از خاکستر جنگ تا بازگشت تاریخی به جام جهانی
مقاوم مثل شیرهای بینالنهرین
فرخ حسابی/ چهار دهه انتظار، جنگ، مهاجرت، تحریم و بیثباتی نتوانست فوتبال عراق را از نفس بیندازد. تیم ملی عراق، معروف به «شیرهای بینالنهرین»، سرانجام در سال ۲۰۲۶ دوباره به جام جهانی رسید؛ اتفاقی که برای میلیونها عراقی فقط یک موفقیت ورزشی نبود، بلکه نمادی از بقا، اتحاد و امید به آینده محسوب میشد. کشوری که سالها درگیر بحرانهای سیاسی و امنیتی بود، حالا دوباره نامش را در بزرگترین ویترین فوتبال جهان میبیند؛ آن هم پس از ۴۰ سال دوری.
تیمی که به نماد یک ملت تبدیل شد
تیم ملی فوتبال عراق در سال ۱۹۴۸ و همزمان با تأسیس فدراسیون فوتبال عراق شکل گرفت. نخستین بازی رسمی این تیم در مسابقات کشورهای عربی ۱۹۵۷ برابر مراکش برگزار شد؛ مسابقهای که با تساوی ۳بر۳ به پایان رسید و آغازگر مسیری طولانی برای فوتبال عراق بود.در دهههای ابتدایی، عراق بهتدریج خود را بهعنوان یکی از قدرتهای نوظهور فوتبال عربی معرفی کرد. قهرمانی در جام عرب ۱۹۶۴ و تکرار آن در دوره بعدی، نخستین نشانههای قدرتگیری این تیم بود. عراق در دهه۷۰ میلادی نیز به رقابتهای آسیایی راه یافت و کمکم جایگاه خود را در فوتبال قاره تثبیت کرد.اما آنچه عراق را از بسیاری تیمهای منطقه متمایز میکرد، شور و اشتیاق بینظیر مردمش بود. فوتبال در عراق فقط یک ورزش نبود؛ بخشی از هویت اجتماعی و ملی مردم بهشمار میرفت. هر پیروزی تیم ملی، خیابانهای بغداد، بصره و موصل را غرق در شادی میکرد و هر شکست، غمی ملی به همراه داشت.
نسل طلایی اول
دهه۸۰ میلادی را باید نخستین عصر طلایی فوتبال عراق دانست. نسلی که با ستارههایی مانند احمد راضی، عدنان درجال و حسین سعید شکل گرفت، عراق را به سطح اول فوتبال آسیا رساند. این تیم در بازیهای آسیایی ۱۹۸۲ مدال طلا گرفت، جام خلیج فارس را فتح کرد و در نهایت رؤیای بزرگ را محقق ساخت؛ صعود به جام جهانی ۱۹۸۶ مکزیک.
عراق در مسیر صعود، تیمهایی مانند قطر، اردن، امارات و سوریه را پشت سر گذاشت و برای نخستین بار راهی جام جهانی شد. هرچند آنها در مرحله گروهی برابر پاراگوئه، بلژیک و مکزیک شکست خوردند، اما گل تاریخی احمد راضی مقابل بلژیک هنوز در حافظه فوتبال عراق زنده است؛ نخستین گل تاریخ عراق در جام جهانی.
عملکرد درخشان آن نسل باعث شد بسیاری، دهه۸۰ را موفقترین دوران فوتبال عراق بدانند.
سالهای تاریک جنگ و تحریم
با آغاز جنگ خلیج فارس در دهه۹۰، شرایط فوتبال عراق بشدت بحرانی شد. تحریمهای بینالمللی، محرومیت از مسابقات منطقهای و آشفتگی داخلی، فوتبال این کشور را وارد دوران سیاهی کرد. با این حال، عراق در مقدماتی جام جهانی ۱۹۹۴ تا آستانه صعود پیش رفت.
دیدار معروف عراق و ژاپن در دوحه، یکی از ماندگارترین مسابقات تاریخ فوتبال آسیاست؛ مسابقهای که با تساوی ۲ بر ۲ به پایان رسید و باعث حذف ژاپن شد؛ اتفاقی که در رسانههای ژاپنی به «عذاب دوحه» شهرت پیدا کرد.
