ترکیه چگونه از خاکستر ناکامی برخاست؟
ققنوس آناتولی
فرخ حسابی/ تیم ملی ترکیه در مسیری پرنوسان، از ناکامیهای متوالی در رقابتهای اروپایی و جهانی عبور کرد و با تکیه بر نسل جدید و فرهنگ ریشهدار فوتبال خود، پس از ۲۴ سال بار دیگر به جام جهانی رسید.
آغاز یک مسیر پرچالش
صعود تیم ملی ترکیه به یورو ۲۰۲۰ (که بهدلیل همهگیری کرونا در سال ۲۰۲۱ برگزار شد)، نویدبخش دورهای تازه برای فوتبال این کشور بود اما واقعیت زمین مسابقه، خیلی زود چهرهای متفاوت نشان داد. ترکیه در رقابتهای لیگ ملتهای اروپا ۲۰۲1-۲۰۲0 در سطح B، در گروهی با حضور روسیه، صربستان و مجارستان قرار گرفت و شروعی ناامیدکننده داشت.
شکست خانگی مقابل مجارستان با تکگل دومینیک سوبوسلای و تساوی بدون گل برابر صربستان، از همان ابتدا شرایط را پیچیده کرد. این نتایج نهتنها شانس صعود را کاهش داد، بلکه فشار روانی زیادی بر تیم وارد آورد. تساوی مقابل روسیه در مسکو و سپس تساوی خانگی برابر صربستان، وضعیت را بحرانیتر کرد.
سقوط تلخ و پیامدهای آن
پیروزی ۳ بر ۲ مقابل روسیه، هرچند امیدها را زنده کرد، اما شکست نهایی برابر مجارستان در حالی که روسیه نیز مقابل صربستان شکست سنگینی خورد، باعث شد ترکیه بهدلیل تفاضل گل در دیدارهای رودررو سقوط کند. این سقوط به لیگ C، ضربهای جدی به اعتبار فوتبال ملی ترکیه بود و مسیر صعود به جام جهانی ۲۰۲۲ را دشوارتر کرد.
در همین مقطع، تیم ملی ترکیه در یورو ۲۰۲۰ نیز عملکردی بسیار ضعیف داشت. شکست ۳ بر صفر مقابل ایتالیا در بازی افتتاحیه و ناکامی برابر ولز و سوئیس، باعث شد ترکیه بدون کسب حتی یک امتیاز از رقابتها حذف شود. این نتایج، یکی از ضعیفترین نمایشهای تاریخ این تیم در تورنمنتهای بزرگ محسوب میشود.
ناکامی در مسیر جام جهانی ۲۰۲۲
در مرحله مقدماتی جام جهانی ۲۰۲۲، ترکیه در گروهی با هلند، نروژ، مونتهنگرو، لتونی و جبلالطارق قرار گرفت. با وجود رقابت نزدیک، این تیم در نهایت پس از هلند در جایگاه دوم ایستاد و راهی پلیآف شد.
در پلیآف، شکست ۳ بر ۱ برابر پرتغال، رؤیای حضور در جام جهانی را از بین برد. در این دیدار، پنالتی حساس بوراک ییلماز که میتوانست بازی را به تساوی بکشاند، از دست رفت؛ لحظهای که بهنوعی نماد ناکامی این نسل از فوتبال ترکیه شد. پس از این بازی، ییلماز از تیم ملی خداحافظی کرد و پرونده یک دوره بسته شد.
بازسازی و بازگشت به مسیر موفقیت
سقوط به لیگ C، بهنوعی فرصتی برای بازسازی تیم ملی ترکیه فراهم کرد. در رقابتهای لیگ ملتهای اروپا ۲۰۲3-۲۰۲2، ترکیه با عملکردی مقتدرانه و کسب ۱۳ امتیاز از ۶ بازی، به لیگ B بازگشت. این موفقیت، نهتنها اعتمادبهنفس تیم را افزایش داد، بلکه مسیر سادهتری در مقدماتی یورو ۲۰۲۴ برای آن فراهم کرد.
