قصه ظهور قدرت جدید فوتبال آسیا
از سمرقند تا جام جهانی
فرخ حسابی/ سالها بود که ازبکستان در آستانه رؤیای جام جهانی متوقف میشد؛ گاهی با یک گل، گاهی با تفاضل گل و حتی یک تصمیم جنجالی داوری. اما سرانجام در تابستان ۲۰۲۶، کشوری که در قلب آسیای مرکزی قرار دارد توانست قفلی را بشکند که دو دهه فوتبال این کشور را اسیر خود کرده بود. صعود به جام جهانی برای ازبکستان فقط یک موفقیت ورزشی نیست؛ این اتفاق به نمادی از تغییرات عمیق اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی کشوری تبدیل شده که در سالهای اخیر تلاش کرده چهرهای تازه از خود به جهان ارائه دهد و حالا آماده است برای نخستین بار در بزرگترین صحنه فوتبال جهان حاضر شود.
رؤیایی که سرانجام به حقیقت پیوست
صعود ازبکستان به جام جهانی ۲۰۲۶، اتفاقی نبود که یکشبه رقم خورده باشد. این کشور طی دو دهه گذشته بارها تا آستانه حضور در جام جهانی پیش رفت اما هر بار به شکلی تلخ از رسیدن به هدف بازماند. شکست جنجالی مقابل بحرین در مسیر جام جهانی ۲۰۰۶، حذف به دلیل تفاضل گل برابر کره جنوبی در مقدماتی ۲۰۱۴ و ناکامی در رقابتهای انتخابی ۲۰۱۸، خاطرات تلخی بودند که فوتبالدوستان ازبک هرگز فراموش نکردند.
اما این بار همه چیز متفاوت بود. تساوی بدون گل برابر امارات در مرحله نهایی انتخابی جام جهانی، بلیت تاریخی حضور در آمریکا، کانادا و مکزیک را برای «گرگهای سفید» به ارمغان آورد تا ازبکستان به نخستین کشور آسیای مرکزی تبدیل شود که راهی مرحله نهایی جام جهانی شده است.
بازتاب تحول یک کشور
درک اهمیت این موفقیت بدون شناخت تغییرات گسترده ازبکستان در سالهای اخیر ممکن نیست. پس از استقلال از اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، این کشور سالها تحت حکومتی بسته و محدودکننده قرار داشت. اما از سال ۲۰۱۶ و پس از آغاز دوره ریاست جمهوری شوکت میرضیایف، مسیر جدیدی در پیش گرفته شد؛ مسیری که با اصلاحات اقتصادی، توسعه زیرساختها، گسترش گردشگری و سرمایهگذاریهای کلان در ورزش همراه بود.
در چنین فضایی، فوتبال به ابزاری برای معرفی چهرهای تازه از ازبکستان تبدیل شد. ورزشگاهی مدرن، مراکز ملی فوتبال، زمینهای کوچک متعدد در سراسر کشور و پروژههای گسترده استعدادیابی، همگی بخشی از برنامهای بودند که امروز ثمرات آن در قالب صعود به جام جهانی دیده میشود.
سرمایهگذاری روی نسل آینده
یکی از مهمترین دلایل موفقیت ازبکستان، توجه ویژه به فوتبال پایه بوده است. برخلاف بسیاری از کشورها که برای تقویت تیم ملی به سراغ بازیکنان دو تابعیتی میروند، مسئولان فوتبال ازبکستان تصمیم گرفتند از ریشه کار را آغاز کنند.
در سالهای اخیر، تیمهای پایه این کشور بارها در سطح قاره آسیا و جهان درخشیدهاند. تیم زیر ۱۷ سال ازبکستان در جام جهانی نوجوانان ۲۰۲۳ انگلیس را حذف کرد و تا مرحله یکچهارم نهایی پیش رفت. تیم زیر ۲۰ سال نیز قهرمان آسیا شد و در جام جهانی جوانان عملکردی قابل توجه داشت. همچنین تیم امید این کشور در سال ۲۰۲۴ برای نخستین بار راهی بازیهای المپیک شد.
بسیاری از بازیکنان تیم ملی بزرگسالان امروز، محصول همین نسلهای موفق هستند؛ فوتبالیستهایی که سالها در کنار یکدیگر رشد کردهاند و اکنون ستون اصلی تیم ملی را تشکیل میدهند.
خوسانوف؛ چهره جدید فوتبال ازبکستان
اگر بخواهیم نماد نسل جدید فوتبال ازبکستان را معرفی کنیم، بدون تردید نام عبدالقادر خوسانوف در صدر فهرست قرار میگیرد. مدافع جوان و آیندهدار منچسترسیتی، نخستین ستاره بینالمللی فوتبال ازبکستان محسوب میشود و به چهرهای شناختهشده در میان هواداران فوتبال جهان تبدیل شده است.
حضور بازیکنانی مانند خوسانوف در لیگهای معتبر اروپایی، اعتماد به نفس تازهای به فوتبال ازبکستان بخشیده و نسل جدید فوتبالیستهای این کشور را به دنبال کردن رؤیاهای بزرگتر ترغیب کرده است.
میراث فوتبال در سرزمین جاده ابریشم
هرچند موفقیتهای اخیر توجهات را به خود جلب کرده، اما فوتبال در ازبکستان سابقهای طولانی دارد. این ورزش از دهه ۱۹۲۰ در منطقه رواج پیدا کرد و باشگاه پاختاکور در دوران اتحاد شوروی به مهمترین نماینده فوتبال ازبکستان تبدیل شد. پاختاکور تنها باشگاه جمهوری ازبکستان بود که سالها در بالاترین سطح فوتبال شوروی حضور داشت.