اما مشکلات واقعی عراق بیرون از زمین فوتبال جریان داشت. در آن سالها، عدی حسین، پسر صدام حسین، کنترل فوتبال عراق را در دست داشت و روایتهای زیادی درباره شکنجه و تنبیه بازیکنان منتشر شد. شکست در مسابقات میتوانست برای بازیکنان تبعاتی وحشتناک داشته باشد؛ از زندان و ضرب و شتم گرفته تا رفتارهای تحقیرآمیز. این فشارها در کنار انزوای بینالمللی، فوتبال عراق را به پایینترین سطح خود رساند؛ تا جایی که این تیم در سال ۱۹۹۶ به رتبه۱۳۹ جهان سقوط کرد.
معجزه ۲۰۰۷
اگر قرار باشد فقط یک لحظه برای توصیف روح فوتبال عراق انتخاب شود، بدون تردید قهرمانی در جام ملتهای آسیا ۲۰۰۷ خواهد بود؛ یکی از شگفتانگیزترین داستانهای تاریخ فوتبال جهان.
عراق در شرایطی وارد مسابقات شد که کشور همچنان درگیر جنگ و ناامنی بود. بسیاری از بازیکنان خانوادههای خود را در درگیریها از دست داده بودند و تیم حتی امکانات اولیه آمادهسازی را هم در اختیار نداشت. با این حال، شاگردان ژوروان ویرا یکی پس از دیگری مدعیان را کنار زدند؛ از استرالیا و کره جنوبی گرفته تا عربستان سعودی در فینال.
گل تاریخی یونس محمود در فینال مقابل عربستان، عراق را برای نخستین بار قهرمان آسیا کرد. تصاویر شادی مردم در خیابانهای بغداد و بصره، به نمادی از اتحاد ملی تبدیل شد. در کشوری که سالها جنگ و اختلافات قومی و مذهبی جریان داشت، فوتبال توانست مردم را کنار هم قرار دهد.
بازگشت تدریجی به سطح اول آسیا
پس از قهرمانی ۲۰۰۷، عراق بار دیگر به جمع تیمهای مهم آسیا بازگشت. این تیم در جام ملتهای ۲۰۱۵ تا نیمهنهایی پیش رفت و در جام ملتهای ۲۰۱۹ نیز نمایشهای قابل توجهی ارائه داد. در این سالها، نسل تازهای از بازیکنان عراقی ظهور کردند؛ فوتبالیستهایی که بسیاری از آنها در اروپا بزرگ شده بودند. مهاجرت گسترده خانوادههای عراقی در دوران جنگ باعث شد نسل جدید فوتبال این کشور، ترکیبی از استعداد داخلی و بازیکنان دوتابعیتی باشد.
علی الحمادی، ایمن حسین، امیر العماری و رِبین سولاکا نمونههایی از همین نسل هستند؛ بازیکنانی که در کشورهای مختلف رشد کردند اما پیراهن عراق را انتخاب کردند. برای بسیاری از آنها بازی برای عراق فقط یک انتخاب فوتبالی نبود؛ بازگشت به ریشهها محسوب میشد.
صعود به جام جهانی ۲۰۲۶
سرانجام عراق در سال ۲۰۲۶ توانست طلسم ۴۰ساله را بشکند و دوباره به جام جهانی برسد. مسیری که آنها طی کردند، یکی از طولانیترین و سختترین مسیرهای صعود در تاریخ فوتبال ملی بود؛ ۲۱مسابقه در طول ۲۸ماه.
عراق پس از عبور از مراحل مختلف انتخابی در پلیآف بینقارهای مقابل بولیوی قرار گرفت و با پیروزی ۲بریک، بلیت جام جهانی را گرفت. گل تعیینکننده ایمن حسین، میلیونها عراقی را به خیابانها کشاند. بغداد، بصره، اربیل و نجف تا صبح غرق جشن بودند. داستان صعود عراق فقط درباره فوتبال نبود. بسیاری از بازیکنان این تیم فرزندان مهاجرانی هستند که در دوران جنگ کشورشان را ترک کردند. علی الحمادی پس از صعود گفت: «مردم شاید ندانند ما چه چیزهایی را پشت سر گذاشتهایم. این موفقیت برای تمام مردم عراق است.» حتی سفر تیم به مکزیک برای پلیآف نیز تحت تأثیر بحرانهای منطقهای قرار داشت و بازیکنان مجبور شدند مسیرهای طولانی زمینی و هوایی را طی کنند. اما همین سختیها باعث شد، صعود طعمی متفاوت داشته باشد.
