فوتبال عربستان؛ میان سنت، ثروت و جاهطلبی
رؤیاسازی شاهینهای سبز
فرخ حسابی / فوتبال در عربستان سعودی دیگر تنها یک ورزش محبوب نیست بلکه به بخشی از هویت ملی و پروژه بزرگ تحول این کشور تبدیل شده است. کشوری که زمانی بیشتر با نفت و اقتصاد انرژی شناخته میشد، حالا با سرمایهگذاری گسترده در فوتبال، میزبانی رویدادهای جهانی و جذب ستارههای بزرگ، به یکی از مهمترین بازیگران جدید دنیای ورزش تبدیل شده است. تیم ملی عربستان، مشهور به «شاهینهای سبز»، در قلب این تحول قرار دارد؛ تیمی که هم تاریخ پرافتخاری در آسیا دارد و هم رؤیای درخشش در سطح جهانی را دنبال میکند.
آغاز فوتبال در سرزمین حجاز
تاریخ فوتبال در عربستان به اوایل قرن بیستم بازمیگردد. نخستین نشانههای این ورزش در سال ۱۹۰۲ ثبت شد و در ادامه باشگاه الاتحاد جده در سال ۱۹۲۷ به عنوان نخستین باشگاه رسمی کشور تأسیس شد. پس از آن، باشگاههایی مانند الهلال، النصر، الاهلی، الاتفاق و الشباب شکل گرفتند و پایههای فوتبال حرفهای عربستان را بنا کردند.
در سال ۱۹۵۶ فدراسیون فوتبال عربستان تأسیس شد و این کشور به عضویت فیفا درآمد. یک سال بعد نیز تیم ملی نخستین بازی رسمی خود را برابر لبنان برگزار کرد. در آن دوران فوتبال هنوز ساختاری منطقهای داشت، اما به تدریج با توسعه زیرساختها و افزایش محبوبیت، لیگ سراسری عربستان شکل گرفت و فوتبال به مهمترین ورزش کشور تبدیل شد.
تولد قدرتی تازه در آسیا
عربستان خیلی زود به یکی از قدرتهای بزرگ فوتبال آسیا بدل شد. این تیم در نخستین حضور خود در جام ملتهای آسیا در سال ۱۹۸۴ قهرمان شد و سپس در سالهای ۱۹۸۸ و ۱۹۹۶ نیز جام را بالای سر برد. «شاهینهای سبز» در مجموع شش بار به فینال جام ملتهای آسیا رسیدهاند؛ آماری که جایگاه ویژه آنها را در قاره تثبیت میکند.
ستارههایی مانند ماجد عبدالله، سامی الجابر، سعید العویران و محمد الدعیع نقش مهمی در دوران طلایی فوتبال عربستان داشتند. محمد الدعیع با ۱۷۳ بازی ملی رکورددار حضور در تیم ملی است و ماجد عبدالله با ۷۲ گل بهترین گلزن تاریخ این کشور به شمار میرود.
جام جهانی ۱۹۹۴؛ نقطه عطف تاریخی
بزرگترین لحظه تاریخ فوتبال عربستان بدون تردید جام جهانی ۱۹۹۴ آمریکا بود. تیمی که با هدایت خورخه سولاری آرژانتینی راهی مسابقات شده بود، موفق شد بلژیک و مراکش را شکست دهد و به مرحله یکهشتم نهایی برسد؛ دستاوردی تاریخی که عربستان را به دومین تیم عربی تاریخ تبدیل کرد که به مراحل حذفی جام جهانی میرسد.
گل فراموشنشدنی سعید العویران مقابل بلژیک هنوز یکی از زیباترین گلهای تاریخ جام جهانی محسوب میشود. هرچند عربستان در مرحله بعد مقابل سوئد حذف شد، اما آن تورنمنت جایگاه این کشور را در فوتبال آسیا متحول کرد.
سالهای سقوط و بازسازی
پس از حضور متوالی در جامهای جهانی ۱۹۹۸، ۲۰۰۲ و ۲۰۰۶، فوتبال عربستان وارد دوران افت شد. حذفهای زودهنگام در جام ملتهای آسیا و ناکامی در صعود به جام جهانی ۲۰۱۰ و ۲۰۱۴ باعث شد انتقادها از ساختار فوتبال کشور افزایش یابد.
شکست سنگین ۸ بر صفر مقابل آلمان در جام جهانی ۲۰۰۲ و حذف در مرحله گروهی جام ملتهای ۲۰۱۱ از بدترین مقاطع تاریخ فوتبال عربستان بود. با این حال، پروژه بازسازی فوتبال این کشور از اواسط دهه ۲۰۱۰ آغاز و نتایج آن به تدریج نمایان شد.
بازگشت به صحنه جهانی
عربستان در سال ۲۰۱۸ پس از ۱۲ سال دوباره به جام جهانی رسید و هرچند شروعی کابوسوار برابر روسیه داشت، اما با پیروزی مقابل مصر تورنمنت را با خاطرهای مثبت به پایان رساند.
اوج بازگشت عربستان اما در جام جهانی ۲۰۲۲ رقم خورد؛ جایی که این تیم در یکی از بزرگترین شگفتیهای تاریخ مسابقات، آرژانتین مدعی قهرمانی را ۲ بر ۱ شکست داد. گل سالم الدوسری به آرژانتین هنوز یکی از نمادینترین لحظات تاریخ فوتبال آسیاست. هرچند عربستان در ادامه مقابل لهستان و مکزیک شکست خورد و حذف شد، اما همان پیروزی کافی بود تا نگاه جهان دوباره به فوتبال این کشور جلب شود.
