سنگنوردی، رشته درخشان اما درگیر سر و صدا
بهای سنگین حاشیه
محسن وظیفه/ یکی از زیباترین و بهترین رشتههای ایران در بازیهای آسیایی در چند دوره اخیر بدون شک سنگنوردی بود. رشتهای جذاب که خیلی زود هم توانست طرفدار پیدا کند؛ به نحوی که همه فکر میکردند یک رشته مدالآور دیگر به رشتههای مدالآور ایران اضافه شود اما این امید و آرزو خیلی زود نقش بر آب شد. به نحوی که فقط دو نفر در لیست ناگویا قرار گرفتند اما آن دو نفر هم با کمترین امید به کسب مدال. ورود بیرویه این ورزش به حاشیه باعث شد تا این رشته آنطوریکه شایسته بود به حقش نرسد. کسب دو مدال طلا در بازیهای جاکارتا و ناگویا این امید را به وجود آورد که این رشته خیلی زود به یکی از رشتههای مدالآور ایران تبدیل شود اما حواشی که الناز رکابی به وجود آورد و بعد هم مصاحبههای رضا علیپور و گلایههایش از بیتوجهیهایی که به او شده بود باعث شد تا این ورزش از مسیر و ریل اصلی خودش خارج شود. کار به حدی به هم ریخت که برای این دوره فقط دو سهمیه به سنگنوردی اختصاص پیدا کرد. البته ابتدا اعلام شده بود که پنج نفر اعزام میشوند اما پایین بودن رکوردها باعث شد تا در نهایت فقط دو نفر یعنی رضا علیپور و سارینا غفاری راهی ناگویا شوند. دو نفری که شاید هر دو با هم یک مدال هم نگیرند تا شاید این رشته هم درس عبرتی برای بقیه رشتهها باشد. شاید اگر حواشی در این ورزش تا این اندازه به چشم نیامده بود و اجازه میدادند در آرامش و با امکانات مناسب فعالیت کند الان بیش از این رشد کرده بود و جایگاه ویژه را در ورزش ایران برای اعزام به بازیهای آسیایی ناگویا داشت.
ستارهای که بعد از طلای هانگژو ناگهان خاموش شد
سقوط مرد عنکبوتی
وقتی در 2014 مسابقات سنگنوردی قهرمانی جهان در خیخون اسپانیا برگزار میشد به یکباره یک پدیده از ایران در این مسابقات شروع به درخشیدن کرد. جوانی با اندامی شبیه به ورزشکاران زیبایی اندام که انگار اشتباهی سر از مسابقات سنگنوردی در آورده بود. عضلاتی که مشخص بود حاصل یک دوره تمرینات طاقتفرسا بوده با سرعت عجیب او همراه شده بود تا با همان مدال برنزی که در مسابقات قهرمانی جهان کسب کرد نام خودش را به عنوان یکی از استثناهای این ورزش بر سر زبانها بیندازد.
خیلی طول نکشید که نام رضا علیپور به عنوان مرد عنکبوتی ایران بر سر زبانها افتاد و درخششهای عجیب و غریب او باعث شد تا نامش به عنوان یکی از ستارههای ورزش ایران که اتفاقاً بسیار هم محبوب شده بود مطرح شود. دو مدال طلای بازیهای آسیایی 2018 و 2022 و یک طلا و یک نقره دیگر در مسابقات قهرمانی جهان و سه نقره و یک طلا هم از مسابقات قهرمانی آسیا به دست آورد تا به عنوان یکی از بهترینهای دنیا معرفی شود. درخشش او به حدی بود که حتی به المپیک 2024 هم رسید و در این بازیها هم تا نزدیکیهای کسب مدال طلا رفت اما با بدشانسی این مدال از دست رفت. بعد از المپیک پاریس گویا این مدال نبود که از دست رضا علیپور افتاد، انگار خودش هم از همان بالا به پایین افتاد چرا که دیگر هرگز نتواسنت به رکوردهای قبلی خودش برسد. رضا علیپور زمانی رکورددار جهان بود؛ در سال ۲۰۱۷ او زمان تاریخی ۵.۴۸ ثانیه را ثبت کرد که بهترین رکورد جهان بود. امروز این رکورد جهان به ۴.۵۴ رسیده و در اختیار ژائو ییچنگ چینی است. رضا در سال ۲۰۲۶ در مسابقات جهانی و آسیایی هنوز به ثبات سابق نرسیده. او در مسابقات جهانی ۲۰۲۵ چهارم شد، اما در مسابقه ۲۰۲۶ ووژیانگ در مرحله مقدماتی رتبه ۲۵ گرفت.