تیمی که جهان دوباره به آن نگاه میکند
اکنون عراق آماده حضور در جام جهانی ۲۰۲۶ است؛ تورنمنتی که آنها را در گروهی دشوار کنار فرانسه، سنگال و نروژ قرار داده است. شاید کمتر کسی روی صعود عراق از این گروه حساب باز کند، اما خود عراقیها به چیزی فراتر از نتیجه فکر میکنند.
برای مردم عراق، بازگشت به جام جهانی یعنی دیده شدن دوباره کشوری که سالها تصویرش با جنگ و بحران گره خورده بود. فوتبال بار دیگر به ابزاری برای امید، غرور ملی و اتحاد تبدیل شده است. شیرهای بینالنهرین حالا فقط یک تیم فوتبال نیستند؛ آنها روایت زنده مقاومت ملتی هستند که هر بار از دل ویرانی، دوباره برخاسته است.
آیمن، اسلحه مرگبار خط حمله
شاید آیمن حسین بهدلیل رفتارهای خاص و عجیب خود در زمین برای هواداران غیرعراقی فوتبال آسیا چهره محبوبی نباشد اما او که با ۳۳گل ملی بهترین گلزن حاضر در ترکیب فعلی تیم عراق محسوب میشود، در ۳۰سالگی ستاره اصلی خط حمله تیم گراهام آرنولد در این دوره از جام جهانی خواهد بود. آیمن حسین که بجز جلال حسن، دروازهبان این تیم بیش از هر بازیکن دیگری در فهرست عراق برای جام جهانی سابقه بازی ملی دارد، با به ثمر رساندن گل پیروزیبخش در تقابل با بولیوی نشان داد که همچنان مهمترین عنصر عراق است. البته که مهند علی، زیدان اقبال بازیکن سابق آکادمی منچستریونایتد و علی الحمدی نخستین عراقی با سابقه بازی در لیگ برتر انگلیس، نقش ویژهای در ترکیب تیم ملی عراق دارند.
آرنولد، مرد استرالیایی که عراقی شد
در طول سالهای اخیر مربیان بینالمللی مطرح زیادی وارد فوتبال عراق شدند اما در نهایت قرعه برای صعود به جام جهانی به نام گراهام آرنولد ۶۲ ساله و استرالیایی افتاد که در طول مقدماتی این دوره از جام جهانی، هدایت تیم ملی کشورش را هم برعهده داشت. آرنولد که در جام جهانی ۲۰۲۲ موفق شده بود برای دومین بار در تاریخ استرالیا را به مرحله حذفی جام جهانی ببرد، حالا تبدیل به یک چهره محبوب در بین مردم عراق شده است. او از زمان قبول هدایت عراق حتی در زمان عدم برگزاری بازیهای ملی نیز در این کشور زندگی میکند و رابطه خوبی که با بازیکنان و مردم این کشور پیدا کرده، باعث شده تا او با اشتیاق زیادی پا به این جام بگذارد و مردم عراق به شگفتیسازی با آرنولد امیدوار هستند؛ سرمربیای که در ۴ بازی جام جهانی گذشته تنها مقابل فرانسه و آرژانتین شکست خورد؛ دو فینالیست این جام. دستیار سابق سرآلکس فرگوسن یعنی رنه مولینشتین هلندی نیز آرنولد را در کادرفنی عراق همراهی میکند.
Group I
دومین حضور در جام جهانی
سرمربی: گراهام آرنولد(استرالیا)
کاپیتان: جلال حسن
بهترین عملکرد: حضور در مرحله گروهی(۱۹۸۶)
رتبه در ردهبندی فیفا: ۵۷
ستارگان: آیمن حسین(الکرمه)، علی الحمدی(ایپسویچ تاون)
و زیدان اقبال(اوترخت)
برنامه بازیها:
چهارشنبه ۲۷ خرداد: عراق - نروژ ۱:۳۰
سهشنبه ۲ تیر: فرانسه - عراق ۰۰:۳۰
جمعه ۵ تیر: سنگال - عراق ۲۲:۳۰