لیگ حرفهای و انقلاب ستارهها
تحول بزرگ فوتبال عربستان فقط محدود به تیم ملی نیست. لیگ حرفهای این کشور در سالهای اخیر با سرمایهگذاری عظیم صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان وارد مرحلهای تازه شده است. حضور فوقستارههایی مانند کریستیانو رونالدو، کریم بنزما و بسیاری دیگر، توجه جهانی را به لیگ عربستان جلب کرد.
برخلاف تصور رایج در اروپا، فوتبال عربستان تنها به ستارههای پا به سن گذاشته محدود نمیشود. ورزشگاههای پرشور، رقابت شدید میان باشگاهها و فرهنگ فوتبالی پرهیجان، تصویری متفاوت از این لیگ ارائه داده است. در شهرهایی مانند ریاض و جده، فوتبال بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره مردم به شمار میرود و رکورد بیش از دو و نیم میلیون تماشاگر در فصل ۲۰۲۵-۲۰۲۴ نشاندهنده رشد سریع محبوبیت لیگ است.
فوتبال در خدمت «چشمانداز ۲۰۳۰»
فوتبال امروز یکی از ستونهای اصلی پروژه «چشمانداز ۲۰۳۰» عربستان است؛ برنامهای که هدف آن کاهش وابستگی اقتصادی کشور به نفت و تبدیل عربستان به یک قدرت جهانی در حوزههای مختلف است. خصوصیسازی باشگاهها، میزبانی رقابتهای بینالمللی و سرمایهگذاری میلیارد دلاری در ورزش بخشی از همین برنامه محسوب میشود.
عربستان اکنون خود را برای میزبانی جام ملتهای آسیا ۲۰۲۷ و جام جهانی ۲۰۳۴ آماده میکند؛ رویدادهایی که میتوانند جایگاه این کشور را در فوتبال جهان بیش از پیش تثبیت کنند. شاهینهای سبز حالا دیگر فقط یک تیم آسیایی نیستند، آنها نماد جاهطلبی کشوری هستند که میخواهد در مرکز نقشه جدید فوتبال جهان قرار بگیرد.
دونیس، انتخاب بحثبرانگیز سعودیها
همه انتظار داشتند که تیم ملی عربستان با هروه رنار در جام جهانی شرکت کند اما شرایط در فاصله دو ماه تا آغاز رقابتها به شکل غیرمنتظرهای تغییر کرد. البته که ناکامی در جام ملتهای عرب فیفا و عدم صعود مستقیم به جام جهانی نیز در این تصمیم اثر داشت اما بنا بر گزارشها، حواشی پشت پرده و اختلافات بین رنار و فدراسیون فوتبال عربستان باعث شد تا این سرمربی فرانسوی در آستانه سومین حضور متوالی در جام جهانی، از کار برکنار شود. شکست مقابل مصر و صربستان در بازیهای تدارکاتی ماه فروردین، آخرین ضربه را به حرفه رنار در تیم ملی عربستان زد و در نهایت او جایش را به جورجیوس دونیس بازیکن سابق تیم ملی یونان داد.
سرمربیای که برای نخستین بار حضور روی نیمکت یک تیم ملی را تجربه میکند و در عربستان، با هدایت تیمهای الهلال، الوحده، الفتح و الخلیج شناخته میشود. او در کارنامه خود، سابقه قهرمانی در لیگ و جام حذفی قبرس، جام ولیعهد عربستان و سوپرجام عربستان را دارد و کارنامهاش به اندازه رنار پربار نیست. اما شناخت او از فوتبال عربستان باعث شد تا فدراسیون فوتبال این کشور روی او در فاصله زمانی کوتاه تا جام جهانی ریسک کند.
سالم، همچنان مرد اول عربستان
همچنان در ۳۴ سالگی وینگر باتجربه الهلال و تیم ملی عربستان مهمترین بازیکن تیم ملی فوتبال این کشور محسوب میشود. کاپیتان عربستانیها که در سال ۲۰۲۵ جایزه بهترین بازیکن سال آسیا را کسب کرد و اخیراً میهمان ویژه مراسم قرعهکشی جام ملتهای آسیا ۲۰۲۷ بود که در همین کشور برگزار میشود، در دوره قبلی جام جهانی با یک ضربه دیدنی گل پیروزیبخش تیمش برابر آرژانتین را وارد دروازه امیلیانو مارتینز کرد و این بار میخواهد با درخشش خود، نخستین صعود عربستان به مرحله حذفی از سال ۱۹۹۴ را رقم بزند. سالم در فصلی که گذشت، ۸ گل و ۸ پاس گل را برای الهلال ثبت کرد و انتظار میرود در ترکیب اصلی دونیس نقش محوری داشته باشد.
Group H
هفتمین حضور در جام جهانی
سرمربی: جورجیوس دونیس (یونان)
کاپیتان: سالم الدوسری
بهترین عملکرد: صعود به یک هشتم نهایی (۱۹۹۴)
رتبه در ردهبندی فیفا: 61
ستارگان: سالم الدوسری (الهلال)، سعود عبدالحمید (لانس) و فراس البریکان (الاهلی)
برنامه بازیها:
سهشنبه ۲۶ خرداد: عربستان - اروگوئه ۱:۳۰
یکشنبه ۳۱ خرداد: اسپانیا - عربستان ۱۹:۳۰
شنبه ۶ تیر: کیپورد - عربستان ۳:۳۰