ترکیه در این رقابتها، با تیمهایی مانند کرواسی و ولز همگروه شد و با عملکردی قابلقبول، توانست مستقیماً به یورو ۲۰۲۴ صعود کند. این صعود، نشانهای از آغاز دورهای تازه برای فوتبال ملی این کشور بود.
درخشش در یورو ۲۰۲۴
در یورو ۲۰۲۴، ترکیه در گروهی دشوار با پرتغال، جمهوری چک و گرجستان قرار گرفت. این تیم با کسب رتبه دوم، به مرحله حذفی صعود کرد و در ادامه با پیروزی ۲ بر ۱ مقابل اتریش، به جمع هشت تیم برتر رسید.
هرچند شکست برابر هلند در مرحله یکچهارم نهایی، مانع صعود بیشتر شد، اما قرار گرفتن در رتبه پنجم نهایی، موفقیتی قابلتوجه برای ترکیه بود. این عملکرد، بار دیگر شور و امید را به فوتبال این کشور بازگرداند.
صعود به جام جهانی ۲۰۲۶
در مسیر مقدماتی جام جهانی ۲۰۲۶، ترکیه در گروهی دشوار با اسپانیا، گرجستان و بلغارستان قرار گرفت. با وجود نتایج خوب، از جمله تساوی ۲-۲ مقابل اسپانیا، شکست سنگین ۶ بر صفر در یکی از دیدارها باعث شد این تیم در رتبه دوم قرار بگیرد و بار دیگر راهی پلیآف شود.
اما اینبار، ترکیه از فرصت خود استفاده کرد. پیروزی ۱ بر صفر مقابل رومانی در نیمهنهایی و سپس برد مشابه برابر کوزوو در فینال، صعودی تاریخی را رقم زد. گلهای سرنوشتساز فریدی کادیاوغلو و کرم آکتورکاوغلو، باعث شد نام خود را در تاریخ فوتبال ترکیه ثبت کنند.
این صعود، اولین حضور ترکیه در جام جهانی پس از ۲۴ سال بود؛ اتفاقی که نشاندهنده عبور موفق از یک دوره گذار دشوار است.
فوتبال؛ فراتر از یک ورزش
در ترکیه، فوتبال تنها یک بازی نیست؛ بلکه بخشی از هویت اجتماعی و فرهنگی مردم بهشمار میرود. رقابت میان سه باشگاه بزرگ استانبول- بشیکتاش، فنرباغچه و گالاتاسرای- نمادی از شکافها و تنوع فرهنگی این کشور است.
هواداران این تیمها، نهتنها به باشگاه خود، بلکه به محله، شهر و حتی سبک زندگی خود وفادارند. جشنهای خیابانی پس از قهرمانیها، حضور گسترده در اطراف ورزشگاهها و حتی برگزاری آیینهای سنتی مانند رقص «هورون» در کنار مسابقات، نشاندهنده پیوند عمیق فوتبال با زندگی روزمره مردم است.
روی دیگر سکه
با وجود این شور و اشتیاق، فوتبال ترکیه از حواشی نیز بینصیب نبوده است. رسوایی تبانی در فصل ۲۰۱1-۲۰۱0، یکی از تاریکترین مقاطع تاریخ فوتبال این کشور بهشمار میرود. اختلاف بر سر قهرمانی آن فصل میان فنرباغچه و ترابزوناسپور، همچنان حلنشده باقی مانده و شکاف عمیقی میان هواداران ایجاد کرده است.
این پرونده، علاوه بر تأثیرات ورزشی، پیامدهای اجتماعی و حقوقی گستردهای نیز داشت و همچنان یکی از موضوعات بحثبرانگیز در فوتبال ترکیه است.
