جنجال استراحتهای آب خوردن ادامه دارد
قاتل لحظات
ایمان گودرزی
خبرنگار
هر کسی که پیش از این جام جهانی فوتبال را بهطور جدی دنبال نمیکرده، شاید از خود بپرسد دلیل این همه جنجال چیست. فیفا در این دوره، استراحتهای سه دقیقهای هایدریشن برک را در میانه هر نیمه ۴۵ دقیقهای به بازی اضافه کرده است؛ تغییری که در نگاه اول، با توجه به گرمای شدید تابستان آمریکای شمالی، تصمیمی منطقی به نظر میرسد. توقفی کوتاه برای نوشیدن آب و تجدید قوا، در شرایطی که فوتبال برخلاف بسیاری از ورزشها وقفه طبیعی برای جمع شدن بازیکنان و انتقال نکات تاکتیکی ندارد.
با این حال، همین ویژگی فوتبال که جریان بازی برای ۴۵ دقیقه بدون توقف ادامه پیدا میکند، از نظر بسیاری از هواداران قدیمی، یکی از مهمترین جذابیتهای این ورزش است. به همین دلیل، استراحتهای هایدریشن برک در جام جهانی ۲۰۲۶ با استقبال یکدستی روبهرو نشدهاند.
بعضی معتقدند این وقفهها بیشتر جنبه تجاری دارند تا ورزشی چرا که در بسیاری از کشورها، شبکههای تلویزیونی در طول این سه دقیقه تبلیغات پخش میکنند. البته جیانی اینفانتینو، رئیس فیفا، تأکید کرده که این استراحتها هیچ درآمد اضافی برای فیفا به همراه نداشته است.
با این وجود، مهمترین انتقاد به تأثیر این وقفهها بر روند مسابقه مربوط میشود. منتقدان میگویند توقف بازی میتواند ریتم تیمی را که بر مسابقه مسلط شده، از بین ببرد و به حریف این فرصت را بدهد که درست در سختترین لحظات، دوباره سازماندهی شود و با تغییرات تاکتیکی به بازی برگردد.
اما آیا واقعاً چنین اتفاقی رخ داده است؟ آیا استراحتهای هایدریشن برک در جام جهانی ۲۰۲۶ واقعاً روند مسابقات را تغییر داده است؟
پاسخ قطعی به این سؤال ممکن نیست، اما بعضی بازیها شواهدی در این زمینه ارائه میکنند. برای مثال، در دیدار هلند و سوئد که با برتری ۵ بر یک هلند به پایان رسید، پیش از نخستین استراحت هایدریشن برک، هلند با چهار شوت در برابر تنها یک شوت سوئد بر بازی تسلط داشت. اما در جریان این وقفه، گراهام پاتر سیستم تیمش را از پنج مدافع به چهار مدافع تغییر داد. نتیجه این تغییر بلافاصله مشخص شد؛ از پایان استراحت تا پایان نیمه نخست، سوئد با هشت شوت در مقابل تنها یک شوت هلند و ثبت ۰.۴۴ گل مورد انتظار در برابر ۰.۰۳ عملکردی کاملاً برتر از حریف خود ارائه داد.
تردیدی نیست که روند این مسابقات در دو سوی استراحت هایدریشن برک تغییر کرده است. آمار نیز این موضوع را تأیید میکند. این وقفه به گراهام پاتر فرصت داد تا برنامه تاکتیکی خود را بهطور کامل اجرا کند و به جای انتقال دستورات از کنار زمین، مستقیماً با بازیکنانش صحبت کند.
اما سؤال اصلی این است که آیا این تغییر واقعاً نتیجه همان وقفه بود؟ سوئد در آن مقطع با نتیجه ۲ بر صفر عقب بود و بهطور طبیعی به دنبال تغییر روند بازی میگشت. بنابراین، این احتمال وجود دارد که تغییر سیستم پاتر حتی بدون استراحت هایدریشن برک نیز همان تأثیر را میگذاشت. شرایط مسابقه نیز در این میان نقش مهمی داشت، چرا که سوئد برای بازگشت به بازی ناچار به ریسک و ایجاد تغییرات تاکتیکی بود.
یولیان ناگلزمان، سرمربی آلمان نیز اعتقاد دارد استراحت هایدریشن برک در جریان پیروزی ۷ بر یک تیمش مقابل کوراسائو به او کمک کرد تا نکات تاکتیکی موردنظرش را بهتر به بازیکنان منتقل کند. او گفت: «امروزه تیمهای کمی با آرایش لوزی بازی میکنند و ما برای تطبیق با این سیستم به زمان نیاز داشتیم. استراحت هایدریشن برک فرصت خوبی بود تا نکاتی را که پیش از بازی درباره آن صحبت کرده بودیم، دوباره به بازیکنان یادآوری کنیم.»
آمار نیز تا حدی از این ادعا حمایت میکند. آلمان پیش از این وقفه تنها ۰.۶۴ گل مورد انتظار (xG) خلق کرده بود، اما پس از آن این عدد به ۱.۸۲ رسید. زمانی که بازی برای نوشیدن آب متوقف شد، نتیجه یک بر یک بود، اما آلمان تا پایان نیمه نخست دو گل دیگر به ثمر رساند و با برتری ۳ بر یک راهی رختکن شد.
با این حال، در این مورد هم نمیتوان با قطعیت گفت که استراحت هایدریشن برک عامل اصلی تغییر روند مسابقه بوده است. آلمان از ابتدا تیم برتر میدان بود و با توجه به برتری فنی و کیفیت بالاتر بازیکنانش، این احتمال وجود داشت که حتی بدون این وقفه نیز پیش از پایان نیمه نخست به گلهای بیشتری برسد.
