شماره یک ایران، چطور ستارههای عربستانی را کنار زد؟
پرواز تاریخی بیرو
عصر پنجشنبه در بانکوک، نام علیرضا بیرانوند در کنار بزرگان فوتبال آسیا قرار گرفت؛ اتفاقی که علاوه بر اضافه کردن یک افتخار فردی به کارنامه فوتبال ایران، رکوردی تاریخی نیز به نام دروازهبان تیم ملی و تراکتور ثبت کرد. بیرانوند با انتخاب بهعنوان بهترین بازیکن سال ۲۰۲۶ آسیا، اولین دروازهبانی شد که در تاریخ این جایزه به چنین عنوانی دست پیدا میکند.
ایران در کنار ژاپن؛ عربستان در صدر
عربستان با هفت جایزه در صدر کشورهای آسیایی قرار دارد. 6بازیکن مختلف این کشور برنده شدهاند و سالم الدوسری با دو عنوان در سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۵ پرافتخارترین بازیکن عربستانی این فهرست است. ایران و ژاپن نیز هرکدام 5جایزه دارند؛ با این تفاوت که 5عنوان ایران به 5بازیکن مختلف رسیده، اما ژاپن این افتخار را میان چهار بازیکن تقسیم کرده است. هیدتوشی ناکاتا 2بار مرد سال آسیا شده است. قطر با چهار جایزه در رتبه بعدی قرار دارد و اکرم عفیف نیز 2بار این عنوان را به دست آورده است. ازبکستان، امارات و چین هرکدام 2جایزه دارند و استرالیا، کرهجنوبی و سوریه نیز یک بار نمایندهای در این فهرست داشتهاند.
درخشش در لسآنجلس؛ راز انتخاب بیرانوند
اما دلیل اصلی جذابیت انتخاب بیرانوند، توضیحات روزنامه الشرقالاوسط عربستان درباره شیوه ارزیابی نامزدهاست. این روزنامه در گزارشی به قلم فهد العیسی از بانکوک با تیتر «انتخاب دروازهبان ایرانی براساس افتخارات نبود!» تأکید کرده که رقابت بیرانوند با فراس البریکان بسیار نزدیک بوده و قهرمانیهای باشگاهی یا تعداد گلهای زدهشده بهتنهایی تعیینکننده برنده نبودهاند. طبق اطلاعات این گزارش، ارزیابان فنی AFC میتوانند بهترین بازیکن آسیایی یک مسابقه را مستقل از انتخاب بهترین بازیکن زمین شناسایی کنند. بنابراین حتی اگر جایزه بهترین بازیکن مسابقه به یک ستاره خارجی غیرآسیایی برسد، بازیکنان آسیایی همچنان امکان دریافت امتیاز براساس عملکرد خود را دارند. این موضوع برای باشگاههای بزرگ قاره که از تعداد زیادی بازیکن خارجی استفاده میکنند، اهمیت ویژهای دارد. با این حال، مهمترین بخش گزارش به عملکرد بیرانوند در جام جهانی ۲۰۲۶ مربوط میشود؛ جایی که دروازهبان ایران مقابل بلژیک یکی از بهترین نمایشهای دوران ملی خود را ارائه کرد. بیرانوند در تساوی بدون گل برابر بلژیک 7مهار موفق داشت و با واکنشهای تماشایی، بهخصوص مهار ضربه ماکسیم دیکویپر، عنوان بهترین بازیکن زمین را به دست آورد.
یک جایزه جام جهانی، معادل چهار جایزه آسیایی!
براساس جدول امتیازدهی AFC، عنوان بهترین بازیکن زمین در مرحله نهایی جام جهانی ۶۰امتیاز پایه دارد؛ در حالی که همین عنوان در لیگ قهرمانان آسیا ۱۵امتیاز ارزشگذاری شده است. به این ترتیب، یک جایزه بهترین بازیکن زمین در جام جهانی از نظر امتیاز پایه با 4جایزه مشابه در رقابتهای باشگاهی آسیا برابری میکند. این تفاوت میتواند یکی از دلایل مهم برتری بیرانوند در رقابت با مهاجمان عربستانی باشد.
فراس البریکان با گل تعیینکننده در فینال لیگ نخبگان آسیا و 2گل مقابل اندونزی در مرحله پلیآف مقدماتی جام جهانی، کارنامه قابل توجهی داشت. سالم الدوسری نیز بهعنوان یکی از ستارههای اصلی فوتبال عربستان وارد این رقابت شده بود. با وجود این، عملکرد فردی بیرانوند در جام جهانی، در کنار نمایشهای او در ترکیب تراکتور و صعود این تیم تا مرحله یکهشتم نهایی لیگ نخبگان آسیا، شرایط متفاوتی برای دروازهبان ایرانی رقم زد. البته هنوز مشخص نیست بیرانوند با چه اختلاف امتیازی نسبت به البریکان و الدوسری برنده شده است. الشرقالاوسط نیز تأکید کرده که امتیازات نهایی نامزدها و فاصله عددی آنها منتشر نشده و نمیتوان تمام سرنوشت این انتخاب را به نمایش مقابل بلژیک نسبت داد.
با این حال، آنچه از گزارش روزنامه سعودی برداشت میشود، اهمیت بالای عملکرد فردی و بهخصوص نمایش بیرانوند در جام جهانی است؛ نمایشی که در نظام امتیازدهی AFC ارزشی فراتر از چندین جایزه مشابه در رقابتهای باشگاهی داشت. بیرانوند در رقابت با ستارههای هجومی عربستان، با مهارهایش به صدر رسید و حالا اولین دروازهبان تاریخ فوتبال آسیاست که جایزه مرد سال قاره را بهدست آورده است.
