ابلاغیه فدراسیون جهانی، پروسه استانداردسازی را به چالش کشید
فیفا برای آزادی نسخه ۲۳ هزار میلیاردی پیچید
مجتبی حسین مرشدی
خبرنگار
در حالی که فرایند بازسازی ورزشگاه آزادی تهران همچنان ادامه دارد، تصاویر تازهای که از این ورزشگاه در رسانهها منتشر شده نشان میدهد که این ورزشگاه تا تبدیل شدن به یک ورزشگاه مناسب برای برگزاری مسابقات در آن راه زیادی دارد و به نظر نمیرسد که تا پایان سال ۱۴۰۵، شاهد بازگشت این ورزشگاه به چرخه میزبانی در رقابتهای فوتبال کشور باشیم. روز سهشنبه جلسهای بین تعدادی از نمایندگان مجلس و اعضای نهادهای نظارتی با مسئولان شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی در این خصوص برگزار شد و یکی از نکات مهم این جلسه، صحبتهای روحالله لکعلیآبادی سخنگوی فراکسیون ورزش مجلس شورای اسلامی در خصوص الزام به مسقف کردن ورزشگاهها بود.
لک علیآبادی در خصوص این موضوع گفت: «ثابت قدم (مدیرعامل شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی) گفت برای میزبانی از بازیهای بینالمللی به هزار و 500 میلیارد تومان دیگر نیاز است! 2 هزار میلیارد تومان برای استادیوم هزینه شده که 850 میلیارد برای چمن بوده و ابلاغیهای از فیفا برای لزوم مسقفسازی ورزشگاه آمده است. بسیاری از کشورها برای میزبانی از جام جهانی، یک شهر ورزشی میسازند و بعد هم آن را جمع میکنند. بازسازی یک ورزشگاه کار سختی نیست. این شرایط باعث میشود ورزشدوستان، نگرانیهایی داشته باشند که آن را در جلسه اعلام کردیم.»
در این شرایط باید بررسی کرد و دید آیا برای میزبانی مسابقات بینالمللی، قوانینی مبتنی بر مسقف بودن ورزشگاهها در کنفدراسیون فوتبال آسیا وجود دارد یا خیر. در فوتبال بینالمللی، ورزشگاهها فقط محل برگزاری مسابقه نیستند؛ بلکه باید استانداردهای سختگیرانهای را رعایت کنند تا میزبان بازیهای رسمی فیفا یا کنفدراسیون آسیا (AFC) شوند. دو بخش کلیدی این استانداردها، پوشش سقف جایگاهها و طراحی نمای بیرونی است. طبق مقررات فیفا، بهویژه برای جامهای جهانی، اصل بر این است که تمام جایگاههای تماشاگران مسقف باشند تا از باران، آفتاب و باد محافظت شوند. AFC نیز در مقررات ورزشگاههای خود (نسخه ۲۰۲۶) الزام کرده که جایگاههای VIP، VVIP، رسانهها و بخشهای اصلی در دستههای بالاتر، حتماً پوشش سقف داشته باشند. این الزام برای راحتی تماشاگران و کیفیت پخش تلویزیونی حیاتی است. بنابراین تعجبی ندارد اگر از طرف یکی از این دو کنفدراسیون، ابلاغیهای برای مسقف شدن طبقه دوم ورزشگاه آزادی صادر شده باشد.
نمای بیرونی (Facade) هم اهمیت ویژهای دارد. راهنماهای فنی فیفا تأکید میکنند که نمای بیرونی باید در برابر شرایط جوی مقاوم باشد، عایق حرارتی و صوتی مناسبی داشته باشد، ایمنی آتشسوزی را تأمین کند و از نظر امنیتی نفوذناپذیر باشد. مصالحی مثل پنلهای فلزی، شیشه، ETFE یا پارچههای مخصوص رایج هستند. علاوه بر این، قانون «استادیوم پاک» (Clean Stadium) فیفا و AFC ایجاب میکند که هرگونه برندینگ تجاری روی نمای بیرونی، سقف و اطراف ورزشگاه برای مسابقات مهم حذف یا پوشانده شود.
در جهان، ساخت سقف کامل یا جمعشونده یکی از گرانترین بخشهای پروژه است. برای یک ورزشگاه ۷۰ تا ۱۰۰ هزار نفری، هزینه سقف معمولی حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون دلار برآورد میشود. سقفهای جمعشونده (مثل نمونههای آمریکای شمالی) میتوانند ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون دلار و حتی تا ۹۰۰ میلیون تا یک میلیارد دلار هزینه داشته باشند. برای مثال، تعویض سقف ورزشگاه المپیک مونترال صدها میلیون دلار برآورد شده و سقفهای پیشرفته در پروژههایی مثل SoFi Stadium یا ورزشگاههای قطر بخش عمدهای از بودجه میلیاردی را بلعیدهاند. نمای بیرونی هم بسته به مصالح، از دهها تا صدها یورو یا دلار در هر مترمربع هزینه دارد و در پروژههای بزرگ به دهها میلیون دلار میرسد. هزینه پوشاندن لوگوهای تجاری برای جام جهانی ۲۰۲۶ نیز در برخی شهرها به صدها هزار یا حتی میلیونها دلار رسیده است. اگر دلار را با نرخ امروز حساب کنیم، در حداقلیترین حالت مسقف شدن ورزشگاه به سبک مدرن، میتواند حدود ۲۳ همت هزینه داشته باشد.
این هزینههای سنگین نشان میدهد که ارتقای ورزشگاههای ایرانی برای میزبانی مسابقات آسیایی و بینالمللی، سرمایهگذاری بلندمدت و برنامهریزی دقیق میطلبد. بدون رعایت این استانداردها، فرصت میزبانی رویدادهای بزرگ از دست خواهد رفت. با این حال تا همینجا هم برای بازسازی ورزشگاه آزادی، هزینههای هنگفتی انجام شده و باید دید آیا بدون مسقف کردن ورزشگاه و یا صرف بازسازی شکیل همین سازه اصلی، آیا ورزشگاه آزادی تأییدیههای لازم بینالمللی از طرف فیفا و کنفدراسیون فوتبال آسیا را دریافت خواهد کرد یا خیر؛ هرچند که بعید به نظر میرسد که برای دریافت تأییدیه، نیازی به هزینههای مسقف شدن ورزشگاه آزادی به سبک مدرنی باشد که ما در مسابقاتی چون جام جهانی ۲۰۲۶ شاهد آن بودیم.