضیها معتقدند بالا کشیدن شورت میتواند نوعی علامت یا کد در ضربات ایستگاهی باشد؛ موضوعی که یکی از مربیان لیگ برتر زنان انگلیس هم به آن اشاره کرده است. در ورزشهایی مثل بیسبال و فوتبال آمریکایی، استفاده از علائم مخفی بین بازیکنان کاملاً رایج است.
با این حال، برای بسیاری از فوتبالیستها ماجرا سادهتر است. برخی مانند مارسلو و نیمار این کار را بهخاطر استایل و ظاهرشان انجام میدهند. بعضی دیگر هم احساس میکنند با شورت کوتاهتر آزادی حرکت و راحتی بیشتری دارند. در نهایت، بالا کشیدن شورت میتواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از مسائل تاکتیکی گرفته تا سلیقه شخصی و راحتی بازیکن.
جنبه روانشناختی بالا کشیدن شورت ورزشی چیست؟
به گفته مارتین ترنر، روانشناس ورزشی که بیش از ۱۵ سال با باشگاههای مختلف بریتانیا همکاری کرده است، یکی از مهمترین دلایل بالا کشیدن شورت، جنبه روانی این رفتار است.
او توضیح میدهد که فوتبال ترکیبی از مهارتهای باز و بسته است و کارهای سادهای مثل مرتب کردن شورت میتواند ذهن بازیکن را آماده و به او کمک کند تمرکز بیشتری داشته باشد. به گفته ترنر، این رفتار شاید مستقیماً باعث بهتر بازی کردن نشود، اما از نظر روانی روی عملکرد بازیکن تأثیر میگذارد.
او معتقد است چنین عادتهایی معمولاً در شرایط پراسترس شکل میگیرند، زیرا انسانها در موقعیتهای نامطمئن سعی میکنند روی چیزهایی که در کنترلشان است تمرکز کنند.
ترنر برای توضیح این موضوع مثالی از جوامع قبیلهای میزند؛ جایی که ماهیگیران هرچه بیشتر از ساحل دور میشوند و با خطر بیشتری روبهرو هستند، بیشتر به انجام آیینهای خاص روی میآورند.
او میگوید: «وقتی با عدم قطعیت و خطر روبهرو میشویم، ناخودآگاه به چیزهایی که میتوانیم کنترل کنیم، پناه میبریم.»
به همین دلیل، بسیاری از ورزشکاران عادتهای خاصی پیدا میکنند؛ از تکرار یک جمله یا حرکت مشخص گرفته تا کارهای سادهای مانند بالا کشیدن شورت، که به آنها احساس آرامش، تمرکز و کنترل بیشتری میدهد.
ترنر میگوید: «اینکه موفقیت واقعاً نتیجه آن عادت باشد یا فقط به این دلیل که بازیکن اضطراب کمتری دارد و اعتمادبهنفس بیشتری پیدا میکند، تفاوت چندانی ندارد. مهم این است که آن رفتار به او کمک میکند بهتر عمل کند.»
او توضیح میدهد: «بازیکن یک بار این کار را انجام میدهد و نتیجه میگیرد، بار دوم هم جواب میدهد و همین باعث میشود آن را بارها تکرار کند. در نهایت، این رفتار به عادتی عمیق تبدیل میشود که حتی دیگر آگاهانه به آن فکر نمیکند، اما به او کمک میکند آرامش و تمرکزش را حفظ کند.»
البته مشکل زمانی به وجود میآید که این احساس آرامش به هم بخورد؛ مثلاً وقتی لباس جدید تیم به بازیکنان داده میشود. ترنر میگوید: «هر فصل که کیت جدید میرسد، بعضی بازیکنان به آن عادت ندارند و همین موضوع برایشان استرس ایجاد میکند. اگر با لباس جدید احساس راحتی نکنند، ممکن است روی عملکردشان هم تأثیر بگذارد.»
به گفته او، یکی از راههای کنار آمدن با این وضعیت، بالا کشیدن یا مرتب کردن شورت است؛ حرکتی که به بازیکن احساس راحتی بیشتری میدهد.
از طرف دیگر، جنبه کاربردی این موضوع هم اهمیت دارد. بسیاری از فوتبالیستها دوست دارند هنگام دویدن و حرکت، احساس آزادی بیشتری داشته باشند.
برای مثال، استوارت پیرس، مدافع چپ سابق تیم ملی انگلیس، در دهه ۱۹۹۰ که شورتهای گشاد مد بود، شورت کوتاهتر سفارش میداد تا راحتتر حرکت کند. جو کول، ستاره سابق انگلیس هم شورتهایی کوچکتر از سایر بازیکنان میخواست تا مدافعان کمتر بتوانند آن را بگیرند؛ ایدهای که از پائولو دی کانیو الهام گرفته بود.
راب وارنر، مدیر خلاق سابق و رئیس طراحی پوما و بنیانگذار آژانس طراحی اسپارک دیزاین آکادمی، میگوید: «شورت فوتبال معمولاً آنقدر که باید مورد توجه طراحان قرار نمیگیرد، اما ما میدانیم بازیکنان درباره طول و اندازه آن حساسیت زیادی دارند.»
وارنر که سابقه همکاری با برندهایی مانند لولو لمن، آدیداس و بلستاف را هم دارد، از معدود طراحانی است که زمان زیادی را صرف طراحی شورتهای فوتبال کرده است.
او حدود ۲۰ سال پیش هدایت تیم طراحی کیتهای جام جهانی ۲۰۰۶ را بر عهده داشت؛ همان لباسهایی که ایتالیا با آنها قهرمان جهان شد.
