فوتبال به سبک اردنی
النشامی و فتح قلبها
فرخ حسابی/ فوتبال در اردن فقط یک ورزش نیست بلکه بخشی از هویت ملی، روایت جمعی و یکی از مهمترین عناصر وحدت اجتماعی در این کشور به شمار میرود. در سالهای اخیر، موفقیتهای تیم ملی اردن باعث شده فوتبال بیش از هر زمان دیگری در قلب مردم این کشور جای بگیرد؛ تا جایی که صعود تاریخی «النشامی» به جام جهانی، خیابانهای اَمان را به صحنه جشن و همبستگی ملی تبدیل کرد. از پرچمهایی که از بالکن خانهها آویزان شده بود تا خیابانهایی که با رقص و بوق خودروها بسته شده بودند، همهچیز نشان میداد فوتبال در اردن فراتر از یک بازی ساده است.
آغاز فوتبال در سرزمین اردن
ورود فوتبال به اردن به دوران امپراطوری عثمانی بازمیگردد؛ زمانی که اردن بخشی از قلمروی عثمانی بود. در آن سالها، ملوانان و بازرگانان بریتانیایی نقش مهمی در معرفی فوتبال به منطقه داشتند، اما حکومت سختگیر عبدالحمید دوم باعث شد این ورزش تا سال ۱۹۰۸ چندان مجال رشد پیدا نکند. پس از پایان جنگ جهانی اول و آغاز نفوذ بریتانیا در منطقه، فوتبال بهتدریج در شهرهای اردن گسترش یافت و محبوبیت آن افزایش پیدا کرد.
در سال ۱۹۴۴ لیگ فوتبال اردن شکل گرفت و کمی بعد فدراسیون فوتبال این کشور تأسیس شد. تیم ملی اردن نیز نخستین مسابقه رسمی خود را در سال ۱۹۵۳ مقابل سوریه برگزار کرد و با پیروزی ۳ بر ۱ کارش را آغاز کرد. با این حال، فوتبال اردن در بخش زیادی از قرن بیستم نتوانست به موفقیت بزرگی برسد و معمولاً یکی از تیمهای متوسط یا ضعیف فوتبال آسیا محسوب میشد.
تولد النشامی و تغییر جایگاه اردن در آسیا
ورود اردن به قرن بیستویکم، نقطه آغاز تحول فوتبال این کشور بود. تیم ملی اردن در جام ملتهای آسیا ۲۰۰۴ برای نخستین بار توجه قاره را به خود جلب کرد. تساوی برابر کرهجنوبی و ژاپن، دو قدرت بزرگ فوتبال آسیا، نشان داد اردن دیگر تیمی دستوپا بسته نیست. این روند در جام ملتهای ۲۰۱۱ هم ادامه یافت؛ جایی که اردنیها، عربستان را شکست دادند و دوباره به مرحله حذفی رسیدند. اما مهمترین جهش فوتبال اردن در مسیر انتخابی جام جهانی ۲۰۱۴ رخ داد. اردنیها برای نخستین بار به پلیآف بینقارهای رسیدند و اگرچه مقابل اروگوئه شکست خوردند، اما همان صعود تا آستانه جام جهانی، نگاهها را به فوتبال این کشور تغییر داد. سالها بعد، اردن در جام ملتهای آسیا ۲۰۲۳ شگفتی بزرگی خلق کرد و با عبور از عراق، تاجیکستان و کرهجنوبی به فینال رسید. هرچند در دیدار نهایی برابر قطر شکست خورد، اما نایبقهرمانی آسیا به بزرگترین افتخار تاریخ فوتبال این کشور تبدیل شد.
فراتر از قومیت و قبیله
یکی از مهمترین ویژگیهای فوتبال در اردن، قدرت آن در ایجاد اتحاد اجتماعی است. کشوری که از نظر قومی، منطقهای و اجتماعی تنوع زیادی دارد، هنگام بازیهای تیم ملی کاملاً یکپارچه میشود. هواداران اردنی معتقدند حمایت از «النشامی» فراتر از اختلافهای سیاسی، قبیلهای و طبقاتی است و فوتبال توانسته زبان مشترک مردم باشد.
پس از صعود تاریخی اردن به جام جهانی، بسیاری از مردم این کشور از فوتبال بهعنوان نماد «امکانپذیر بودن رؤیاها» یاد کردند. برای کشوری کوچک در خاورمیانه، حضور در بزرگترین تورنمنت فوتبالی جهان فقط یک موفقیت ورزشی نبود بلکه اثبات توانایی و هویت ملی به شمار میرفت. حتی ملک عبدالله دوم نیز بارها از تیم ملی تمجید کرد و عملکرد بازیکنان را بازتاب روحیه مقاومت و اراده مردم اردن دانست.
چالشهای حرفهای شدن
فوتبال باشگاهی در اردن طی سالهای اخیر پیشرفت قابلتوجهی داشته، اما همچنان با مشکلات ساختاری روبهرو است. لیگ حرفهای این کشور اگرچه از نظر فنی رشد کرده و حضور بازیکنان و مربیان خارجی کیفیت مسابقات را افزایش داده، اما بحران مالی همچنان یکی از موانع اصلی توسعه فوتبال اردن محسوب میشود.
بسیاری از فوتبالیستهای اردنی هنوز فوتبال را شغلی پایدار نمیدانند، زیرا دستمزدها در سطح مطلوبی نیست. بدهی باشگاهها و کمبود منابع مالی نیز باعث شده برخی تیمها برای ادامه فعالیت با مشکل مواجه شوند. با این حال، سرمایهگذاری روی زیرساختها، حق پخش تلویزیونی و آکادمیهای فوتبال، امیدها برای آینده را افزایش داده است.
