فوتبال، امید و هویت در جمهوری دموکراتیک کنگو
بازگشت پلنگها به صحنه جهانی
فرخ حسابی/ پس از ۵۲ سال انتظار، فوتبال جمهوری دموکراتیک کنگو بار دیگر به بزرگترین ویترین جهان بازگشته است. تیم ملی این کشور که با لقب «پلنگها» شناخته میشود، با صعود به جام جهانی ۲۰۲۶ نه تنها یک موفقیت ورزشی بزرگ را رقم زد، بلکه به نمادی از امید برای کشوری تبدیل شد که سالها با بحرانهای امنیتی، مشکلات اقتصادی و چالشهای اجتماعی دستوپنجه نرم کرده است. در سرزمینی که فوتبال بیش از یک ورزش محسوب میشود، بازگشت به جام جهانی معنایی فراتر از حضور در یک تورنمنت بزرگ دارد؛ این اتفاق برای میلیونها نفر یادآور روزهای افتخار و انگیزهای برای آیندهای روشنتر است.
از کنگوی بلژیک تا تولد پلنگها
فدراسیون فوتبال کنگو در سال ۱۹۱۹ و در دوران استعمار بلژیک تأسیس شد. تیم ملی این کشور اولین مسابقه خود را در سال ۱۹۴۸ برگزار کرد و به پیروزی رسید. پس از استقلال، فوتبال کنگو به سرعت مسیر رشد را طی کرد و در سال ۱۹۶۳ به عضویت رسمی کنفدراسیون فوتبال آفریقا درآمد.نخستین حضور این تیم در جام ملتهای آفریقا به سال ۱۹۶۵ بازمیگردد، اما دوران طلایی واقعی چند سال بعد آغاز شد. کنگوییها در سال ۱۹۶۸ با شکست غنا در فینال، اولین قهرمانی قارهای خود را جشن گرفتند و نام خود را در میان قدرتهای نوظهور فوتبال آفریقا ثبت کردند.
عصر طلایی زئیر و فتح آفریقا
در دهه هفتاد، زمانی که این کشور با نام زئیر شناخته میشد، فوتبال به یکی از مهمترین ابزارهای نمایش قدرت ملی تبدیل شد. تیم ملی زئیر در جام ملتهای آفریقای ۱۹۷۴ عملکردی درخشان داشت و پس از پشت سر گذاشتن رقبایی چون گینه، کنگو و مصر، در فینال زامبیا را شکست داد و دومین قهرمانی قارهای خود را به دست آورد.
در آن رقابتها، ندایه مولامبا با ۹ گل رکوردی تاریخی به جا گذاشت که همچنان یکی از دستاوردهای بزرگ جام ملتهای آفریقا محسوب میشود. موفقیت آن نسل باعث شد زئیر به عنوان اولین کشور آفریقایی سیاهپوست جنوب صحرای بزرگ آفریقا راهی جام جهانی شود؛ دستاوردی که جایگاه ویژهای در تاریخ فوتبال این قاره دارد.
جام جهانی ۱۹۷۴
صعود به جام جهانی ۱۹۷۴ آلمان غربی نقطه اوج فوتبال زئیر بود. این تیم با شکست مراکش در مرحله انتخابی، جواز حضور در مهمترین تورنمنت فوتبال جهان را کسب کرد و به نماد پیشرفت فوتبال آفریقا تبدیل شد.
اما حضور در جام جهانی با نتایجی تلخ همراه بود. زئیر برابر اسکاتلند، برزیل و یوگسلاوی شکست خورد و بدون گل زده به خانه بازگشت. شکست ۹ بر صفر مقابل یوگسلاوی همچنان یکی از سنگینترین نتایج تاریخ جام جهانی به شمار میرود. با این حال، حضور در آن رقابتها برای فوتبال آفریقا اهمیت تاریخی داشت و راه را برای نسلهای بعدی هموار کرد.
