چالش مشروعیت میزبان جام جهانی
کریستین مورالس
حقوقدان ورزشی فیفا
ماجرای ویزای تیم ملی ایران بار دیگر نشان داد که در حوزه میزبانی جام جهانی، نوعی «خلأ حقوقی» و در نتیجه احتمال «تضییع حق مسلم یک تیم راهیافته به رقابتها» میتواند شکل بگیرد.
از منظر حقوق بینالملل، فارغ از تحلیلها و ادعاهای مختلف، یک واقعیت حقوقی وجود دارد؛ دولت ایالات متحده آمریکا براساس قوانین داخلی خود این اختیار را دارد که برای شهروندان برخی کشورها از جمله ایران ویزا صادر نکند. این اقدام از منظر حقوق داخلی آمریکا «قانونی» تلقی میشود. با این حال، پرسش اساسی این است که آیا فیفا میتواند صرفاً نظارهگر باشد در حالی که یک تیم ملی، نه بهدلیل مسائل ورزشی بلکه بهعلت محدودیتهای ویزایی کشور میزبان از حضور در جام جهانی بازمیماند؟
چنانچه ایالات متحده آمریکا برای بازیکنان تیم ملی ایران ویزا صادر نکند و این موضوع هیچ ارتباطی با رفتار، مسئولیت یا تخلف آنها نداشته باشد، عملاً ایران امکان حضور در مسابقات خود را از دست خواهد داد. چنین وضعیتی اگرچه ممکن است در چهارچوب حقوق داخلی آمریکا قانونی تلقی شود، اما در سطح حقوق بینالملل ورزشی، مسألهای جدی، پیچیده و چالشبرانگیز برای فیفا محسوب میشود.
میزبانی جام جهانی صرفاً بهمعنای فراهمسازی زیرساختهای ورزشی و برگزاری مسابقات در ورزشگاهها نیست؛ بلکه کشور میزبان متعهد است شرایط لازم برای حضور تمامی تیمهای راهیافته از مسیر رقابت ورزشی را تضمین کند. در صورتی که یک تیم از طریق فرایند کاملاً ورزشی و مشروع به جام جهانی صعود کرده باشد، اما بهدلایل سیاسی یا دیپلماتیک از ورود به خاک کشور میزبان محروم شود، اصول بنیادین برابری رقابتها و سلامت مسابقات مورد تردید جدی قرار میگیرد.
فیفا تاکنون مقررات صریحی برای چنین وضعیتهایی تدوین نکرده است، اما بدیهی است که نمیتواند نسبت به حذف عملی یک تیم از رقابتها بیتفاوت باشد. در چنین شرایطی، این نهاد ناگزیر خواهد بود برای حفظ عدالت رقابتی راهحلی بیابد؛ از جمله انتقال دیدارهای تیم ایران به کشور ثالث، برگزاری مسابقات در یکی از دیگر کشورهای میزبان جام جهانی ۲۰۲۶، یا حتی ورود به مذاکره مستقیم با دولت ایالات متحده برای صدور ویزای موقت ویژه فیفا. در واقع اگر بازیکنان ایرانی به دلایلی خارج از چهارچوب مسائل ورزشی امکان ورود به خاک آمریکا را نداشته باشند، موضوع صرفاً یک مسأله مهاجرتی نخواهد بود؛ بلکه به مسألهای در حوزه حقوق بینالملل ورزش، اصل منع تبعیض و اعتبار بزرگترین تورنمنت فوتبال جهان تبدیل میشود. در چنین بحرانی، فیفا نمیتواند صرفاً به قوانین داخلی کشور میزبان استناد کند، زیرا مسئولیت نهایی حفظ انسجام، عدالت و یکپارچگی مسابقات برعهده این نهاد بینالمللی است.