این یعنی رضا از مدال طلای ناگویا دور است و بعید است که بتواند در کسب طلای بازیهای آسیایی به عدد سه برسد اما همچنان باید این شانس را برای او کنار گذاشت که بتواند حداقل با مدال برگردد.
سارینا غفاری؛ از تهران تا پاریس برای درخشش در ناگویا
مدال در سبد ایران؟
سارینا غفاری سنگنورد جوان ایرانی است که در حال حاضر با ۲۰ سال سن امید اصلی ایران برای رسیدن به مدال این رشته در بازیهای آسیایی ناگویا است. او در حال حاضر در کشور فرانسه مشغول تحصیل است و تمریناتش را هم در این کشور برگزار میکند. از سال ۲۰۲۳ در دو ماده بولدر و لید سابقه رقابت بینالمللی دارد و حالا هم به عنوان نفر اصلی تیم ایران برای کسب مدال در بازیهای ناگویا مطرح است. البته کارنامه او در سالهای اخیر باعث شده تا این توقع و ارزیابی هم چندان دور از ذهن نباشد.
نقطه عطف کارنامه سارینا غفاری در سال ۲۰۲۴ بود؛ در مسابقات قهرمانی آسیا در هند، غفاری در رده جوانان موفق شد در بولدر طلا بگیرد و یک روز بعد در لید طلای آسیا را به دست آورد. بنابراین «قهرمانی آسیا» برای او صرفاً یک موفقیت در یک ماده نبوده است. غفاری در رقابتهای جهانی ردههای پایه نیز عملکرد قابل توجهی داشته است. در قهرمانی جهان رده سنی جوانان در سئول، او در بولدر به نیمهنهایی رسید و در مرحله مقدماتی رتبه دهم را به دست آورد. در سطح بزرگسالان هم تجربه مسابقات مهم را پیدا کرده و در قهرمانی جهان که به میزبانی سئول در سال ۲۰۲۵ برگزار شد؛ در بولدر سیوپنجم و در لید پنجاهوسوم شد. همچنین در جام جهانی بولدر اینسبروک ۲۰۲۵ رتبه ۳۱ را به دست آورد. نایبقهرمانی آسیا در آلماتی ۲۰۲۵ در لید هم یکی از بهترین نتایج او بوده که باعث شده تا حالا همه نگاهها به سمت او باشد.
آمار درخشان و رو به جلوی غفاری نشان از رشد عالی و سریعش دارد و این ورزشکار جوان را به یک چهره پخته و آماده کسب مدال تبدیل کرده است. البته که هنوز کسی از وضعیت آمادگی او اطلاعی ندارد اما با توجه به وضعیتی که در اینجا وجود داشته به طور حتم او شرایط تمرینی بهتری را دارد. به خصوص اگر بتواند با برنامه و به طور مرتب کارهایش را پیش ببرد میتواند به شانس اصلی ایران در ناگویا تبدیل شود.
