معمای آکادمیها در فوتبال
از بحران در چلسی تا راهکار لیون
پس از پیروزی قاطع چلسی در فینال جام اتحادیه برابر منچستریونایتد، سونیا بومپاستور، سرمربی باتجربه فرانسوی، به جای جشن، زنگ خطر را به صدا درآورد. او که سالها در لیون، الگوی پرورش ستارههای جوان را مدیریت کرده بود، حالا با واقعیتی تلخ در سوپرلیگ زنان انگلیس (WSL) روبهرو است، شکاف عمیق میان فوتبال آکادمی و تیم اول.
بومپاستور که برای تکمیل لیست تیمش در آن فینال با کمبود بازیکن مواجه شده بود، صراحتاً اعلام کرد: «در لیون، میتوانستم روی ۴ یا ۵ بازیکن آکادمی حساب کنم که در سطح اول بازی کنند. اما اینجا، فاصله آنقدر زیاد است که جوانان آماده نیستند.» این اظهارات، پرده از معمایی برداشت که این روزها دغدغه اصلی باشگاههای بزرگ اروپایی است.
چرا استعدادهای انگلیسی به تیم اول نمیرسند؟
در حالی که فدراسیون فوتبال انگلیس (FA) از سال ۲۰۲۳ مجوز آکادمیهای حرفهای (PGA) را به ۲۰باشگاه برتر داده، اما افزایش رقابت در تیمهای بزرگ نظیر چلسی و سیتی، باعث شده دقایق بازی فارغالتحصیلان آکادمی بشدت کاهش یابد. اندره یگلتز، سرمربی منچسترسیتی، به صراحت میگوید: «بزرگترین پلهای که یک بازیکن جوان برمیدارد، ورود به تیم اول است. راهکاری قطعی ندارم، اما باید شکاف را پر کرد.»
اما بومپاستور، نسخه شفافتری از فرانسه ارائه میدهد. سیستمی که خودش در لیون پایهگذاری کرده بود: «اجازه دهید تیمهای آکادمی باشگاههای بزرگ در لیگ دسته دوم بازی کنند. با این شرط که سن بازیکنان زیر ۲۳سال باشد. بازی در برابر بزرگسالان، تنها راه پیشرفت است.»
این مدل که در فرانسه جواب داده، حالا به عنوان یک گزینه جدی در WSL مطرح است. به طوری که مدیران لیگ حرفهای زنان انگلیس (WSL Football) در حال تدوین طرحی جامع برای ایجاد پلی بین لیگ ملی زنان (سطح سوم) و آکادمیها هستند. در این طرح، سیستم «ثبتنام دوگانه» حفظ میشود تا بازیکنان هم در بازیهای آکادمی و هم در مسابقات بزرگسالان شرکت کنند.
ایران؛ زنگ خطر را جدی بگیریم
و اما به خانه بازگردیم. آنچه در فوتبال زنان انگلیس، آلمان و فرانسه به عنوان یک «بحران ساختاری» از آن یاد میشود، در فوتبال ایران به یک «فاجعه تمامعیار» شبیه است. در حالی که چلسی و سیتی نگران «کمتر بازی دادن» به نوجوانان ۱۸ساله خود هستند، در ایران هنوز مفهوم «آکادمی در فوتبال زنان» برای بسیاری از باشگاهها تعریف نشده است. شکاف آکادمی در جهان، فقر مطلق آکادمی در ایران است.
بومپاستور از فدراسیون انگلیس خواست تا درباره «ساختار مسابقات» بازاندیشی کند اما در ایران، مسئولان باید فراتر از آن به «ساختار وجودی» آکادمیها فکر کنند. تا زمانی که باشگاههای لیگ برتری ما تیمهای پایه دختران را یک هزینه اضافی بدانند و نه یک سرمایهگذاری استراتژیک، نهتنها قهرمانی در آسیا، بلکه حفظ همین سطح فعلی هم به آرزویی دور تبدیل خواهد شد.
فوتبال زنان جهان بهسرعت در حال حرفهای شدن است و بزرگترین باشگاههایش برای پر کردن «شکاف آکادمی» برنامه دارند. اما متأسفانه، فوتبال ما هنوز در مرحله ایجاد آکادمیهاست. شاید وقت آن رسیده که به جای نگاه به نتایج تیم ملی بزرگسالان، نگاهی بنیادین به خالی بودن نیمکت نسلهای آینده بیندازیم.