سرزمین نقرهای که نقره ندارد!
کشور مسی و مارادونا
محمدرضا رحیم پور/ وقتی تیم ملی آرژانتین با پیراهن راهراه آبیوسفید پا به زمین میگذارد، جهان میراثداران لیونل مسی و قهرمان جام جهانی ۲۰۲۲ را تماشا میکند اما «آلبیسلسته» فقط یک تیم فوتبال نیست؛ خلاصهای است از کشوری پهناور در جنوبیترین نقطه قاره آمریکا؛ سرزمینی که از پامپاس تا پاتاگونیا، از تانگو تا ادبیات و از بحرانهای اقتصادی تا شور زندگی، هویتی منحصربهفرد ساخته است.آرژانتین با مساحت ۲.۷ میلیون کیلومتر مربع، هشتمین کشور بزرگ جهان به شمار میرود. نام این کشور از واژه لاتین «آرژانتوم» به معنای نقره گرفته شده، هرچند ذخایر نقره چندانی ندارد. در عوض، طبیعتی کمنظیر دارد؛ از دشتهای بیانتها و حاصلخیز پامپاس گرفته تا رشتهکوه آند با قله آکونکاگوا، بلندترین قله خارج از هیمالیا. آبشارهای باشکوه ایگوآسو و یخچالهای طبیعی پریتو مورنو در پاتاگونیا نیز از مهمترین جلوههای طبیعی این کشور هستند.
جامعه آرژانتین ترکیبی از مهاجران اسپانیایی و ایتالیایی، همراه با اقوام آلمانی، یهودی، عرب و بومیانی چون ماپوچه است. همین تنوع قومی، فرهنگی ویژه خلق کرده؛ فرهنگی که در آن زبان اسپانیایی، غذاهای ایتالیایی و ریشههای بومی درهم تنیدهاند.
تانگو؛ رقص زخمها و دلتنگیها
اگر قرار باشد تنها یک نماد فرهنگی برای آرژانتین انتخاب شود، بدون تردید تانگو است. موسیقیای که در اواخر قرن نوزدهم، در محلههای فقیرنشین و بندری بوئنوسآیرس میان مهاجران و ملوانان شکل گرفت. یونسکو در سال ۲۰۰۹ تانگو را در فهرست میراث فرهنگی ناملموس جهان ثبت کرد. آستور پیاتزولا، آهنگساز بزرگ آرژانتینی نیز با تلفیق تانگو، جاز و موسیقی کلاسیک، سبک «تانگوی نو» را به جهان معرفی کرد. امروز، هر سال در ماه اوت، خیابانهای بوئنوسآیرس میزبان هزاران هنرمند از سراسر جهان در فستیوال جهانی تانگو میشود.
ادبیات؛ از بورخس تا کورتاسار
آرژانتین سرزمین نویسندگان بزرگ آمریکای لاتین است. خورخه لوئیس بورخس با داستانهای فلسفی و پیچیدهای چون «باغ گذرگاههای هزارپیچ»، به یکی از تأثیرگذارترین نویسندگان قرن بیستم تبدیل شد. خولیو کورتاسار نیز با رمان «لی لی بازی» و داستانهای سوررئال، جایگاه ویژهای در ادبیات مدرن دارد. آدولفو بیوی کاسارس هم با رمان «ابداع مورل» از چهرههای شاخص ادبیات خیالپردازانه به شمار میرود.
در شعر، آلفونسینا استورنی و الخاندرا پیزارنیک، صدای رنج، تنهایی و جهان زنانه را به ادبیات آرژانتین آوردند. در عرصه طنز و کمیک نیز کینو با خلق شخصیت «مافالدا»، دخترکی دغدغهمند و عدالتخواه، میلیونها مخاطب در سراسر جهان پیدا کرد.
اقتصادی میان امید و بحران
آرژانتین با تولید ناخالص داخلی حدود ۶۵۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵، دومین اقتصاد بزرگ آمریکای جنوبی پس از برزیل محسوب میشود. با این حال، اقتصاد این کشور سالهاست میان رونق و بحران در نوسان است. آرژانتین در آغاز قرن بیستم از ثروتمندترین کشورهای جهان بود اما بدهی خارجی، تورم مزمن و سیاستگذاریهای ناپایدار، اقتصاد این کشور را بارها دچار بحران کرده است. صادرات گوشت گاو، سویا، گندم و ذرت همچنان ستون اصلی اقتصاد به شمار میرود. همچنین ذخایر عظیم لیتیوم در شمال غربی کشور، آرژانتین را به یکی از بازیگران مهم صنعت باتری خودروهای برقی تبدیل کرده است. با وجود این ظرفیتها، تورم بالا و افزایش فقر همچنان از مهمترین مشکلات روزمره مردم آرژانتین است.
فوتبال؛ جریان زندگی در رگها
در آرژانتین فوتبال فقط یک ورزش نیست؛ بخشی از هویت ملی است. از کوچههای فقیرنشین بوئنوسآیرس تا حیاط مدارس، فوتبال همهجا حضور دارد. جهان دیهگو مارادونا و لیونل مسی را میشناسد، اما پشت این ستارهها، هزاران باشگاه و میلیونها عاشق فوتبال قرار دارند. سوپرکلاسیکو میان ریورپلاته و بوکا جونیورز، یکی از پرشورترین و تماشاییترین دربیهای جهان است. قهرمانی آرژانتین در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر نیز پس از ۳۶ سال انتظار، موجی از شادی و اشک در خیابانهای کشور به راه انداخت؛ لحظهای که برای بسیاری از مردم، بحران اقتصادی و تورم را برای مدتی به فراموشی سپرد. در آرژانتین، فوتبال فقط سرگرمی نیست؛ پناهگاهی برای رؤیاهاست.
دفعه بعد که بازی آرژانتین را تماشا کردید، میان پاسهای کوتاه و دریبلهای تماشایی، صدای باندونئونهای تانگو را هم بشنوید؛ گویی هر حرکت بازیکنان، ورقی از ادبیات بورخس را ورق میزند. آلبیسلسته یعنی ملتی که با همه بحرانها کنار میآید، اما در زمین فوتبال، هنوز هم رؤیا میبافد.