سالهای دشوار و انتظار طولانی
پس از دوران طلایی، فوتبال کنگو وارد دورهای پرنوسان شد. این تیم در سالهای بعد بارها از صعود به جام ملتهای آفریقا و جام جهانی بازماند و نتوانست موفقیتهای دهه هفتاد را تکرار کند. هرچند در دهه نود چند بار به مراحل حذفی جام ملتهای آفریقا رسید و در سال ۱۹۹۸ نیز مقام سوم قاره را به دست آورد، اما فاصله آن با قدرتهای بزرگ فوتبال آفریقا همچنان محسوس بود.
در همین سالها این کشور دوباره نام جمهوری دموکراتیک کنگو را برگزید و تیم ملی نیز هویت تازهای پیدا کرد. با وجود استعدادهای فراوان، کمبود زیرساختها و مشکلات مدیریتی مانع از شکوفایی کامل فوتبال این کشور شد.
قدرتی که از دل لیگ داخلی برخاست
یکی از مهمترین موفقیتهای فوتبال کنگو در سالهای اخیر، در رقابتهای بازیکنان شاغل در لیگهای داخلی آفریقا رقم خورد. این کشور دو بار قهرمان مسابقات ملتهای آفریقا شد و توانست جایگاه خود را در فوتبال قاره تثبیت کند.
در سطح باشگاهی نیز مازمبه نام کنگو را بر سر زبانها انداخت. این باشگاه در سال ۲۰۱۰ با صعود به فینال جام باشگاههای جهان، اولین تیم آفریقایی شد که به دیدار نهایی این رقابتها راه پیدا میکرد. موفقیتی که نشان داد فوتبال کنگو همچنان ظرفیت رقابت در بالاترین سطوح را دارد.
دوران سباستین دسابر و احیای پلنگها
نقطه عطف جدید فوتبال کنگو با حضور سباستین دسابر روی نیمکت تیم ملی آغاز شد. سرمربی فرانسوی از سال ۲۰۲۲ پروژهای بلندمدت را آغاز کرد و به تدریج تیمی منسجم و رقابتجو ساخت.
کنگو در جام ملتهای آفریقای ۲۰۲۳ به مقام چهارم رسید و سپس در مسیر انتخابی جام جهانی ۲۰۲۶ عملکردی درخشان از خود نشان داد. این تیم پس از پشت سر گذاشتن رقبای سرسختی چون کامرون و نیجریه، در پلیآف بینقارهای نیز جامائیکا را شکست داد و سرانجام طلسم نیمقرنی حضور در جام جهانی را شکست.
صعود به جام جهانی موجی از شادی در سراسر کشور ایجاد کرد. دولت حتی یک روز تعطیل عمومی اعلام کرد تا مردم این موفقیت تاریخی را جشن بگیرند.
فوتبال؛ فراتر از یک بازی
اهمیت فوتبال در جمهوری دموکراتیک کنگو را نمیتوان تنها با نتایج ورزشی توضیح داد. در کشوری با بیش از ۳۵ میلیون هوادار فوتبال، این ورزش بخشی از هویت ملی محسوب میشود. در سالهای اخیر، همزمان با درگیریهای نظامی در شرق کشور و بحرانهای بهداشتی، تیم ملی به یکی از معدود عوامل وحدتبخش جامعه تبدیل شده است. تصاویر جشن صعود به جام جهانی در شهرهایی مانند کینشاسا، گوما و بوکاوو نشان داد که فوتبال هنوز قدرت گردهم آوردن مردم را دارد. برای بسیاری از شهروندان، موفقیت پلنگها یادآور این حقیقت بود که با وجود اختلافات و مشکلات، کنگو همچنان یک ملت واحد است.
استعدادها و چالشهای آینده
کنگو سالهاست که بازیکنان بزرگی را به فوتبال اروپا معرفی میکند. بسیاری از ستارگان مطرح ریشه کنگویی دارند و در لیگهای معتبر جهان بازی کردهاند. با این حال، واقعیتی نگرانکننده نیز وجود دارد؛ بخش بزرگی از بازیکنان تیم ملی در خارج از کشور پرورش یافتهاند و فوتبال داخلی هنوز از کمبود امکانات رنج میبرد. نبود زمینهای استاندارد، آکادمیهای حرفهای و سرمایهگذاری کافی باعث شده استعدادهای فراوان این کشور فرصت شکوفایی کامل پیدا نکنند. کارشناسان معتقدند صعود به جام جهانی باید نقطه آغاز یک تحول ساختاری باشد؛ تحولی که از توسعه زیرساختها و استعدادیابی در سراسر کشور آغاز میشود.