بیشتر هواداران پیراهن آن کیت را به خاطر دارند؛ پیراهنی با یقه و آستینهایی که در جلو و پشت طراحی متفاوتی داشت تا جریان هوا بهتر در اطراف بدن حرکت کند و عملکرد بازیکنان بهبود یابد.
وارنر میگوید این طراحی از لباس یکتکه معروف پوما الهام گرفته بود که برای تیم ملی کامرون پیش از جام ملتهای آفریقا ۲۰۰۴ ساخته شده بود.
اما به گفته او، شورتهای آن کیت کمتر مورد توجه قرار گرفتند، در حالی که طراحی ویژهای داشتند.
او توضیح میدهد: «ما حتی شورتها را هم ثبت اختراع کردیم. آنها مانند پیراهن طراحی آیرودینامیک داشتند و قسمت پشتشان کمی بلندتر از جلو بود.»
البته هدف اصلی این طراحی، هدایت جریان هوا نبود؛ بلکه فضای بیشتری برای حرکت آزادانه پاها هنگام دویدن و بازی ایجاد میکرد.
این طراحی باعث میشد شورتها کاملاً جذب بدن باشند، اما در عین حال برای بازیکنانی که رانهای عضلانی و بزرگتری دارند نیز راحت باشند.
از سوی دیگر، برخی بازیکنان برای مقابله با گرما هم شورت خود را بالا میکشند یا جمع میکنند.
وارنر میگوید فناوری تولید لباسهای ورزشی به جایی رسیده که شورتها، از نظر تئوری، نباید بیش از حد گرم شوند. برای مثال، نایک و آدیداس کشهایی طراحی کردهاند که در قسمت پشت کمی برجسته هستند تا پارچه از پوست فاصله بگیرد و کمتر به بدن عرقکرده بچسبد.
با این حال، گرمای شدید جام جهانی ممکن است حتی این فناوریها را هم با چالش روبهرو کند.
وارنر معتقد است جنبه روانی شورت هم اهمیت زیادی دارد. او میگوید: «باید به این فکر کنید که بازیکن هنگام پوشیدن آن چه احساسی دارد. کریستیانو رونالدو را تصور کنید که قبل از زدن ضربه آزاد آماده میشود. او دوست دارد قدرتمند و مسلط به نظر برسد.»
به گفته او، بالا کشیدن شورت و نمایان شدن عضلات چهارسر ران، میتواند بخشی از همین تصویر ذهنی باشد؛ حرکتی که به بازیکن احساس قدرت و اعتمادبهنفس بیشتری میدهد.
ترنر میگوید: «ظاهر فیزیکی ما، چه بخواهیم و چه نخواهیم، بخش مهمی از اعتمادبهنفس ما را تشکیل میدهد. اگر در زمین احساس راحتی نکنم یا نتوانم خود واقعیام باشم، بعید است بهترین عملکردم را ارائه دهم.»
او معتقد است حتی حرفهایترین فوتبالیستها هم مانند همه افراد، دوست دارند ظاهر خوبی داشته باشند و احساس کنند مورد پذیرش هستند.
به همین دلیل است که حتی حرکتی ساده مثل بالا کشیدن شورت میتواند به سوژهای داغ در شبکههای اجتماعی تبدیل شود.
راب وارنر هم در این باره میگوید: «شاید فوتبالیستهای حرفهای دوست نداشته باشند این را بپذیرند، اما مد و ترندهای روز تأثیر زیادی روی انتخابهای آنها دارد.»
نگاهی به تاریخ فوتبال هم این موضوع را ثابت میکند. در سالهای ابتدایی، بازیکنان شلوارهایی بلند میپوشیدند که تا میانه ساق پا میرسید. در دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، شورتها کوتاهتر شدند و بالای زانو قرار گرفتند.
در دهه ۱۹۸۰ هم شورتها کاملاً جذب بدن بودند و ران بازیکنان را در بر میگرفتند.
وارنر میگوید: «گاهی این مدلها از نظر کاربردی چندان مناسب نبودند، اما آن زمان مد روز محسوب میشدند.»
از اواسط و اواخر دهه ۱۹۹۰ تا اوایل دهه ۲۰۰۰، مد شورتهای فوتبال تغییر بزرگی کرد. شورتهای کوتاه جای خود را به مدلهای گشادتر دادند؛ تغییری که تا حد زیادی تحت تأثیر رواج فرهنگ هیپهاپ بود.
راب وارنر میگوید برند آمبرو هم نقش مهمی در این روند داشت. این شرکت با طراحی کیتهای کلاسیک برای سالهای ابتدایی لیگ برتر انگلیس، به ریشههای فوتبال بریتانیا ادای احترام کرد و سبک جدیدی را رواج داد.
او حتی به یاد میآورد که حدود سال ۲۰۰۴، با توجه به مد شدن شلوارهای سهربع، شلوارهای تمرینی طراحی کردند که تا زیر زانو میرسید.
در سالهای اخیر نیز فناوری تولید شورتهای فوتبال پیشرفت زیادی کرده است؛ از استفاده از لبههای چسبی به جای دوخت گرفته تا پارچههای ضدتعریق و کمربندهای کشی با طراحی ویژه برای راحتی بیشتر.
با این حال، وارنر بعید میداند شورتها هم مانند کفشها به محصولی کاملاً سفارشی تبدیل شوند. برای مثال، دکلان رایس بیش از ۲۵ مدل مختلف کفش در اختیار دارد، اما احتمالاً چنین تنوعی برای شورتها وجود نخواهد داشت.
به همین دلیل، فوتبالیستها همچنان شورتهای خود را به سلیقه شخصی تغییر میدهند؛ یکی پاچهها را بالا میزند، دیگری آنها را کمی جمع میکند و شاید بعضیها هم برای خوششانسی، عادتهای خاص خودشان را حفظ میکنند.