فوتبال در متن فرهنگ اردنی
در اردن، فوتبال فقط به استادیوم محدود نمیشود. روزهای مسابقه به رویدادی اجتماعی تبدیل میشود که خانوادهها، دوستان و محلهها را دور هم جمع میکند. خیابانها، کافهها و خانهها در زمان بازیهای تیم ملی حال و هوایی متفاوت پیدا میکنند و شور فوتبالی در سراسر کشور جریان مییابد.
جامعهشناسان از اصطلاح «شور جمعی» برای توصیف چنین لحظاتی استفاده میکنند؛ زمانی که هزاران نفر احساسی مشترک را تجربه میکنند و نوعی همبستگی ملی شکل میگیرد. این دقیقاً همان چیزی است که فوتبال برای اردنیها به همراه آورده است. بسیاری از مردم این کشور میگویند مهمترین خواستهشان از فوتبال، دیده شدن پرچم اردن در صحنه جهانی است.
آینده روشن
موفقیتهای سالهای اخیر باعث شده فوتبال اردن وارد مرحله تازهای شود. توسعه آکادمیها، همکاری با باشگاهها و فدراسیونهای خارجی و توجه بیشتر به فوتبال پایه، بخشی از برنامههای بلندمدت فوتبال این کشور است. همچنین حضور در جام جهانی میتواند فرصتهای اقتصادی و تبلیغاتی بزرگی برای فوتبال اردن ایجاد کند. اردنیها حالا باور دارند تیم ملیشان دیگر فقط یک شگفتی موقت نیست، بلکه میتواند به قدرتی ثابت در فوتبال آسیا تبدیل شود. نسلی که با رؤیاهای بزرگ رشد کرده، حالا میخواهد حضور در جام جهانی و رقابت با بهترینهای دنیا را به اتفاقی تکرارشونده تبدیل کند. فوتبال در اردن امروز چیزی فراتر از ورزش است؛ داستانی از امید، مقاومت و هویت ملی؛ داستان کشوری که با تکیه بر اتحاد و ایمان، توانست از حاشیه فوتبال آسیا به متن آن برسد و حالا رؤیای درخشش در بزرگترین صحنه جهان را دنبال میکند.
التعمری، در مسیر اسطوره شدن
اردن با ترکیبی از ستارگان دنیای عرب در جام ملتهای آسیا ۲۰۲۵ و با نایبقهرمانی در این مسابقات نشان داد که شاید تکنیکیترین بازیکنان غرب آسیا، در این کشور حضور دارند و قطعاً گل سرسبد این بازیکنان، کسی نیست جز موسی التعمری ۲۹ ساله؛ یکی از اولین لژیونرهای تاریخ فوتبال اردن، در جام ملتهای آسیا ۲۰۲۳ برای اردنیها خوش درخشید و پس از حضور در ترکیب سنتاتین، این فصل برای رن در لیگ یک فرانسه به میدان رفت و با آمار شش گل و شش پاس گل به عنوان وینگر راست، از مؤثرترین بازیکنان فهرست تیمش بود. کارشناسان فوتبال او را به نسخهای قدبلندتر از متئو والبوئنا بازیکن سابق تیم ملی فرانسه تشبیه کردهاند. به جز او، اردن در جام ملتهای آسیا یک ستاره دیگر به نام یزان النعیمات هم داشت که برای اردن درخشید اما به دلیل مصدومیت شدید، جام جهانی را از دست خواهد داد.
سرمربی آشنا با جام جهانی
در حالی که تیم ملی اردن و اردنیها هرگز سابقه حضور در جام جهانی را ندارند، سرمربی تیم با حال و هوای جام جهانی آشناست. جلال سلامی مراکشی بخشی از ترکیب مراکش در جام جهانی ۱۹۹۸ بود هر چند که او در مجموع تنها سه دقیقه برای تیم ملی کشورش در این رقابتها به میدان رفت اما به هر حال، با سابقه بازی در جام جهانی در این دوره از رقابتها به عنوان سرمربی فعالیت خواهد کرد. دوران مربیگری جلال سلامی به جز تیم ملی اردن در کشور او یعنی مراکش بوده و اردن، نخستین تجربه او در یک تیم ملی بزرگسالان محسوب میشود. البته او سابقه هدایت تیم A مراکش را هم دارد که تیمی متشکل از بازیکنان حاضر در لیگ داخلی است و او موفق شد در سال ۲۰۱۸، با مراکش در مسابقات قهرمانی آفریقا به قهرمانی برسد. سلامی با اردن به جز صعود به جام جهانی، نایبقهرمانی جام ملتهای عرب فیفا را هم کسب کرد و با کارنامهای مناسب، تبدیل به یک مربی محبوب در اردن شده است.
Group J
اولین حضور در جام جهانی
سرمربی: جلال سلامی(مراکش)
کاپیتان: احسان حداد
بهترین عملکرد: -
رتبه در ردهبندی فیفا: ۶۳
ستارگان: موسی التعمری(رن)، علی علوان(السیلیه)
و محمد ابوزریق(راجا کازابلانکا)
برنامه بازیها:
سهشنبه ۲۷ خرداد: اتریش - اردن ۷:۳۰
سهشنبه ۲ تیر: اردن - الجزایر ۶:۳۰
یکشنبه ۷ تیر: اردن - آرژانتین ۵:۳۰