بزرگترین ویترین دنیا برای شکار ستارهها
درخشش در جام جهانی؛ شرط کوچ
فائزه زمانی / جام جهانی همیشه ویترینی جهانی برای نمایش استعدادها، سکویی برای جهش ستارهها و فرصتی تکرارنشدنی برای باز شدن در لیگهای اروپایی به روی بازیکنان بوده است. در ادوار جامهای جهانی گذشته بسیاری از ملیپوشان ایرانی با استفاده از همین فرصت، مسیر حرفهای خود را متحول کردند و با جدایی از لیگ ایران، راهی فوتبال اروپا شدند. نگاه به تاریخ نشان میدهد که جامهای جهانی همیشه یکی از مهمترین مسیرهای ترنسفر فوتبالیستهای ایرانی بوده است و بسیاری از نسلهای گذشته تا ستارههای دهههای اخیر، بعد از درخشش در این آوردگاه جهانی، به سمت اروپا و سایر لیگها کوچ کردند.
1998
مهدی پاشازاده، سیروس دینمحمدی، کریم باقری، علی دایی، مهدی مهدویکیا، رضا شاهرودی، محمد خاکپور، مرحوم مهرداد میناوند و... با درخشش در جام جهانی، مورد استقبال تیمهای بزرگ فوتبال باشگاهی اروپا مثل هرتابرلین و بوخوم آلمان و اشترومگراتس قرار گرفتند. ترنسفر بازیکنان تیم ملی ایران کافی بود تا راه برای سایر بازیکنان در یک دهه بعد از آن هم فراهم شود و وحید هاشمیان، رسول خطیبی جزو نمونههایی هستند که توانستند پس از نسل ۹۸ به اروپا بروند و فوتبال بازی کنند.
2006
صعود تیم ملی به جام جهانی ۲۰۰۶ با هدایت برانکو ایوانکوویچ بدون دردسر خاصی رقم خورد، اما هرچه به شروع مسابقات نزدیکتر شد، حواشی و اختلافات داخلی بیشتر از مسائل فنی به چشم آمد. تیمی که روی کاغذ یکی از پرستارهترین نسلهای فوتبال ایران را در اختیار داشت، هرگز نتوانست اتحاد لازم را در زمین مسابقه به نمایش بگذارد و در نهایت هم با 2شکست و یک تساوی، خیلی زود با جام جهانی خداحافظی کرد. با این حال، ویترین بزرگ فوتبال جهان بار دیگر برای برخی ملیپوشان فرصتساز شد. آندرانیک تیموریان با نمایشهای قابل قبول خود نگاه باشگاههای اروپایی را جلب کرد و از ابومسلم راهی بولتون انگلیس شد. همچنین آرش برهانی و مهرزاد معدنچی هم بعد از این رقابتها به فوتبال امارات پیوستند تا جام جهانی ۲۰۰۶ باوجود ناکامی تیمی، برای چند بازیکن ایرانی سکوی پرتابی به سوی فوتبال خارج از ایران باشد.
2014
اولین حضور تیم ملی ایران در جام جهانی تحت هدایت کارلوس کیروش به رقابتهای ۲۰۱۴ برزیل بازمیگردد؛ جایی که سرمربی پرتغالی با نگاهی متفاوت، پروژهای تازه را در فوتبال ایران کلید زد. کیروش برای تقویت تیمش تنها به بازیکنان شاغل در لیگ برتر اکتفا نکرد و با شناسایی استعدادهای ایرانی خارج از کشور، دامنه انتخابهای خود را گسترش داد. تیم ملی در جام جهانی 2014 نسبت به ادوار گذشته از لژیونرهای بیشتری برخوردار بود و دانیال داوری، مهرداد بیتآشور، رضا قوچاننژاد، پژمان منتظری، مسعود شجاعی، اشکان دژاگه، علیرضا جهانبخش، جواد نکونام و علیرضا حقیقی 9بازیکن شاغل خارج از ایران بودند. بازیکنانی مثل علیرضا جهانبخش، مهرداد پولادی و احسان حاجصفی در این دوره فرصت بیشتری برای دیده شدن پیدا کردند و مسیر فوتبالی باقی بازیکنان هم آپگرید شد که برگرفته از درخشش در جام جهانی بود.
2018
دومین صعود تیم ملی ایران با کارلوس کیروش در سال ۲۰۱۸ اتفاق افتاد. شناخت کامل جامعه فوتبال ایران از دیدگاههای کی روش باعث شد تا این تیم بهترین نتایج تاریخ حضور در جامهای جهانی را بالاخره در ۲۰۱۸ بگیرد. برد مقابل مراکش، شکست در تقابل با اسپانیا و تساوی مقابل پرتغال باعث شد تا تنها چند گام با این رؤیای صعود فاصله داشته باشیم. عملکرد موفق بازیکنان تیم ملی ایران کمک زیادی به جابهجایی باشگاههای آنها داشت. علیرضا بیرانوند مقابل چشم مشتریان خارجی خودنمایی کرد اما بهخاطر قرارداد با پرسپولیس با یک فصل اختلاف راهی اروپا شد. مهدی ترابی، روزبه چشمی، امید ابراهیمی، وحید امیری، مهدی ترابی، سیدمجید حسینی و چند بازیکن دیگر جزو بازیکنانی بودند که با درخشش در این رقابتها فرصت لژیونر شدن را پیدا کردند و تعداد بازیکنان شاغل در کشورهای خارجی را افزایش دادند.
2022
کیروش در سومین تجربهاش با فوتبال ایران، در فاصله دو ماه مانده به جام جهانی، بهعنوان سرمربی تیم ملی جمعی از بازیکنان قدیمی مورد اعتماد خود را به اردو فراخواند تا کمتر بازیکنی به عنوان پدیده در لیست او قرار بگیرد. البته که در فهرست او بازیکنان جوانی مثل ابوالفضل جلالی هم حضور داشتند که بهرغم فرصت بازی، هیچ گاه توفیقی در زمینه لژیونری نداشتند. در واقع، جام جهانی قطر نهتنها نتوانست موج تازهای از لژیونرها را به فوتبال ایران اضافه کند بلکه روندی کاملاً معکوس را به نمایش گذاشت. البته از آنجایی که مارکت جام جهانی همیشه در تابستان داغ است، برگزاری این دوره جام جهانی در زمستان هم در این موضوع بیتأثیر نبود اما در کل تیم ملی هم مهره آسی رو نکرد تا برخلاف جامهای جهانی گذشته که بعد از پایان مسابقات، بازار مدیر برنامهها و باشگاهها برای جذب ملیپوشان ایرانی داغ میشد، این بار روند لژیونرهای ایرانی با افت روبهرو شود؛ افتی که حالا نهتنها سالهاست گریبان مسائل فنی فوتبال ایران را گرفته بلکه در عرصه انتقال بازیکنان هم کاملاً مشهود است. زمانی حضور پررنگ بازیکنان ایرانی در اروپا نشانهای از رشد فوتبال کشور بود، اما امروز تعداد و کیفیت لژیونرهای ایرانی نسبت به گذشته کاهش محسوسی پیدا کرده است و اکثر لژیونرهای ایرانی در کشورهای حوزه خلیجفارس و روسیه مشغول فعالیت هستند. حالا در آستانه جام جهانی پیشرو، نگاهها بار دیگر به نسل جدید فوتبال ایران دوخته شده است. بیشک درخشش در چنین تورنمنتی میتواند مسیر زندگی حرفهای بازیکنان ایرانی را برای همیشه تغییر دهد و باید دید ملیپوشان از این فرصت طلایی چگونه استفاده میکنند.