از ووووزلا تا آماپیانو
صدای یک ملت در جام جهانی
محمد رضا رحیمپور/ وقتی صحبت از حضور آفریقای جنوبی در جام جهانی میشود، بسیاری هنوز ندای ووووزلاها و لبخند نلسون ماندلا در سال ۲۰۱۰ را به یاد میآورند. اما این بار، «بافانا بافانا» را نباید فقط یازده بازیکن دید بلکه باید تمام این کشور را متصور شد؛ با دردها و لبخندهایش، با کسبوکارهای کوچکش، با هنری که از زمین خاکی برخاسته و حالا دنیا را تکان میدهد.
در ژوهانسبورگ، هر محله یک شخصیت جدا دارد. «سندتاون» پر از آسمانخراشهای شیشهای و ماشینهای گران است اما «سوتو» و «الکساندرا» محلههای پایین شهری هستند که نبض شهر با آنها میزند.
با اینکه سیسال از دموکراسی میگذرد، اما شهروندان آفریقای جنوبی هنوز در «دو آفریقای جنوبی» زندگی میکنند. یک آفریقای جنوبی، ویلای دارای پنل خورشیدی و استخر در کیپتاون شمالی دارد؛ یک آفریقای جنوبی در تاونشیپ الکساندرا، بدون برق و آب گرم روزگار میگذراند. آمارها تلخند، نرخ بیکاری جوانان سیاهپوست ۵۵ درصد است، در حالی که این رقم برای سفیدپوستان ۸ درصد است و بیش از ۱۲ میلیون نفر در فقر مطلق زندگی میکنند.
نود درصد مردم عادی آفریقای جنوبی صبحشان را با یک لیوان «رویبوس» (نوشیدنی محلی از غلات تخمیرشده) شروع میکنند و روزشان را در مینیبوسهای ۱۲ نفره میگذرانند که بوقهای ریتمیک میزنند و اسم عجیبی دارند. کشوری که انگار سرو صدا با تمدنش گره خورده درست مثل ووووزلاهایش!
در ایام جام جهانی٢٠١٠ این مینیبوسها به سفیران فرهنگی تبدیل شدند. رانندهها شیشهها را به رنگ پرچم درمیآورند و بلندگوهای ماشین روی حداکثر صدا، آهنگ «آماپیانو» پخش میکنند.
اگر یک روز در کیپتاون پیاده شوید و به جای رفتن به رستورانهای لوکس، وارد محله «بو-کاپ» شوید، دیوارهایی میبینید که رنگارنگترین نقاشیهای جهان را دارند. خانههای مسلماننشین این محله در دهههای قبل، همه به رنگ شاد و تند نقاشی شدهاند.
آماپیانو، پدیده جهانی
موسیقی اما شاهبیت هنر آفریقای جنوبی است و اگر یک چیز باشد که فرهنگ آفریقای جنوبی امروز را به جهان صادر کند، بیش از الماس یا پلاتین، موسیقی آماپیانو است. «آماپیانو» دیگر فقط یک سبک نیست؛ یک پدیده جهانی است. تصور کنید ریتمی که همزمان غمگین و شادیآور است، با بیس سنگین و صدای سوتهای نرم. حتی اگر نام «فالا استورا» یا «تایلر آیس» را نشنیده باشید، حتماً در تیکتاک این ریتم را بارها شنیدهاید. جالب اینجاست که این سبک از تاونشیپهای فقیرنشین پرتوریا برخاسته، جایی که نوجوانان با لپتاپهای کهنه و هدفونهای سیمی، آهنگ میساختند.
غذایی که ملت را دور هم جمع میکند
غذا در این کشور داستان خودش را دارد. محبوبترین غذای خیابانی «بانی چاو» است؛ یک نان تازهبرشته که وسط آن را خالی کرده و با خورش ادویهدار کاری (با گوشت یا عدس) پر میکنند. این غذا را در دوران آپارتاید کارگران هندی میخوردند که ناهار را در نان میگذاشتند تا راحت به معدن ببرند.
چاشنی همه غذاها، سس «چاکالاکا» است؛ ترکیب گوجه، پیاز، لوبیا و فلفل که تند و ترش است و البته نوشیدنی محبوب «املَکو» که در خانهها با ذرت تخمیر میشود و کمی شبیه دوغ شور است، اما بافت غلیظتری دارد.
آفریقای جنوبی به جام جهانی نیامده تا صرفاً تاریخ ورزشی خود را بازنویسی کند؛ آمده تا روایتی متفاوت از یک کشور آفریقایی ارائه دهد؛ نه فقط حیات وحش و فقر، بلکه پیچیدگی، تناقض و سرزندگی خیابانی!
بله، دولت این کشور در مبارزه با فساد و نابرابری شکست خورده. بله، بحران انرژی دهه پیش رو را تیره کرده اما هنر، اقتصاد مردمی و همبستگی موقتی فوتبال نشان میدهد که این ملت رنگینکمانی، حتی در سختترین لحظات، راهی برای شادی پیدا میکند.
