سرزمین رود بزرگ
ریتمی از دل تاریکی
محمدرضا رحیم پور/ وقتی تیم ملی جمهوری دموکراتیک کنگو با پیراهنهای آبی و قرمز وارد زمین میشود، نگاهها به سوی «پلنگها» جلب میشود؛ لقبی که سالهاست با فوتبال این کشور گره خورده است؛ تیمی که در جام جهانی ۱۹۷۴ با نام زئیر حضوری تاریخی را تجربه کرد و اکنون پس از نیم قرن، رؤیای بازگشت به بزرگترین آوردگاه فوتبال جهان را در سر میپروراند. اما کنگو فقط فوتبال نیست؛ این کشور، سرزمین دومین جنگل بارانی بزرگ جهان، یکی از غنیترین منابع معدنی کره زمین و در عین حال، یکی از پیچیدهترین بحرانهای انسانی معاصر است؛ جایی که موسیقی، فوتبال و امید در کنار فقر، جنگ و نابرابری زندگی میکنند.
جمهوری دموکراتیک کنگو با وسعتی بیش از ۲.۳ میلیون کیلومتر مربع، دومین کشور بزرگ آفریقا محسوب میشود. رود عظیم کنگو، دومین رود پرآب جهان، شاهرگ حیاتی این سرزمین است. پایتخت آن، کینشاسا، با بیش از ۱۷ میلیون نفر جمعیت، یکی از بزرگترین و پرجنبوجوشترین شهرهای قاره آفریقا به شمار میرود و بیش از ۲۵۰ قوم و گروه زبانی در کنگو زندگی میکنند. لینگالا و سواحیلی مهمترین زبانهای ارتباطی مردم هستند. با وجود برخورداری از منابع عظیم طبیعی شامل کبالت، الماس، طلا، مس و کلتان، بخش بزرگی از جمعیت کشور همچنان در فقر زندگی میکنند؛ نمونهای آشکار از پدیدهای که اقتصاددانان آن را «نفرین منابع» مینامند.
اقتصاد؛ غولی خفته بر گنج
کنگو یکی از مهمترین تأمینکنندگان مواد معدنی جهان است. بیش از ۷۰ درصد ذخایر شناختهشده کبالت جهان در این کشور قرار دارد؛ مادهای که نقشی کلیدی در تولید باتری خودروهای برقی و تجهیزات الکترونیکی دارد. با این حال، دههها بیثباتی سیاسی، فساد و درگیریهای مسلحانه مانع از تبدیل این ثروت طبیعی به رفاه عمومی شده است. در شرق کشور، گروههای مسلح همچنان امنیت و توسعه اقتصادی را تهدید میکنند و میلیونها نفر را آواره کردهاند. با وجود این شرایط، کشاورزی، تجارت محلی و حملونقل رودخانهای همچنان ستونهای اصلی زندگی روزمره مردم هستند.
موسیقی؛ زبان مشترک یک ملت
اگر فوتبال محبوبترین سرگرمی مردم کنگو باشد، موسیقی روح این کشور است. رومبای کنگویی و سبک سوکوس از تأثیرگذارترین جریانهای موسیقی آفریقا به شمار میروند. هنرمندانی چون فرانکو، تابو لی روشو و پاپا ویمبا این موسیقی را به جهان معرفی کردند. پاپا ویمبا علاوه بر موسیقی، فرهنگ «ساپور» را نیز به شهرت رساند؛ سبکی از پوشش شیک و متفاوت که برای بسیاری از جوانان کنگویی نمادی از عزت و هویت فردی است. امروز نیز ستارگانی چون فالی ایپوپا این میراث فرهنگی را زنده نگه داشتهاند.
فوتبال؛ از خاطره زئیر تا رؤیای جام جهانی
مهمترین خاطره فوتبال کنگو به جام جهانی ۱۹۷۴ بازمیگردد؛ زمانی که این کشور با نام زئیر نخستین نماینده آفریقای سیاه در تاریخ جام جهانی شد. اگرچه آن تیم هر سه مسابقه خود را واگذار کرد، اما حضورش نقطه عطفی در تاریخ فوتبال قاره آفریقا بود. پلنگها همچنین دو بار قهرمان جام ملتهای آفریقا شدهاند؛ در سالهای ۱۹۶۸ و ۱۹۷۴. فوتبال کنگو در دهههای اخیر بازیکنان متعددی را به لیگهای معتبر اروپایی معرفی کرده و امروز نیز چهرههایی مانند شنسل امبمبا از ستونهای اصلی این تیم محسوب میشوند.
در مسیر انتخابی جام جهانی ۲۰۲۶، کنگوییها عملکرد امیدوارکنندهای داشتهاند و بار دیگر رؤیای حضور در جام جهانی را زنده کردهاند. برای مردم کنگو، فوتبال چیزی فراتر از یک ورزش است؛ فرصتی برای فراموش کردن دشواریهای زندگی و ابراز غرور ملی.
وقتی بازی پلنگهای کنگو را تماشا میکنید، تنها یک مسابقه فوتبال نمیبینید بلکه روایت ملتی را میبینید که میان جنگلهای انبوه، رودهای خروشان و دشواریهای بیشمار، همچنان برای آیندهای بهتر میجنگد. در کنگو، هر گل تنها یک گل نیست؛ پژواک امید مردمی است که در قلب آفریقا، زندگی را با تمام توان ادامه میدهند.