ضعف زیرساختی، فوتبال ایران را دوباره به صدر اخبار آورده است
فوتبال زیر سقف غفلت
فائزه زمانی/ فوتبال ایران سالهاست با یک تناقض جدی دستوپنجه نرم میکند؛ ورزشگاههایی که در نگاه اول، از نظر ظاهر، ظرفیت و امکانات اولیه قابل قبول به نظر میرسند، اما به محض آنکه پای استانداردهای بینالمللی به میان میآید، فهرست بلندبالایی از کمبودها و نواقص آنها آشکار میشود. ورود جدیتر کنفدراسیون فوتبال آسیا به موضوع استانداردسازی ورزشگاهها و حتی رتبهبندی آنها، بیش از هر زمان دیگری فاصله زیرساختهای فوتبال ایران با معیارهای روز قاره را نمایان کرده و مدیران فوتبال کشور را در برابر یک آزمون جدی قرار داده است؛ آزمونی که عبور از آن با تصمیمهای مقطعی و وعدههای تکراری امکانپذیر نخواهد بود.
در میان ورزشگاههای فوتبال ایران، استادیوم امام رضا(ع) مشهد، فولاد آرهنا و نقشجهان اصفهان همواره در فهرست مجموعههای مجهزتر کشور قرار داشتهاند. این ورزشگاهها دستکم از نظر دو پیششرط مهم برای دریافت گریدهای A و B، یعنی ظرفیت مورد نیاز و مسقف بودن سکوها، شرایط قابل قبولی دارند. بر اساس الزامات مطرح شده، ورزشگاههای متقاضی گرید A باید بیش از ۲۰ هزار نفر ظرفیت داشته باشند و برای دریافت گرید B نیز ظرفیت بیش از ۱۰ هزار نفر ضروری است. البته برخورداری از این دو ویژگی به معنای عبور از تمام مراحل استانداردسازی نیست و نمیتوان آنها را ملاک کافی برای تأیید نهایی یک مجموعه ورزشی دانست.
در این میان، وضعیت ورزشگاه آزادی، مهمترین و شناختهشدهترین استادیوم فوتبال کشور، اهمیت ویژهای دارد. پروسه بازسازی این مجموعه از مرداد ۱۴۰۳ آغاز شده، اما با گذشت بیش از دو سال، هنوز به مرحله آمادگی کامل نرسیده است. مسئولان وعده دادهاند طلسم آمادهسازی آزادی در آخر دیماه شکسته شود، اما یک نکته مهم همچنان پابرجاست: این ورزشگاه با وجود تمام تغییرات و اقداماتی که در جریان بازسازی آن انجام شده، فاقد سقف است. حالا با توجه به استانداردهای جدید کنفدراسیون فوتبال آسیا، اگر آزادی به دنبال دریافت گرید A باشد، باید موضوع مسقف کردن سکوها را نیز در دستور کار قرار دهد؛ الزامی که میتواند برنامه زمانی اعلام شده برای بهرهبرداری از این مجموعه را با ابهام جدی روبهرو کند. به بیان دیگر، احتمال دارد حتی وعده آمادهسازی ورزشگاه تا پایان دیماه نیز با مانع تازهای مواجه شود.
واقعیت این است که استانداردهای AFC به سکوهای مسقف و تعداد صندلیها محدود نمیشود. یک ورزشگاه برای میزبانی مسابقات در سطح مورد تأیید کنفدراسیون فوتبال آسیا، باید مجموعهای از امکانات تخصصی و زیرساختی را در اختیار داشته باشد؛ از اتاق کنفرانس مطبوعاتی و جایگاه خبرنگاران گرفته تا مرکز رسانه، اینترنت پرسرعت و پایدار، میکسدزون و جایگاههای VIP، سیستم روشنایی، ژنراتور و منبع برق پشتیبان، سیستم اعلام عمومی، پارکینگ، مسیرهای دسترسی استاندارد، امکانات تردد افراد دارای معلولیت و حتی فضای اختصاصی استقرار خودروهای پخش تلویزیونی نیز بخشی از این الزامات هستند. بنابراین حتی ورزشگاههایی که در شرایط فعلی نسبت به سایر مجموعههای کشور وضعیت بهتری دارند، برای رسیدن به استانداردهای مورد تأیید AFC همچنان باید مسیر قابلتوجهی را طی کنند.مسأله مهمتر، زمان و هزینهای است که اجرای این تغییرات به فوتبال ایران تحمیل میکند. استانداردسازی یک ورزشگاه با چند اقدام ظاهری، تعمیرات محدود یا بازسازیهای مقطعی محقق نمیشود. بسیاری از اصلاحات مورد نیاز به طراحی مجدد بخشهایی از مجموعه، تأمین تجهیزات تخصصی، تخصیص بودجه و هماهنگی میان چندین نهاد اجرایی نیاز دارد. طی کردن چنین پروسهای در یک هفته یا حتی یک ماه امکانپذیر نیست. از سوی دیگر، برگزاری مسابقات لیگ برتر نیز محدودیتهای اجرایی بیشتری ایجاد میکند و در عمل دست مدیران ورزشگاهها را برای انجام عملیات گسترده بازسازی و اصلاح زیرساختها میبندد.
نکته قابل تأمل آن است که الزامات کنفدراسیون فوتبال آسیا موضوع تازهای نیست. سالها قبل درباره ضرورت ارتقای زیرساختها و مهلتهای تعیین شده برای انطباق با استانداردهای جدید هشدار داده شده بود، اما به نظر میرسد تا زمانی که خطر محرومیت از میزبانی جدی نشده بود، این هشدارها جایگاه چندانی در اولویتهای مدیریتی نداشتند. اکنون که AFC با معیارهای سختگیرانهتری به سراغ ورزشگاههای ایران آمده، موجی از تحرک و پیگیری در میان مسئولان به راه افتاده است؛ تحرکی که اگر زودتر شکل میگرفت، شاید امروز بسیاری از این کمبودها به چالش جدی فوتبال کشور تبدیل نمیشدند.
نباید فراموش کرد که بخش مهمی از عقبماندگی فعلی، حاصل سالها تعلل، بیتوجهی به هشدارها و تصمیمگیریهای مقطعی است. مسأله دیگر تنها دریافت یک گرید یا حفظ امتیاز میزبانی نیست؛ اعتبار فوتبال ایران و توانایی آن برای رقابت در سطح قاره نیز به کیفیت زیرساختهایش گره خورده است. وقتی حتی ورزشگاههای به ظاهر مجهز کشور برای عبور از فیلتر AFC با کمبودهای متعدد روبهرو هستند، طبیعتاً وضعیت سایر مجموعهها نگرانکنندهتر خواهد بود.
