مستند ورزشی، بخش فراموششده سینمای مستند
جعفر صادقی
کارگردان مستندهای ورزشی
در سالهای اخیر، هر وقت صحبت از سینمای مستند و برگزاری جشنوارهها میشود، نام مستندهای ورزشی هم به میان میآید اما مسأله اینجاست که این توجه غالباً در همین حد باقی میماند. گویی صرفاً میخواهیم بگوییم یک مستند ورزشی هم در میان آثار حضور دارد و همین برای دیده شدن این گونه سینمایی کافی است. در حالی که مستند ورزشی اگر جدی گرفته شود، ظرفیت بسیار بالایی برای روایت زندگی، جامعه و قهرمانان این سرزمین دارد.
مشکل فقط نبود بودجه نیست. کمتوجهی ساختاری به این حوزه باعث شده، سرمایهگذار نیز با احتیاط بیشتری وارد تولید مستند ورزشی شود. وقتی حمایت، سرمایهگذاری و دیده شدن در حوزههای دیگر بیشتر باشد، طبیعی است که فیلمساز هم ریسک کمتری را انتخاب کند. نتیجه این چرخه، کاهش تولید آثار باکیفیت و در نهایت فاصله گرفتن مخاطب از مستندهای ورزشی خواهد بود.
ساخت یک مستند ورزشی البته دشواریهای خاص خودش را دارد. مستندساز باید علاوه بر دانش سینما، شناخت دقیقی از ورزش و جزئیات تخصصی آن داشته باشد. مخاطب امروز همزمان از فیلمساز دو انتظار دارد؛ استانداردهای حرفهای سینما را رعایت کند و در عین حال از دنیای ورزش نیز شناخت کافی داشته باشد.
از سوی دیگر در ورزش چیزی به نام «برداشت مجدد» وجود ندارد. مسابقه یکبار برگزار میشود و فیلمساز باید همان لحظه بهترین تصویر و صدا را ثبت کند. محدودیتهای تصویربرداری در بسیاری از مسابقات و رویدادها نیز کار را دشوارتر میکند.
اگر قرار است برای مستندهای ورزشی در جشنوارهها و برنامههای فرهنگی جایگاهی در نظر گرفته شود، این نگاه باید از مرحله حمایت و بودجه تا جوایز و توجه رسانهای ادامه پیدا کند. اختصاص یک بخش یا چند سانس نمایش کافی نیست. مستند ورزشی برای رشد به حمایت واقعی نیاز دارد؛ حمایتی که آن را نه یک بخش فرعی، بلکه بخشی جدی از سینمای مستند بداند.