آیندهای روشن با ریشههای عمیق
مسیر تیم ملی ترکیه در سالهای اخیر، ترکیبی از ناکامی، بازسازی و موفقیت بوده است. از سقوط به لیگ C و حذفهای تلخ، تا صعود به یورو و در نهایت حضور در جام جهانی ۲۰۲۶، این تیم نشان داد که میتواند از بحرانها عبور کند. در کنار این موفقیتها، فرهنگ عمیق و پرشور فوتبال در ترکیه، همچنان بهعنوان موتور محرک این ورزش عمل میکند. اگر این روند ادامه یابد، ترکیه میتواند در سالهای آینده نهتنها در اروپا، بلکه در سطح جهانی نیز به یکی از قدرتهای قابلتوجه فوتبال تبدیل شود.
روزهای آغازین یک نسل طلایی
از حیث تجربه و اهمیت در خط میانی، باید کاپیتان هاکان چالهاناوغلو را ستاره اصلی ترکیه دانست اما عملکردی که دو ستاره جوان رئال مادرید و یوونتوس یعنی آردا گولر و کنان ییلدیز از خود به نمایش گذاشتهاند، آنها را تبدیل به امید اصلی ملت ترکیه در این جام میکند و به نظر آینده فوتبال ملی ترکیه با این بازیکنان روشن خواهد بود. گولر در فصلی که گذشت، به یک مهره ثابت در ترکیب اصلی رئال مادرید بدل شد و دو گل تماشایی که برابر بایرن مونیخ در مرحله یکچهارم نهایی لیگ قهرمانان اروپا به ثمر رساند، نشان داد که ترکیه چه الماس درخشانی در ترکیب اصلی خود دارد که میتواند در بزرگترین صحنههای جهانی، بدون مشکل هنرنمایی کند. البته که به جز این سه ستاره مطرح، نباید از اهمیت بازیکنانی چون مریح دمیرال، فردی کادیاوغلو و کرم آکتوراوغلو نیز گذشت.
مرد ایتالیایی که ترک شد
مهاجم سالهای نهچندان دور رم و تیم ملی ایتالیا یعنی وینچنزو مونتلا که خود سابقه بازی در جام جهانی ۲۰۰۲ را دارد، هدایت ترکیه در جام جهانی ۲۰۲۶ را عهدهدار خواهد بود. پس از سالها مربیگری در سطح اول فوتبال اروپا در تیمهایی چون فیورنتینا، میلان و سویا، مونتلا دو سال را در تیم آدانا دمیراسپور سپری کرد و این دوران برای قانع کردن مسئولان فدراسیون فوتبال ترکیه کافی بود تا سکان هدایت تیم ملی را به او بسپارند. در سال ۲۰۲۳، مونتلا جانشین اشتفان کونتز آلمانی شد و با عملکرد موفق در یورو ۲۰۲۴ و مقدماتی جام جهانی، حالا به یک چهره محبوب در ترکیه تبدیل شده و خود نیز در صحبتهایش به این موضوع اشاره کرده که او خودش را یک ترک میداند. مونتلا که برای نخستین بار به عنوان سرمربی در جام جهانی حاضر خواهد بود، درباره قرابت خود با فرهنگ ترکیه گفت: «من میتوانم مانند یک ترک فکر کنم، مانند یک ترک غذا بخورم، مانند یک ترک رفتار کنم و به همین خاطر است که فکر میکنم من مثل یک ترک هستم.»
Group D
سومین حضور در جام جهانی
سرمربی: وینچنزو مونتلا(ایتالیا)
کاپیتان: هاکان چالهاناوغلو
بهترین عملکرد: رده سوم(۲۰۰۲)
رتبه در ردهبندی فیفا: ۲۲
ستارگان: آردا گولر(رئال مادرید)، کنان ییلدیز(یوونتوس)
و هاکان چالهاناوغلو(اینتر)
برنامه بازیها:
شنبه ۲۳ خرداد: استرالیا - ترکیه ۷:۳۰
شنبه ۳۰ خرداد: ترکیه - پاراگوئه ۷:۳۰
جمعه ۵ تیر: ترکیه - آمریکا ۵:۳۰