1
واکنشهای بینالمللی به انتخاب بیرانوند چه بود؟
خشم و سکوت در ریاض
انتخاب علیرضا بیرانوند بهعنوان مرد سال فوتبال آسیا در سال ۲۰۲۶، شوک بزرگی به محافل فوتبالی عربستان وارد کرد؛ جایی که بسیاری منتظر سومین تاجگذاری سالم الدوسری یا پیروزی فراس البریکان بودند. پس از اعلام نام دروازهبان تیم ملی ایران، موجی از اعتراض در شبکههای اجتماعی و رسانههای سعودی به راه افتاد. کارشناسان و هواداران عربستانی با اشاره به گل قهرمانی البریکان برای الاهلی در فینال لیگ نخبگان آسیا و نقش کلیدی او در صعود به جام جهانی، معیارهای کنفدراسیون فوتبال آسیا (AFC) را زیر سؤال بردند. پیشتر نیز روزنامه «الشرقالاوسط» ابهام در روند امتیازدهی و سازوکار تصمیمگیری کمیتههای AFC را به چالش کشیده بود. باشگاه الاهلی در واکنشی رسمی با انتشار پوستری از مهاجم خود، مدعی شد که این جایزه به جایگاه واقعیاش نرسیده است. مریح دمیرال، مدافع ترکیهای این تیم نیز البریکان را برنده واقعی از نگاه همتیمیهایش دانست. با این حال، خود البریکان ۲۶ساله برخلاف فضای ملتهب حاکم، بدون هیچگونه حاشیه یا اعتراضی به داوریها، تنها با پیامی آرام از خانواده و هوادارانش تشکر کرد. در سوی مقابل، روزنامه «الریاضیه» با رویکردی تحلیلی به آمار 3نامزد نهایی پرداخت و عملکرد درخشان بیرانوند در جام جهانی را عامل اصلی برتری او مقابل ستارههای عربستانی عنوان کرد.
2
سرنوشت برندگان توپ طلای آسیا چه شد؟
راهی برای لژیونر شدن نیست
علیرضا بیرانوند حتی پس از بازگشت به فوتبال ایران نیز پیشنهاداتی برای حضور در لیگهای اروپایی از جمله پیشنهاد برای حضور در بشیکتاش پس از جام جهانی ۲۰۲۶ داشت و حالا کسب توپ طلای آسیا توسط او، باعث شده تا بار دیگر احتمال لژیونر شدن وی در پایان فصل در صورت معافیت از خدمت سربازی مطرح شود اما نگاه به سرنوشت برندگان توپ طلا در سالهای اخیر نشان میدهد که مسیر لژیونر شدن در فوتبال آسیا، چندان از کسب توپ طلای فوتبال آسیا نمیگذرد. از سال ۲۰۱۱ تاکنون بازیکنانی نظیر سرور جپاروف، لی کیون هو، ژنگ ژی، ناصر الشمرانی، احمد خلیل، عمر عبدالرحمان، عمر خریبین، عبدالکریم حسن، اکرم عفیف و سالم الدوسری برنده این جایزه شدند که تمام این بازیکنان نه به عملکرد خود در فوتبال خارج از آسیا، بلکه به درخشش در ترکیب تیمهای آسیایی مشهور بودند و پس از کسب این جایزه نیز به حضور در تیمهای باشگاهی خود ادامه دادهاند.
در واقع اکثر این بازیکنان، ویترین تیمهای باشگاهی فوتبال آسیا هستند و سرنوشت آنها پس از کسب توپ طلا نیز با باشگاههایشان گره خورده است هرچند که دو ستاره از این لیست یعنی سرور جپاروف و عبدالکریم حسن، حضور در فوتبال ایران پس از کسب این جایزه را تجربه کردند.
3
معافیت در انتظار مرد سال آسیا
بیرانوند، سربازقهرمان میشود؟
انتخاب علیرضا بیرانوند بهعنوان بهترین بازیکن سال ۲۰۲۶ آسیا، علاوه بر ثبت یک افتخار تاریخی برای فوتبال ایران، میتواند آینده خدمت سربازی این دروازهبان را نیز تحت تأثیر قرار دهد. بیرانوند که در حال حاضر دوران خدمت سربازی خود را در باشگاه فجر شهیدسپاسی شیراز سپری میکند، حالا با کسب عنوان مرد سال آسیا در موقعیتی قرار گرفته که احتمال معافیت او از ادامه خدمت را افزایش داده است.
براساس شنیدهها، مسئولان فدراسیون فوتبال قصد دارند پس از بازگشت مهدی تاج به تهران، درخواست معافیت بیرانوند را به حوزه نظاموظیفه ارجاع دهند. گفته میشود با توجه به ارزش و اعتبار بینالمللی این عنوان و جایگاه تاریخی آن برای فوتبال ایران، احتمال موافقت با این درخواست وجود دارد و حتی پیشبینی میشود تکلیف معافیت دروازهبان تیم ملی تا پایان هفته مشخص شود. البته این موضوع هنوز قطعی نیست و تصمیم نهایی برعهده مراجع نظام وظیفه خواهد بود. بیرانوند با تبدیل شدن به اولین دروازهبان تاریخ برنده جایزه مرد سال آسیا، افتخاری را ثبت کرده که پیش از این حتی نصیب بزرگان دروازهبانی قاره از جمله محمد الدعایه، ناصر حجازی و احمدرضا عابدزاده نشده بود.
