الجزایر، از «رسوایی خیخون» تا درخشش دوباره در فوتبال جهان
داستان تیمی که غرورش را هرگز نباخت
فرخ حسابی/ تیم ملی فوتبال الجزایر همیشه چیزی فراتر از یک تیم فوتبال برای مردم این کشور بوده است؛ نمادی از هویت، مقاومت و غرور ملی. «روباههای صحرا» یا همان «الخُضر» در طول تاریخ خود بارها سقوط کردهاند، اما هر بار با قدرت بیشتری بازگشتهاند. از تیم انقلابی FLN در دوران مبارزه با استعمار فرانسه تا نسل طلایی ریاض محرز، فوتبال الجزایر همواره با احساسات عمیق مردمی گره خورده و بخش مهمی از حافظه جمعی این کشور را ساخته است.
امروز الجزایر با پنج حضور در جام جهانی، دو قهرمانی جام ملتهای آفریقا و نسلی تازه برای جام جهانی ۲۰۲۶، دوباره در آستانه اثبات خود قرار دارد؛ تیمی که هنوز خاطره تلخ «رسوایی خیخون» را در ذهن فوتبال جهان زنده نگه داشته است.
زبان استقلال الجزایر
فوتبال در الجزایر از اواخر قرن نوزدهم و با حضور اروپاییها وارد این کشور شد، اما خیلی زود به ابزاری برای بیان هویت ملی تبدیل شد. در سالهای مبارزه برای استقلال، تیم مشهور FLN متشکل از بازیکنان الجزایری شاغل در فرانسه تشکیل شد؛ تیمی که اگرچه از سوی فیفا به رسمیت شناخته نمیشد، اما برای مردم الجزایر معنایی فراتر از فوتبال داشت.
بازیکنان این تیم در کشورهای مختلف مسابقه برگزار میکردند تا صدای استقلالطلبی الجزایر را به جهان برسانند. فوتبال در آن دوران، بخشی از مبارزه سیاسی و نماد مقاومت مردم بود. پس از استقلال در سال ۱۹۶۲، تیم ملی رسمی الجزایر شکل گرفت و خیلی زود به یکی از قدرتهای نوظهور فوتبال آفریقا تبدیل شد.
تولد یک قدرت آفریقایی
دهه ۱۹۷۰ آغاز دوران پیشرفت جدی فوتبال الجزایر بود. این تیم در بازیهای آفریقایی و مدیترانهای عملکرد درخشانی داشت و نسل بااستعدادی از ستارگان فوتبال الجزایر ظهور کردند. اما نقطه عطف واقعی در تاریخ فوتبال این کشور، جام جهانی ۱۹۸۲ اسپانیا بود؛ تورنمنتی که نام الجزایر را برای همیشه وارد تاریخ فوتبال جهان کرد.
الجزایر در نخستین مسابقه خود برابر آلمان غربی، قهرمان اروپا قرار گرفت؛ تیمی که همه انتظار پیروزی آسانش را داشتند. اما شاگردان لخضر بلومی و رباح ماجر با نمایشی تاریخی، آلمان را ۲ بر ۱ شکست دادند تا یکی از بزرگترین شگفتیهای تاریخ جام جهانی رقم بخورد.
آن شب، فوتبال آفریقا معنای تازهای پیدا کرد. رسانههای اروپایی از «انقلاب فوتبال آفریقا» نوشتند و الجزایر تبدیل به نماد جسارت و اعتمادبهنفس قاره سیاه شد.
رسوایی خیخون؛ زخمی که فراموش نشد
با وجود پیروزی تاریخی مقابل آلمان، الجزایر قربانی یکی از جنجالیترین اتفاقات تاریخ جام جهانی شد. در آخرین دیدار گروه، آلمان و اتریش نتیجهای را رقم زدند که هر دو تیم را صعود میداد و الجزایر حذف میشد. پس از گل زودهنگام آلمان، دو تیم عملاً بازی را متوقف کردند و تنها پاسهای بیهدف میان بازیکنان ردوبدل میشد.
هواداران حاضر در ورزشگاه فریاد «شرمآور» سر میدادند و رسانههای جهان از این مسابقه با عنوان «رسوایی خیخون» یاد کردند. الجزایر حذف شد، اما اعتراض جهانی به این اتفاق آنقدر گسترده بود که فیفا قانونی جدید تصویب کرد تا بازیهای پایانی مرحله گروهی همزمان برگزار شوند.
