نبرد پنهان با گرما، ارتفاع و سفرهای فرسایشی
سختترین دوره جام جهانی!
فرخ حسابی
خبرنگار
جام جهانی ۲۰۲۶ از بسیاری جهات متفاوتترین دوره تاریخ این رقابتها خواهد بود. افزایش تعداد تیمها به ۴۸ کشور، برگزاری مسابقات در سه کشور آمریکا، مکزیک و کانادا و گستردگی بیسابقه جغرافیایی مسابقات، چالشهایی را پیش روی تیمهای ملی قرار داده که در هیچ دورهای از جام جهانی به این اندازه وجود نداشته است. در حالی که تاکنون تمرکز اصلی کادرهای فنی و پزشکی روی آمادگی فنی و بدنی بازیکنان بود، اکنون عوامل محیطی به یکی از مهمترین دغدغههای تیمها تبدیل شدهاند.
یکی از مهمترین تهدیدهای پیش روی بازیکنان، گرمای شدید در برخی شهرهای میزبان است. هر چند تعدادی از ورزشگاهها مجهز به سقف متحرک یا سیستمهای پیشرفته تهویه هستند، اما کارشناسان هشدار میدهند که هیچ شهری به طور کامل از خطر موجهای گرمایی در امان نیست. تجربه مسابقات اخیر نشان داده است که دمای بالا مستقیماً بر کیفیت بازی تأثیر میگذارد؛ سرعت مسابقات کاهش مییابد، تعداد دوندگیهای پرشدت و استارتهای انفجاری کمتر میشود و بازیکنان مجبور به مدیریت بیشتر انرژی خود خواهند بود. علاوه بر این، خطر گرمازدگی نیز به شکل جدی سلامت فوتبالیستها را تهدید میکند.
در کنار گرما، ارتفاع شهرهای مکزیک یکی دیگر از نگرانیهای اصلی تیمها محسوب میشود. مکزیکوسیتی با بیش از 2200 متر ارتفاع از سطح دریا و گوادالاخارا با حدود 1500 متر ارتفاع، شرایطی را ایجاد میکنند که برای بسیاری از بازیکنان ناآشناست. کاهش میزان اکسیژن در این ارتفاعات باعث افت توان هوازی، کند شدن روند ریکاوری و کاهش عملکرد بدنی میشود. تحقیقات نشان داده است که بازیکنان عادتنداشته به ارتفاع ممکن است بخش قابل توجهی از توان خود در دویدنهای سرعتی و فعالیتهای پرشدت را از دست بدهند.
همین موضوع موجب شده است که تیمهای ملی از مدتها قبل برای سازگاری با این شرایط برنامهریزی کنند. برخی کشورها به دنبال اردوهای آمادهسازی در مناطق مرتفع هستند تا بازیکنان خود را به این وضعیت عادت دهند. با این حال، فشردگی برنامه مسابقات و محدودیت زمانی باعث شده بسیاری از تیمها ترجیح دهند مدت حضور خود در شهرهای مرتفع را به حداقل برسانند تا از آثار منفی طولانیمدت آن جلوگیری کنند.
عامل مهم دیگری که کمتر به چشم میآید، گستردگی جغرافیایی مسابقات است. جام جهانی ۲۰۲۶ در منطقهای برگزار میشود که هزاران کیلومتر از شمال به جنوب و از شرق به غرب امتداد دارد. این موضوع به معنای سفرهای هوایی طولانی و جابهجاییهای مداوم برای تیمهاست. بسیاری از بازیکنان پیش از پیوستن به اردوی تیم ملی نیز ناچار خواهند بود مسافتهای طولانی را از اروپا، آسیا یا آمریکای جنوبی طی کنند.
پیامد چنین سفرهایی تنها خستگی پرواز نیست. اختلاف ساعتهای متعدد میان کشورها باعث بروز پدیده «جت لگ» میشود؛ مشکلی که خواب، تمرکز، آمادگی ذهنی و حتی سیستم ایمنی بدن را تحت تأثیر قرار میدهد. متخصصان معتقدند بازگشت بدن به شرایط طبیعی پس از عبور از چند منطقه زمانی ممکن است روزها طول بکشد. در طول مسابقات نیز سفرهای داخلی طولانی میتوانند خستگی تجمعی ایجاد کنند؛ موضوعی که حتی پس از رفع جت لگ نیز بر عملکرد بازیکنان اثر میگذارد.
در کنار این چالشها، آلرژیهای فصلی نیز به یکی از نگرانیهای جدی پزشکان تیمهای ملی تبدیل شده است. مسابقات در ماههای ژوئن و ژوئیه برگزار میشود؛ زمانی که میزان گرده گیاهان در بسیاری از شهرهای میزبان به اوج خود میرسد. بازیکنانی که از آسم، حساسیتهای تنفسی یا آلرژی رنج میبرند، ممکن است با مشکلاتی مانند گرفتگی بینی، سرفه، التهاب چشم و کاهش ظرفیت تنفسی مواجه شوند. در سطح حرفهای، حتی اختلالات جزئی تنفسی نیز میتواند روی کیفیت تمرین، بازی و ریکاوری تأثیر مستقیم بگذارد.
مسأله آلودگی هوا نیز از جمله تهدیدهای مهم و غیرقابل پیشبینی این جام جهانی است. برخی شهرهای میزبان از جمله لسآنجلس و مکزیکوسیتی سابقه ثبت سطوح بالای آلودگی را دارند. قرار گرفتن در معرض آلایندهها و ذرات معلق میتواند باعث تحریک مجاری تنفسی، احساس خستگی و افت موقت عملکرد ریهها شود؛ مسألهای که برای ورزشکاران نخبه اهمیت دوچندان دارد.
در سالهای اخیر، آتشسوزیهای گسترده جنگلی در غرب آمریکای شمالی نیز به یک عامل نگرانکننده تبدیل شده است. شهرهایی مانند لسآنجلس، سانفرانسیسکو، سیاتل و ونکوور بارها با دود ناشی از این حوادث مواجه شدهاند. هرچند نمیتوان از اکنون وقوع چنین رویدادهایی را در زمان مسابقات پیشبینی کرد، اما تیمهای پزشکی سناریوهای احتمالی را در برنامههای اضطراری خود لحاظ کردهاند.
به این ترتیب، جام جهانی ۲۰۲۶ تنها عرصه رقابت میان تیمهای ملی نخواهد بود. موفقیت در این تورنمنت به توانایی سازگاری با مجموعهای از عوامل محیطی، پزشکی و فیزیولوژیک نیز بستگی خواهد داشت. گرما، ارتفاع، سفرهای طولانی، آلرژی و آلودگی هوا، دشمنانی نامرئی هستند که شاید بیش از هر تاکتیک و برنامه فنی، در تعیین سرنوشت تیمها نقشآفرینی کند. در چنین شرایطی، قهرمان آینده جام جهانی نه تنها باید بهترین فوتبال را ارائه دهد، بلکه باید بهتر از همه با محیط پیرامون خود سازگار شود.