تاریخچه جام جهانی ایتالیا - ۱۹۳۴
اولین قهرمانی اروپا در سایه فاشیسم
محمدرضا رحیمپور
خبرنگار
دومین دوره مسابقات جام جهانی روز۲۰ خرداد ۱۳۱۳ در حالی به پایان رسید که تیم ملی ایتالیا با شکست چکسلواکی در ورزشگاه ملی رم به مقام قهرمانی رسید. این مسابقات که از ۶ تا 20 خرداد برگزار شد، از حیث ساختاری و سیاسی، نقطه عطفی در تاریخ فوتبال جهان محسوب میشود.
ورود مقدماتی و غیبت اروگوئه
برای اولین بار، تیمها برای حضور در جام جهانی باید مرحله مقدماتی را پشت سر میگذاشتند. ۳۲ کشور ثبتنام کردند و در نهایت ۱۶ تیم جواز حضور در ایتالیا را کسب کردند. از نکات قابل توجه، ضرورت شرکت ایتالیا در مسابقات مقدماتی بود؛ میزبان نیز مجبور بود همچون دیگر تیمها راهیابی خود را قطعی کند.
تیم اروگوئه، قهرمان اولین دوره، به نشانه اعتراض به عدم حضور بسیاری از کشورهای اروپایی در جام ۱۹۳۰ اروگوئه، از دفاع از عنوان قهرمانی خود سر باز زد. این نخستین و تنها باری بود که تیم قهرمان دوره قبل در جام بعدی شرکت نکرد. از دیگر نکات برجسته، حضور مصر به عنوان نخستین نماینده آفریقا در تاریخ جام جهانی بود.
جام جهانی در خدمت تبلیغات
بنیتو موسولینی، دیکتاتور فاشیست ایتالیا، از این رویداد جهانی برای نمایش قدرت رژیم خود بهره برد. ورزشگاههایی از جمله ورزشگاه ملی رم (با گنجایش ۸۰ هزار نفر) و سن سیرو میلان بازسازی یا از نو ساخته شدند. موسولینی شخصاً نظارت بر ترتیب مسابقات را بر عهده داشت.
بنا بر اسناد تاریخی، موسولینی به بازیکنان تیم ملی ایتالیا پیش از مسابقات اخطار داده بود: «یا پیروز میشوید و پاداش میگیرید، یا میبازید و اعدام خواهید شد.» هر چند بسیاری از مورخان صحت صد درصدی این جمله را محل تردید میدانند، اما جو روانی حاکم بر تیم تحت فشار شدید سیاسی، غیرقابل انکار بود.
تغییر تابعیت؛ نخستین «اروگوئهایها»
ایتالیا برای تقویت تیم ملی خود از قانون تغییر تابعیت استفاده کرد. لوئیس مونتی (که در جام ۱۹۳۰ با آرژانتین نایبقهرمان شده بود)، ریموندو اورسی و انریکه گوایتا، سه بازیکن آرژانتینیتبار، با پوشیدن پیراهن آبی ایتالیا به میدان رفتند. مونتی به تنهایی افتخاری منحصربهفرد دارد، نایبقهرمانی با آرژانتین در ۱۹۳۰ و قهرمانی با ایتالیا در ۱۹۳۴.
سیستم حذفی و روزهای نفسگیر
برخلاف دوره نخست که مسابقات به صورت گروهی بود، دوره دوم مستقیماً به صورت حذفی برگزار شد. در صورت تساوی پس از ۱۲۰ دقیقه، بازی دوباره تکرار میشد؛ خبری از ضربات پنالتی نبود.
خلاصه نتایج مهم:
- دور اول: ایتالیا ۷ - ۱ امریکا
- یکچهارم نهایی: ایتالیا۱ - ۱اسپانیا (بعد از وقت اضافه) / بازی تکراری: ایتالیا ۱ - ۰ اسپانیا
- نیمهنهایی: ایتالیا ۱ - ۰ اتریش (شاگردان هوگو مایسل که با «تیم رؤیایی» و ستارهای به نام ماتیاس سیندلار، مشهور به «مرد کاغذی» شناخته میشدند، حذف شدند)
- فینال: ایتالیا ۲ - ۱ چکسلواکی (بعد از وقت اضافه)
فینال حماسی
فینال در ورزشگاه ملی رم و با حضور ۵۵ هزار تماشاگر برگزار شد. چکسلواکی در دقیقه ۷۱ توسط آنتونین پوچ به گل رسید. ایتالیا تحت فشار، در دقیقه ۸۱ توسط ریموندو اورسی (آرژانتینیتبار) گل تساوی را زد. در دقیقه ۵ وقت اضافه، آنجلو اسکیاویو گل قهرمانی را به ثمر رساند. جانپیرو کامبی، دروازهبان ایتالیا که این بازی آخرین مسابقه ملیاش بود، با نمایشی تاریخی از دروازه محافظت کرد.
آقای گل و نکات آماری
اولدریخ نِیدلی (چکسلواکی) با ۵ گل زده، عنوان آقای گل مسابقات را به خود اختصاص داد.
در مجموع ۱۷ بازی انجام شد و ۷۰ گل به ثمر رسید (میانگین ۴٫۱۱ گل در هر بازی). تعداد تماشاگران کل مسابقات ۳۶۳ هزار نفر گزارش شده است.
داستانهای ناگفته و حاشیهها
ماجرای مکزیک و امریکا
مکزیک در مقدماتی کوبا را شکست داد و راهی جام شد اما امریکا به فیفا اعتراض کرد که باید آنها هم شانس بازی داشته باشند. فیفا دستور برگزاری یک بازی پلیآف در رم را صادر کرد. مکزیک هزاران کیلومتر سفر کرد و ۲-۴ به امریکا باخت و سه روز بعد با کشتی به خانه بازگشت، بدون آنکه یک بازی جام جهانی انجام دهد.
داستان داور
موسولینی شخصاً داور سوئدی، ایوان اکلیند را برای سوت زدن در نیمهنهایی و فینال انتخاب کرد. پیش از فینال، دیکتاتور ایتالیا او را به لژ مخصوص دعوت کرد. هرچند عملکرد داوری اکلیند در آن دیدار مورد اعتراض جدی چکسلواکی قرار نگرفت، اما این اقدام خلاف تمام اصول بیطرفی ورزشی بود.
عبرتآمیزترین آمار
تیم برزیل و آرژانتین هر کدام با طی هزاران کیلومتر مسیر، تنها یک بازی انجام دادند و از دور رقابتها کنار رفتند.
دومین دوره جام جهانی اگرچه از جنبه فنی و سازماندهی نسبت به دوره اول پیشرفتی چشمگیر داشت اما هرگز نمیتوان آن را از زیر سایه سنگین سیاست و دیکتاتوری جدا کرد. فاشیسم ایتالیا از این تورنمنت به عنوان ابزاری برای مشروعیتبخشی به خود استفاده کرد. با وجود این، این مسابقات پایههای جام جهانی را به عنوان یک رویداد واقعاً جهانی تحکیم بخشید و نشان داد که فوتبال تا چه حد میتواند با قدرتهای سیاسی درگیر شود.
ایتالیا به عنوان نخستین تیم اروپایی فاتح جام جهانی شناخته میشود؛ عنوانی که هرچند با حاشیههای سیاسی فراوان همراه بود، اما جایگاه این رقابتها را در تقویم ورزشی جهان تثبیت کرد.