اگرچه الجزایر از جام جهانی کنار رفت، اما احترام فوتبال جهان را به دست آورد؛ احترامی که هنوز هم از آن مسابقه یاد میشود.
سالهای فراز و فرود
الجزایر چهار سال بعد در جام جهانی ۱۹۸۶ مکزیک حاضر شد، اما نتوانست موفقیت دوره قبل را تکرار کند و در همان مرحله گروهی حذف شد. پس از آن، فوتبال این کشور وارد دورهای پرنوسان شد؛ دورهای که با بحرانهای سیاسی و جنگ داخلی الجزایر نیز همزمان بود.
با این حال، «روباههای صحرا» در سال ۱۹۹۰ و در خانه، بزرگترین افتخار قارهای خود را جشن گرفتند. الجزایر با نمایشهایی درخشان، نیجریه را در فینال شکست داد و برای نخستین بار قهرمان جام ملتهای آفریقا شد. ورزشگاه مملو از تماشاگر الجزیره در آن شب تاریخی، تصویری فراموشنشدنی از اتحاد ملی خلق کرد.
اما پس از آن، سالهای دشواری آغاز شد. حذفهای متوالی، ناکامی در صعود به جام جهانی و بیثباتی روی نیمکت، فوتبال الجزایر را وارد دورهای تاریک کرد؛ دورانی که تا اواخر دهه ۲۰۰۰ ادامه داشت.
بازگشت بزرگ در سودان
در سال ۲۰۰۹، الجزایر دوباره به صحنه بازگشت. رقابت نفسگیر با مصر برای صعود به جام جهانی، میلیونها نفر را در شمال آفریقا درگیر کرده بود. دو تیم در امتیازات برابر شدند و کار به بازی پلیآف در سودان کشید.
در ورزشگاه امدرمان، الجزایر با گل تاریخی عنتر یحیی مصر را شکست داد و پس از ۲۴ سال دوباره راهی جام جهانی شد. آن مسابقه فقط یک پیروزی فوتبالی نبود؛ انفجار احساسات ملتی بود که سالها انتظار چنین شبی را کشیده بود.
الجزایر در جام جهانی ۲۰۱۰ اگرچه موفق به گلزنی نشد، اما تساوی مقابل انگلیس و بازگشت دوباره به بزرگترین صحنه فوتبال جهان، روح تازهای به فوتبال این کشور بخشید.
احیای غرور
چهار سال بعد، الجزایر بهترین نمایش تاریخ خود در جام جهانی را ارائه داد. نسل جدیدی با حضور ستارگانی چون ریاض محرز، اسلام سلیمانی، سفیان فغولی و رایس مبولحی، چهرهای متفاوت از فوتبال الجزایر نشان دادند.
پیروزی ۴ بر ۲ برابر کره جنوبی، الجزایر را به نخستین تیم آفریقایی تبدیل کرد که در یک مسابقه جام جهانی چهار گل به ثمر میرساند. سپس تساوی مقابل روسیه، صعود تاریخی این تیم به مرحله حذفی جام جهانی را قطعی کرد.
تقابل با آلمان در مرحله یکهشتم نهایی، بازگشت خاطرات ۱۹۸۲ بود. الجزایر نمایشی شجاعانه ارائه داد و آلمانِ قدرتمند را تا وقتهای اضافه تحت فشار گذاشت. اگرچه بازی با شکست ۲ بر ۱ پایان یافت، اما رسانههای جهان از الجزایر به عنوان تیمی یاد کردند که آلمان را به مرز فروپاشی رساند.
آن شب در پورتوآلگره، الجزایر اگرچه حذف شد، اما غرورش را دوباره به دست آورد؛ غروری که سالها پیش در خیخون از آن گرفته شده بود.
نسل محرز و فتح دوباره آفریقا
پس از چند سال افت، فدراسیون فوتبال الجزایر جمال بلماضی را به عنوان سرمربی انتخاب کرد؛ تصمیمی که مسیر تاریخ فوتبال این کشور را تغییر داد. بلماضی تیمی ساخت که تلفیقی از نظم، تکنیک و شخصیت بود.
در جام ملتهای آفریقای ۲۰۱۹، الجزایر یکی از مقتدرانهترین قهرمانیهای تاریخ خود را رقم زد. آنها در مسیر قهرمانی تیمهایی چون سنگال، نیجریه و ساحل عاج را شکست دادند و در فینال نیز با گل بغداد بونجاح سنگال را مغلوب کردند.
