در حافظه موقت ذخیره شد...
تصمیمهای اشتباه و فرصتهای از دست رفته
فیفا برای جام جهانی ۱۹۵۰ دو سهمیه به دو تیم برتر مسابقات قهرمانی کشورهای بریتانیا اختصاص داد؛ بنابراین، اسکاتلند و انگلستان تنها کافی بود بالاتر از ولز و ایرلند قرار بگیرند تا راهی برزیل شوند.
اما اتحادیه فوتبال اسکاتلند تصمیمی عجیب گرفت. این نهاد اعلام کرد که تنها در صورتی در جام جهانی شرکت خواهد کرد که قهرمان مسابقات بریتانیا شود. از نگاه آنها، پایینتر قرار گرفتن از انگلستان آنقدر شکست بزرگی بود که حضور در جام جهانی دیگر ارزشی نداشت. انگلستان چنین شرطی برای خود تعیین نکرد.
در نهایت، پیروزی یک بر صفر انگلستان در گلاسکو باعث شد این تیم بالاتر از اسکاتلند قرار بگیرد. انگلیسیها راهی جام جهانی شدند، اما اسکاتلندیها از سفر به برزیل صرفنظر کردند. هرچند انگلستان با شکست تاریخی یک بر صفر مقابل آمریکا تحقیر شد، اما دستکم از حضور در این تورنمنت تجربهای ارزشمند به دست آورد. اسکاتلند در خانه ماند و هیچ درسی از فوتبال بینالمللی نیاموخت.
چهار سال بعد، اسکاتلند سرانجام جواز حضور در جام جهانی ۱۹۵۴ سوئیس را کسب کرد، اما باز هم تصمیمی عجیب گرفت. در حالی که قوانین اجازه همراه داشتن ۲۲ بازیکن را میداد، این تیم تنها با ۱۳ بازیکن، از جمله دو دروازهبان، راهی مسابقات شد.
دلیل این تصمیم حتی عجیبتر بود؛ اتحادیه فوتبال اسکاتلند ترجیح داد به جای تکمیل فهرست بازیکنان، اعضای کمیته و حتی همسران آنها را به سوئیس ببرد.
اندی بیتی، سرمربی تیم که از این سطح از بینظمی و غیرحرفهایگری خشمگین شده بود، پس از نخستین مسابقه از سمت خود استعفا کرد.
چهار سال بعد، در جام جهانی ۱۹۵۸ سوئد نیز شرایط تفاوتی نداشت. اسکاتلند هر سه دیدار خود برابر یوگسلاوی، فرانسه و حتی پاراگوئه را واگذار کرد و خیلی زود از مسابقات کنار رفت.
در سال ۱۹۶۰ نیز زمانی که نخستین دوره مسابقات قهرمانی اروپا برگزار شد، اسکاتلند یکی از معدود کشورهایی بود که اصلاً در این رقابتها شرکت نکرد. در حالی که انگلستان، ولز، ایرلند و ایرلند شمالی پس از مشاهده موفقیت نخستین دوره، از سال ۱۹۶۴ وارد این مسابقات شدند، اسکاتلندیها حتی زحمت ثبتنام را هم به خود ندادند.
اگرچه رقابتهای قهرمانی اروپا در آن زمان بسیار کوچکتر از امروز بود و مرحله نهایی تنها با حضور چهار تیم برگزار میشد، اما این تصمیم نیز نشانه دیگری از بیتوجهی فوتبال اسکاتلند به رقابتهای بینالمللی بود.
نتیجه این رویکرد، عقبماندگی بیشتر بود. اسکاتلند نتوانست به جامهای جهانی ۱۹۶۲، ۱۹۶۶ و ۱۹۷۰ راه پیدا کند؛ در حالی که انگلستان با فوتبال روز دنیا همگام شد، در سال ۱۹۶۶ در خانه قهرمان جهان شد و چهار سال بعد نیز یکی از مدعیان اصلی دفاع از عنوان قهرمانی در مکزیک بود.
با این حال، اسکاتلند در ادامه موفق شد به پنج جام جهانی متوالی صعود کند؛ دو دوره نخست حتی در شرایطی بود که انگلستان غایب بود. اما این تیم تقریباً همیشه عملکردی ضعیفتر از کیفیت واقعی بازیکنانش ارائه میداد.
جام جهانی ۱۹۷۸ آرژانتین شاید بهترین نمونه باشد. با حضور ستارههایی مانند گریم سونس و کنی داگلیش که بهتازگی همراه لیورپول قهرمان اروپا شده بودند، انتظارات از اسکاتلند بسیار بالا بود اما بار دیگر ضعف مدیریتی و سازمانی ضربه سنگینی به تیم زد. محل اقامت آنها شرایط مناسبی نداشت و حتی زمین تمرینی درخور یک تیم حاضر در جام جهانی نیز در اختیارشان نبود.
در نهایت، اسکاتلند نمایشی ناامیدکننده ارائه داد و مانند همیشه در همان مرحله گروهی از مسابقات کنار رفت؛ عملکردی که مجله ورلدساکر از آن به عنوان «بزرگترین ناامیدی جام جهانی ۱۹۷۸» یاد کرد.
به مرور زمان، این شکستهای متوالی بر ذهنیت فوتبال اسکاتلند نیز تأثیر گذاشت. تیمی که زمانی مهد فوتبال پاسکاری بود، به فوتبالی فیزیکی، تدافعی و فرسایشی روی آورد و اعتمادبهنفس تاریخی خود را از دست داد.
از بهترین فوتبالیستهای اسکاتلندی که در لیگ برتر انگلستان درخشیدند، بازیهای ملی بسیار کمی انجام دادند. آلن هانسن تنها ۲۶ بازی ملی داشت، چارلی نیکولاس ۲۰ بازی و اندی گری نیز فقط ۲۰ بار پیراهن اسکاتلند را پوشید. در سالهای اخیر نیز بازیکنانی مانند چارلی آدام، جیمز مکآرتور و مت ریچی با وجود کیفیت بالا، هرگز جایگاه ثابتی در تیم ملی پیدا نکردند.
اسکاتلند امروز به تیمی تبدیل شده که تنها امیدوار است شگفتی خلق کند، در حالی که با جمعیتی ۵.۵ میلیون نفری میتوانست جایگاهی مشابه اروگوئه یا کرواسی در فوتبال جهان داشته باشد؛ همانگونه که نیوزیلند با جمعیتی مشابه، قدرت سنتی راگبی جهان است.
حتی رفتار هواداران و واکنش استیو کلارک در یورو ۲۰۲۴، زمانی که پس از حذف مقابل مجارستان از ملیت آرژانتینی داور مسابقه انتقاد کرد، از نگاه نویسنده بازتاب همان ذهنیتی است که بیش از ۱۵۰ سال فوتبال اسکاتلند را تحت تأثیر قرار داده است؛ ذهنیتی که بیش از حد درگیر رقابت با انگلستان بوده و هرگز نتوانسته خود را با ماهیت بینالمللی فوتبال مدرن تطبیق دهد.