نمونه دیگری از تغییر روند بازی پس از استراحت هایدریشن برک را میتوان در دیدار سوئیس و بوسنی و هرزگووین مشاهده کرد. سوئیس در بیشتر دقایق مسابقه تیم برتر بود، اما با نزدیک شدن به میانه نیمه دوم و در حالی که هنوز نتیجه بدون گل دنبال میشد، بوسنی بهترین دقایق خود را سپری میکرد. اگرچه موقعیتهای خطرناک زیادی خلق نکرد، اما جریان بازی را به زمین سوئیس کشاند و در آن بازه زمانی ۳۴ بار در یکسوم هجومی زمین صاحب توپ شد.
پس از استراحت هایدریشن برک، شرایط کاملاً تغییر کرد. سوئیس بعد از این وقفه ۱.۶۷ گل مورد انتظار خلق کرد، در حالی که پیش از آن تنها ۰.۳۱ xG ثبت کرده بود و در نهایت با پیروزی قاطع ۴ بر یک زمین را ترک کرد. در مقابل، بوسنی در یکچهارم پایانی مسابقه تنها پنج بار دیگر موفق شد توپ را در یکسوم هجومی زمین لمس کند.
آیا استراحت هایدریشن برک واقعاً جریان بازی را تغییر میدهد؟
مورات یاکین، سرمربی سوئیس، پس از بازی فاش کرد که عمداً تا زمان استراحت هایدریشن برک صبر کرده بود تا تعویضهایش را انجام دهد. او در همان وقفه سه تعویض همزمان انجام داد؛ یکی از بازیکنان تعویضی دو گل به ثمر رساند و دیگری یک گل زد و یک پاس گل داد.
یاکین گفت شاید همین موضوع برگ برنده تیمش بوده و تعویضهایی که در زمان استراحت هایدریشن برک انجام میشوند، میتوانند نسبت به تعویضهای عادی تأثیر بیشتری داشته باشند. البته این احتمال هم وجود دارد که همان تغییرات، حتی بدون وجود این وقفه، باز هم روند بازی را تغییر میدادند.
عامر جاموس، هافبک اردن نیز پس از شکست ۳ بر ۱ مقابل اتریش گفت که استراحت آب درست زمانی فرا رسید که تیمش «کنترل بازی را در اختیار داشت» و همین موضوع ریتم آنها را بر هم زد. اردن پس از استراحت هایدریشن برک در نیمه دوم دو گل دریافت کرد.
با این حال، اگرچه اردن پیش از وقفه، xG بیشتری نسبت به بعد از آن ثبت کرده بود، اما به سختی میتوان گفت که واقعاً بر مسابقه مسلط بوده است. آنها پیش از توقف تنها ۰.۱۵ گل مورد انتظار (xG) خلق کردند، در حالی که این عدد برای اتریش ۰.۳۰ بود. بنابراین، اینکه تیم برتر مسابقه در ادامه اختلاف را بیشتر کرد، لزوماً به وجود استراحت هایدریشن برک مربوط نمیشود.
نکته مهم دیگر این است که به طور طبیعی در نیمه دوم هر نیمه از یک مسابقه فوتبال، نسبت به نیمه اول همان نیمه، اتفاقات بیشتری رخ میدهد. این روند در جام جهانی ۲۰۲۶ نیز دیده شده است؛ تعداد شوتها، گلها و میزان xG پس از استراحت هایدریشن برک در هر نیمه بیشتر از قبل از آن بوده، اما هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد این افزایش مستقیماً نتیجه همان وقفههاست.
جالب اینکه مسابقات لیگ برتر انگلیس در فصل ۲۶-۲۰۲۵ نیز دقیقاً همین الگو را دنبال کردند، در حالی که هیچ استراحت هایدریشن برکی در آن رقابتها وجود نداشت. در واقع، شدت افزایش موقعیتها پس از نقطه میانی هر نیمه در لیگ برتر حتی از جام جهانی نیز بیشتر بود.
در نهایت، شرایط مسابقه نقش تعیینکنندهای در تغییر جریان بازی دارد. احتمال مساوی بودن نتیجه در یکچهارم ابتدایی بازی بسیار بیشتر از یکچهارم دوم است و همین باعث میشود هر دو تیم محتاطتر عمل کنند. در یکچهارم پایانی نیز تیمها معمولاً ریسک بیشتری میپذیرند، نفرات بیشتری را به حمله اضافه میکنند و برای رسیدن به نتیجه مطلوب فشار بیشتری وارد میآورند؛ موضوعی که به طور طبیعی باعث خلق موقعیتهای بیشتر و تغییر محسوستر روند مسابقه میشود.
بازیهای زیادی در جام جهانی ۲۰۲۶ وجود داشته است که به نظر میرسید به دلیل استراحتهای هایدریشن برک تغییر کردهاند، اما بازیهای بسیار بیشتری وجود داشته است که هیچ تغییری در آنها رخ نداده است. بیشتر اوقات، هیچ تفاوت قابل تشخیصی بین جریان بازیها قبل و بعد از استراحتها وجود ندارد. فقط اینکه وقتی تغییری رخ میدهد، ما بیشتر از زمانی که استراحت هایدریشن برک وجود نداشت، متوجه آن میشویم.
اما شکی نیست که تماشای مسابقات در این جام جهانی تجربهای بسیار متفاوت از آنچه ما به آن عادت کردهایم، بوده و استراحتهای هایدریشن برک نقش بزرگی در آن دارند. با توجه به واکنشها به آن، به نظر نمیرسد احتمال زیادی وجود داشته باشد که آنها در هر رقابتی غیر از جام جهانی به یک قاعده تبدیل شوند.