آغاز یک فصل تازه
اکنون همه نگاهها به جام جهانی ۲۰۲۶ دوخته شده است. پلنگها در گروهی دشوار برابر پرتغال، کلمبیا و ازبکستان قرار گرفتهاند، اما این بار هدف تنها حضور نیست. نسل جدید فوتبال کنگو میخواهد خاطرات تلخ جام جهانی ۱۹۷۴ را پاک کند و چهرهای متفاوت از فوتبال کشورش به جهان نشان دهد. برای مردم جمهوری دموکراتیک کنگو، صعود به جام جهانی فقط یک موفقیت ورزشی نیست؛ این رویداد نماد امید، مقاومت و آیندهای بهتر است. کشوری که بیش از نیم قرن در انتظار بازگشت به بزرگترین صحنه فوتبال جهان بود، حالا فرصتی تاریخی در اختیار دارد تا ثابت کند پلنگهای آفریقا بار دیگر آماده غرش در جهان فوتبال هستند.
همه چیز به باکامبو ختم میشود
ترکیب تیم ملی کنگو در این دوره از جام جهانی بازیکنان مطرح و بینالمللی بسیار زیادی دارد اما اگر بخواهیم یک بازیکن را به عنوان ستاره مطرح و کلیدی این تیم معرفی کنیم، هیچ تردیدی در این موضوع وجود ندارد که سدریک باکامبو مهاجم ۳۵ ساله بتیس که سالهاست در رقابتهای لالیگا اسپانیا به میدان رفته، مهمترین مهاجم کنگو در کنار یوآن ویسا مهاجم سابق برنتفورد و مهاجم فعلی نیوکاسل خواهد بود.
باکامبو که در طول رقابتهای مقدماتی نیز عملکرد درخشانی برای کنگو داشت، در تمام لحظات حساس بازیهای مقدماتی این تیم نقش داشت. او هم توانایی تمام کنندگی دارد و هم با حضور در فضاهای حساس و خطرناک، چالش سختی برای رقبا خواهد بود. تجربه باکامبو در خط حمله برگ برنده بسیار خوبی برای تیم ملی کنگو خواهد بود.
دسابر، متخصص فوتبال آفریقا
انتظار ۵۲ ساله جمهوری دموکراتیک کنگو برای صعود به جام جهانی با هدایت سباستین دسابر فرانسوی به پایان رسید؛ سرمربیای که سالهاست در قاره آفریقا فعالیت کرده و رگ خواب فوتبال آفریقا را به خوبی در دست دارد. او پس از مربیگری در باشگاههایی از ساحل عاج، کامرون، تونس، آنگولا، امارات، الجزایر، مراکش، مصر و کشور خودش فرانسه، در سال ۲۰۲۲ برای اولین بار هدایت یک تیم ملی را عهدهدار شد و روی نیمکت کنگو نشست. کنگو از زمان حضور دسابر در ۴۸ بازی توانسته ۲۹ بار به پیروزی برسد و همین آمار درخشان در سطح تیمی مانند کنگو، تاثیر مثبت حضور دسابر روی نیمکت تیم ملی کنگو را بیش از هر چیز نشان میدهد.
Group k
دومین حضور در جام جهانی
سرمربی: سباستین دسابر(فرانسه)
کاپیتان: کنسل امبمبا
بهترین عملکرد: مرحله گروهی(۱۹۷۴) با نام زئیر
رتبه در ردهبندی فیفا: ۴۶
ستارگان: یوآن ویسا(نیوکاسل)، سدریک باکامبو(بتیس)
و آرون ونبیساکا(وستهم)
برنامه بازیها:
چهارشنبه ۲۷ خرداد: پرتغال - جمهوری دموکراتیک کنگو ۲۰:۳۰
سهشنبه ۲ تیر: کلمبیا - جمهوری دموکراتیک کنگو ۵:۳۰
یکشنبه ۷ تیر: جمهوری دموکراتیک کنگو - ازبکستان ۳:۰۰