پس از استقلال نیز باشگاههایی مانند پاختاکور، بنیادکار و نسفقارشی نقش مهمی در رشد فوتبال کشور ایفا کردند. نسف در سال ۲۰۱۱ نخستین باشگاه ازبکستانی شد که جام AFC را فتح کرد و پاختاکور نیز بارها در لیگ قهرمانان آسیا تا مراحل پایانی پیش رفت.
کاناوارو و بلندپروازیهای جدید
برای نخستین حضور در جام جهانی، فدراسیون فوتبال ازبکستان تصمیم گرفت از تجربه یک قهرمان جهان بهره ببرد. فابیو کاناوارو، کاپیتان تیم قهرمان ایتالیا در جام جهانی ۲۰۰۶، هدایت این تیم را بر عهده گرفته تا تجربه بینالمللی را به نسل جوان ازبکستان منتقل کند.
کاناوارو از نخستین روز حضورش بر یک نکته تأکید داشته است؛ تیمش نباید از هیچ حریفی بترسد. او میخواهد ازبکستان نه به عنوان یک میهمان، بلکه به عنوان تیمی رقابتجو وارد جام جهانی شود.
فراتر از فوتبال
شاید مهمترین دستاورد صعود ازبکستان به جام جهانی، تأثیری باشد که بر تصویر جهانی این کشور خواهد گذاشت. کشوری که روزگاری برای بسیاری ناشناخته بود، اکنون فرصت دارد خود را به میلیونها نفر در سراسر جهان معرفی کند.
برای نسل جوان ازبکستان، فوتبال به نماد امید و پیشرفت تبدیل شده است؛ نشانهای از اینکه با برنامهریزی، سرمایهگذاری و صبر میتوان به اهدافی رسید که زمانی دستنیافتنی به نظر میرسیدند. جام جهانی ۲۰۲۶ شاید آغاز فصل تازهای برای فوتبال ازبکستان باشد؛ فصلی که میتواند این کشور را به یکی از قدرتهای نوظهور فوتبال آسیا تبدیل کند.
از لیگ ایران تا جام جهانی
اکثریت بازیکنان ازبکستان در لیگ این کشور بازی میکنند و در لیست ۳۰ نفره کاناوارو برای جام جهانی، نام چهرههای آشنای لیگ ایران نیز دیده میشود. یوسوپوف دروازهبان سابق فولاد، آشورماتوف مدافع استقلال، خامروبکوف هافبک تراکتور، اورونوف و سرگیف مهاجمان پرسپولیس، ماشاریپوف وینگر استقلال و تمیروف بازیکن سابق سرخپوشان پایتخت، از بازیکنان لیست ازبکستان با سابقه بازی در لیگ ایران هستند.
از لحاظ تجربه و گل ملی، الدور شومورودوف بازیکن سابق رم ستاره اصلی ازبکستان محسوب میشود اما این روزها هیچ نامی به اندازه عبدالقادر خوسانوف مدافع جوان و خوشآتیه منچسترسیتی در فوتبال ازبکستان پررنگ نیست. بازیکنی که در فصل گذشته تبدیل به یک چهره کلیدی و ثابت در ترکیب پپ گواردیولا شد و توانست با سرعت بالا و قدرت تخریب خود به علاوه توانایی بازیسازی، یکی از سه نامزد نهایی کسب جایزه بهترین بازیکن فصل منچسترسیتی شود و تا اینجا، موفقترین لژیونر تاریخ فوتبال ازبکستان بوده است.
میراث کاتانچ در دستان قهرمان جهان
سرمربی ازبکستان نامی آشنا برای هواداران فوتبال خواهد بود؛ اسطوره ایتالیایی دنیای فوتبال، کاپیتان قهرمان جام جهانی ۲۰۰۶ و آخرین مدافعی که جایزه توپ طلا را کسب کرد. فدراسیون فوتبال ازبکستان چندین نام بزرگ را برای هدایت تیم ملی این کشور در جام جهانی در نظر گرفت اما در نهایت، فابیو کاناوارو که سابقه ناموفقی روی نیمکت تیم ملی چین داشت، هدایت ازبکستان را برعهده گرفت. کاناوارو روی نیمکت ازبکستان، میراث سرچکو کاتانچ سرمربی اسلوونیایی و تیمور کاپادزه ستاره سابق تیم ملی این کشور را در اختیار گرفته که در مسیر صعود ازبکستان به جام جهانی، تیم ملی را هدایت کردند. کاتانچ در مقدماتی به دلیل مشکلات سلامتی، جایش را به کاپادزه داد و فدراسیون ازبکستان تصمیم گرفت با نامی بزرگتر توجهات را در جام جهانی به خود جلب کند. کاناوارو در کشورهای چین، کرواسی و ایتالیا فراز و نشیبهایی به عنوان سرمربی داشته اما این جام جهانی، میتواند نقطه قابل اتکایی در کارنامه او باشد.
Group k
اولین حضور در جام جهانی
سرمربی: فابیو کاناوارو(ایتالیا)
کاپیتان: الدور شومورودوف
بهترین عملکرد: -
رتبه در ردهبندی فیفا: ۵۰
ستارگان: عبدالقادر خوسانوف(منچسترسیتی)، الدور شومورودوف(باشاکشهیر)
و اوستون اورونوف(پرسپولیس)
برنامه بازیها:
پنجشنبه ۲۸ خرداد: ازبکستان - کلمبیا ۵:۳۰
سهشنبه ۲ تیر: پرتغال - ازبکستان ۲۰:۳۰
یکشنبه ۷ تیر: جمهوری کنگو - ازبکستان ۳:۰۰