هشدار تازه به داوران لیگ برتری در تعطیلات فیفادی
اشتباه کنید، از قضاوت محروم می‌شوید
12 هفته از رقابت‌های لیگ برتر فوتبال ایران گذشته و عملکرد داوران به یکی از سوژه‌های اصلی انتقاد در فوتبال کشور تبدیل شده است. اشتباهات تأثیرگذار، تصمیمات بحث‌برانگیز در محوطه جریمه و سردرگمی در استفاده از سیستم کمک‌داور ویدیویی، اعتراض مربیان، بازیکنان و هواداران را به دنبال داشته است؛ اتفاقاتی که نشان می‌دهد بخشی از مشکلات داوری را باید در ساختار انتخاب، آموزش و ارزیابی داوران جست‌وجو کرد.
افزایش فشارها به جامعه داوری در هفته‌های اخیر تنها به اشتباهات داخل زمین محدود نبوده است. پس از اتفاقات جنجالی علیرضا ایلدروم در دیدار استقلال خوزستان و استقلال تهران و انتشار فایل صوتی منتسب به این داور که در آن الفاظ توهین‌آمیزی علیه یکی از بازیکنان استقلال به کار رفته بود، هجمه‌ها علیه داوری به شدت افزایش پیدا کرد. این اتفاق ضربه دیگری به اعتماد عمومی وارد کرد و باعث شد عملکرد داوران بیش از گذشته زیر ذره‌بین قرار بگیرد. حالا هر تصمیم بحث‌برانگیز با حساسیت بیشتری دنبال می‌شود و کمیته داوران برای بازسازی اعتماد عمومی کار دشوارتری پیش رو دارد.
در چنین شرایطی، برگزاری جلسه وبیناری با حضور بیش از ۸۰ داور و کمک‌داور لیگ برتری در تعطیلات فیفادی و هشدار مسئولان کمیته و دپارتمان داوری درباره وابستگی بیش از اندازه به VAR قابل توجه است. مسئولان داوری معتقدند برخی داوران به جای تکیه بر تشخیص خود در زمین مسابقه، منتظر ورود کمک‌داور ویدیویی می‌مانند؛ رویکردی که نقش VAR را بیش از اندازه پررنگ کرده است. پیام این نشست نیز روشن بود: داوران باید مسئولیت تصمیمات خود را بپذیرند و در صورت تداوم عملکرد ضعیف، با پیامدهای آن روبه‌رو خواهند شد.
سیستم کمک‌داور ویدیویی قرار بود ابزاری برای کاهش اشتباهات تأثیرگذار باشد، نه وسیله‌ای برای انتقال مسئولیت از داور وسط به اتاق VAR. داوری که در صحنه‌های مختلف قدرت تصمیم‌گیری ندارد و برای اتخاذ تصمیمات مهم چشم به مانیتور می‌دوزد، بخشی از وظایف اصلی خود را واگذار کرده است. به همین دلیل، اولتیماتوم اخیر مسئولان داوری درباره برخورد با استفاده بیش از اندازه از این سیستم ضروری به نظر می‌رسد؛ هرچند صدور هشدار به تنهایی نمی‌تواند مشکلات موجود را برطرف کند.
بخشی از ریشه این اتفاقات را باید در فرایند انتخاب و آماده‌سازی داوران جست‌وجو کرد. تعدادی از داوران و کمک‌داوران حاضر در لیگ برتر با وجود برخورداری از سطحی پایین‌تر از استانداردهای مورد انتظار، در آزمون ابتدای فصل مجوز قضاوت در بالاترین سطح فوتبال ایران را به دست آوردند. وقتی معیارهای ورود به لیگ برتر به اندازه کافی سختگیرانه نباشد، طبیعی است که در جریان مسابقات با ضعف در تشخیص، تصمیم‌گیری، مدیریت بازی و هماهنگی تیم داوری روبه‌رو شویم.
قضاوت در لیگ برتر به گذراندن آزمون آمادگی جسمانی و برخورداری از دانش تئوریک محدود نیست. داور باید در شرایط پرفشار مسابقه، در کسری از ثانیه تصمیم بگیرد و در صحنه‌های حساس از شجاعت و اعتمادبه‌نفس لازم برخوردار باشد. کمک‌داور نیز باید در تشخیص آفساید و هماهنگی با تیم VAR عملکرد دقیقی داشته باشد. اگر انتخاب داوران بر مبنای شایستگی و استانداردهای مشخص انجام نشود، نمی‌توان انتظار داشت کیفیت قضاوت‌ها در طول فصل افزایش پیدا کند. مسأله دیگر، نبود سازوکار شفاف برای ارزیابی عملکرد داوران است. وقتی اشتباهات تأثیرگذار در هفته‌های متوالی تکرار می‌شوند، این پرسش مطرح است که گزارش ناظران تا چه اندازه در تصمیم‌گیری درباره ادامه قضاوت داوران تأثیر دارد؟ کیفیت تصمیمات، نحوه استفاده از VAR و توانایی مدیریت مسابقه باید به شکل مستمر بررسی شود و عملکرد ضعیف نیز پیامد مشخصی داشته باشد.
هشدار اخیر مسئولان داوری زمانی اثرگذار خواهد بود که با اصلاح فرایندهای انتخاب، آموزش و ارزیابی همراه شود. نمی‌توان از داوری که استانداردهای لازم برای حضور در لیگ برتر را به طور کامل ندارد، انتظار عملکردی در سطح بالاترین رقابت باشگاهی کشور داشت و سپس تمام مشکلات را با صدور یک دستورالعمل برطرف کرد.
اعتبار لیگ برتر به کیفیت قضاوت‌ها وابسته است. مسئولان کمیته داوران باید بپذیرند که بخشی از چالش‌های ۱۲ هفته گذشته حاصل ضعف در ساختار انتخاب و آماده‌سازی داوران است. VAR می‌تواند اشتباهات را کاهش دهد، اما قادر نیست ضعف دانش، آمادگی و قدرت تصمیم‌گیری داور را جبران کند. حالا باید دید اولتیماتوم تعطیلات فیفادی تا چه اندازه در عملکرد داوران در هفته‌های آینده اثرگذار خواهد بود و آیا تهدید به کنار گذاشتن داوران ضعیف، به تصمیمی عملی تبدیل می‌شود یا باز هم در حد یک هشدار باقی خواهد ماند.