ضربه آزاد تاریخی ریاض محرز مقابل نیجریه در نیمهنهایی، به یکی از ماندگارترین تصاویر فوتبال آفریقا تبدیل شد. الجزایر پس از ۲۹ سال دوباره قهرمان قاره شد و نسل محرز جایگاه ویژهای در تاریخ این کشور پیدا کرد.
رؤیای ادامهدار روباههای صحرا
الجزایر در سالهای اخیر همچنان یکی از قدرتهای اصلی فوتبال آفریقا باقی مانده است. قهرمانی در جام عرب ۲۰۲۱ و صعود دوباره به جام جهانی ۲۰۲۶ نشان میدهد که پروژه بازسازی فوتبال این کشور همچنان ادامه دارد.
امروز با حضور ستارگانی مانند ریاض محرز، اسلام سلیمانی و نسل تازهای از بازیکنان جوان، الجزایر امیدوار است دوباره در جام جهانی شگفتی خلق کند.
اما شاید مهمتر از نتایج، هویتی باشد که این تیم در طول دههها ساخته است؛ تیمی که بارها شکست خورد، اما هرگز تسلیم نشد. از خیابانهای الجزیره تا ورزشگاههای اسپانیا، برزیل و قطر، فوتبال برای الجزایریها فقط یک بازی نیست؛ بخشی از تاریخ و حافظه یک ملت است.
اولین و آخرین جام ریاض
در طول یک دهه اخیر و از زمان قهرمانی تاریخی لسترسیتی در لیگ برتر 2016-2015و معرفی ریاض محرز به عنوان یک ستاره به فوتبال جهان، همه چیز در تیم ملی الجزایر حول محور این بازیکن چیده شده اما ریاض به دلیل ناکامی در دو دوره مقدماتی متوالی، هنوز فرصت حضور در جام جهانی را پیدا نکرده و اولین حضور کاپیتان الجزایریها در جام جهانی، میتواند به منزله آخرین حضور او در این رقابتها نیز باشد. بازیکنی که سالها با لستر و منچسترسیتی موفق به کسب عنوان قهرمانی در لیگ برتر انگلیس شده بود، در موج مهاجرت بازیکنان مطرح دنیای فوتبال به عربستان، راهی این کشور شد و بهعنوان ستاره الاهلی، موفق شده در دو فصل اخیر به قهرمانی در لیگ نخبگان آسیا برسد. عیسی مندی مدافع حاضر در لیست الجزایر، تنها بازیکن تاریخ فوتبال ملی این کشور است که از محرز سابقه ملی بیشتری دارد و او بهعنوان رهبر ترکیب تیم، انگیزههای زیادی برای جام جهانی خواهد داشت.
بازگشت با متخصص بوسنیایی
هدایت تیم ملی الجزایر در این دوره از جام جهانی برعهده ولادیمیر پتکوویچ بوسنیایی خواهد بود که در فوتبال ملی با دوران موفق حضورش روی نیمکت سوئیس شناخته میشود. سرمربی سابق لاتزیو که از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۱ روی نیمکت تیم ملی سوئیس حضور داشت و در تمام دورههای جام جهانی و یورو در این بازه تیم ملی سوئیس را به مرحله حذفی مسابقات بینالمللی رساند، پس از جدایی جمال بلماضی روی نیمکت تیم ملی الجزایر نشست. سرمربیای که در سال ۲۰۱۹ تیم ملی الجزایر را به قهرمانی آفریقا رساند اما در صعود به جام جهانی ۲۰۲۲ و درخشش در جام ملتهای ۲۰۲۳ ناکام بود. پتکوویچ که توجه تیمهای زیادی از آسیا و آفریقا را به خود جلب کرده بود، در اولین مسابقه خود روی نیمکت الجزایر متحمل شکست شد اما در ادامه راه توانست تیم متفاوتی را بسازد و الجزایر را به جام جهانی فوتبال برگرداند.
Group J
پنجمین حضور در جام جهانی
سرمربی: ولادیمیر پتکوویچ
(بوسنی و هرزگووین)
کاپیتان: ریاض محرز
بهترین عملکرد: حضور در یکهشتم نهایی(۲۰۱۴)
رتبه در ردهبندی فیفا: ۲۸
ستارگان: ریاض محرز(الاهلی)، حسام عوار(الاتحاد) و رایان آیت نوری(منچسترسیتی)
برنامه بازیها:
چهارشنبه ۲۷ خرداد: آرژانتین - الجزایر ۴:۳۰
سهشنبه ۲ تیر: اردن - الجزایر ۶:۳۰
یکشنبه ۷ تیر: الجزایر - اتریش ۵:۳۰