وقتی سوت پایان به صدا درآید، نتیجه بازی هر چه باشد، آفریقای جنوبی برنده دیگری خواهد بود؛ جهان برای چند هفته، نام این کشور را نه با معادن تعطیل یا خشونتهای سیاسی، بلکه با لبخند کودکان سوتو، بیتهای آماپیانو و بوی کباب خیابانی به خاطر خواهد سپرد و شاید این، بزرگترین گلی باشد که بافانا بافانا به ثمر رسانده است.
فرصت بزرگ پیرمرد بلژیکی
با استعفای دیک ادووکات مشهور و هلندی از هدایت تیم ملی کوراسائو، هوگو بروس سرمربی بلژیکی و ۷۴ ساله آفریقای جنوبی در کنار کارلوس کیروش که به تازگی راهی غنا شده، یکی از مسنترین سرمربیان حاضر در جام ۲۳ محسوب میشود. یکی از بازیکنان حاضر در ترکیب تیم ملی بلژیک که در جام جهانی ۱۹۸۶ به مرحله نیمهنهایی رسیدند و مقام چهارمی را کسب کردند، پس از سالها مربیگری در سطح اول فوتبال بلژیک و قاره آفریقا، حالا آخرین شانسهای خود برای مطرح کردن نام خود را در بالاترین سطح دنیای فوتبال جستوجو میکند. بروس که در دهه ۹۰ دو بار با کلوب بروژ و در سال ۲۰۰۴ یک بار با اندرلخت قهرمان لیگ برتر فوتبال بلژیک شده بود، با قهرمانی جام ملتهای آفریقا در سال ۲۰۱۷ با کامرون تبدیل به یک سرمربی کارنامهدار در قاره آفریقا شد و در سال ۲۰۲۱، هدایت تیم ملی آفریقای جنوبی را پس از ناکامی سرمربیان بومی در صعود به جام جهانی پذیرفت تا نخستین سرمربی خارجی بافانا بافانا از زمان حضور کارلوس آلبرتو پریرا روی نیمکت این تیم در جام جهانی ۲۰۱۰ باشد. پس از سومی جام ملتهای آفریقا ۲۰۲۳، هیچ دستاوردی به جز صعود به جام جهانی نمیتوانست نام بروس را در این سطح از فوتبال جهان مطرح کند و حالا آفریقای جنوبی با حضور در یک گروه نسبتاً قابل قبول، فرصتی طلایی برای نخستین صعود به مرحله حذفی جام جهانی دارد.
ستاره اصلی در خط دروازه
تیمهای زیادی در جام جهانی ۲۰۲۶ نیستند که مطرحترین بازیکن آنها، در خط دروازه حضور داشته باشد اما آفریقای جنوبی یکی از همین تیمهاست. نسلهای قبلی تیم ملی آفریقای جنوبی با حضور بازیکنانی چون استیون پیهنار ستاره اورتون، بازیکنان مطرح بیشتری در سطح اول فوتبال اروپا داشتند اما در ترکیب فعلی به جز لایل فاستر که در این فصل لیگ برتر انگلیس تا اینجا ۳ بار برای برنلی گلزنی کرده، هیچ بازیکنی از آفریقای جنوبی در پنج لیگ معتبر اروپایی حضور ندارد اما ستاره اصلی آنها، در خط دروازه قرار دارد. رونون ویلیامز کاپیتان ۳۴ ساله تیم ملی آفریقای جنوبی و باشگاه ماملودی سانداونز که در سال ۲۰۲۴ به دلیل عملکرد درخشانش در ضربات پنالتی مرحله یکچهارم نهایی و ردهبندی جام ملتهای آفریقای ۲۰۲۳، نامزد جایزه لو یاشین فیفا در سال ۲۰۲۴ شد. او در دیدار مقابل کیپورد، چهار پنالتی از پنج پنالتی را مهار کرد و هواداران فوتبال در آفریقای جنوبی، به تکرار این درخشش در جام جهانی هم امیدوار هستند.
Group A
آفریقای جنوبی؛سومین حضور در جام جهانی
سرمربی: هوگو بروس(بلژیک)
کاپیتان: رونون ویلیامز
بهترین عملکرد: حذف در مرحله گروهی(۲۰۰۲ و ۲۰۱۰)
رتبه در ردهبندی فیفا: ۶۰
ستارگان: لایل فاستر(برنلی)، اوسوین آپولیس(اورلاندو پیراتس) و رونون ویلیامز
(ماملودی سانداونز)
برنامه بازیها:
پنجشنبه ۲۱ خرداد: مکزیک - آفریقای جنوبی ۲۲:۳۰
پنجشنبه ۲۸ خرداد: جمهوری چک - آفریقای جنوبی ۱۹:۳۰
پنجشنبه ۴ تیر: آفریقای جنوبی - کره جنوبی ۴:۳۰