لید، بولدر و سرعت؛ سه ماده جذاب
یکی از مشکلات برای تماشاچیان مسابقات سنگنوردی نام مادههای آن است. بولدر، لید و سرعت از جمله مواد مسابقات سنگنوردی است اما کسی میداند این مواد چه تفاوتی با هم دارند و چرا بعضی از ورزشکاران ما در برخی از این مواد موفق هستند اما در برخی دیگر نه؟
در سنگنوردی سه ماده وجود دارد که ورزشکاران در آن با هم رقابت میکنند، سرعت، بولدر و لید که هر سه با هم تفاوتهای نسبتاً زیادی دارند.
بولدر با لید و سرعت تفاوت اساسی دارد. در بولدر، مسیرها کوتاهترند اما حرکات بسیار فنی، انفجاری و پیچیدهاند و ورزشکار باید در مدت کوتاهی راهحل مسیر را پیدا کند. اینجا دیگر مسابقه بر سر اینکه «چه کسی سریعتر بالا میرود» نیست؛ ورزشکار باید مسیرهای کوتاه و بسیار دشوار را پیدا کند.
از اسم سرعت هم مشخص است که سرعت حرف اول را میزند. دو ورزشکار همزمان روی دو مسیر کاملاً مشابه و استاندارد حرکت میکنند و هرکس زودتر به بالای دیواره برسد برنده است. مسیر استاندارد حدود ۱۵ متر ارتفاع دارد.
لید همان چیزی است که بسیاری از مردم وقتی «سنگنوردی» میشنوند تصور میکنند. ورزشکار باید روی یک دیواره بلند، مسیر مشخصی را تا جایی که میتواند بالا برود طی کند. تفاوت مهم با سرعت این است که در سرعت، زمان تعیینکننده است؛ در لید، ارتفاع.
واقعبین باشیم؛ رقبای سارینا بسیار خوب هستند
رضا زارعی
رئیس فدراسیون کوهنوردی ایران
در ناگویا دو نماینده داریم که بسیار ورزشکاران خوبی هستند. در یک سو رضا علیپور است و در سوی دیگر سارینا غفاری. علیپور پیش از این خودش را ثابت کرده و با کسب دو طلا در بازیهای آسیایی نشان داد که چقدر توانا است اما در سوی دیگر غفاری است که البته حالا همه از او توقع کسب مدال طلا دارند. البته که من اعتقاد دارم این بانوی ایرانی بسیار تونا است اما انتظار مدال از او در ناگویا توقع بالایی است. دلیل اصلی حرف من هم این است که ژاپن، چین و کره جنوبی در بولدر زنان قدرت بسیار زیادی دارند و عبور از آنها به این سادگی ممکن نیست. بنابراین باید واقعبین باشیم و بار الکی روی دوش ورزشکار خودمان نگذاریم.
این موضوع را نتایج آسیا هم تأیید میکند. در مسابقات قهرمانی آسیا، زنان ژاپنی در بولدر عملکرد بسیار قدرتمندی داشتهاند و ورزشکاران چین و کره جنوبی نیز در سطح بالای آسیا هستند. بنابراین من برای سارینا سه سطح هدف را در نظر میگیرم. هدف اول و واقعبینانه صعود از مرحله مقدماتی و قرار گرفتن در جمع نفرات برتر است. کسب نتیجه بسیار خوب میتواند هدف دوم باشد که رسیدن به فینال از نظر من نتیجه خوبی محسوب میشود. هدف سوم هم کسب نتیجه درخشان است که اگر به مدال برسیم با هر رنگی به نظرم یک نتیجه عالی است. اعتقاد دارم رسیدن به فینال برای سارینا موفقیت بسیار مهمی خواهد بود؛ اما با توجه به قدرت رقبای ژاپنی، چینی و کرهای، نمیتوان مدال را محتمل دانست. بنابراین اگر در روزهای باقیمانده اگر این موضوع را از روی دوش سارینا برداریم او راحتتر مسابقه خواهد داد.
طراح ایرانی مسیر سنگنوردی در ناگویا
شاید یکبار دیگر مسئولان برگزاری بازیهای آسیایی با انتخاب یک ایرانی به عنوان طراح مسیر به همه یادآوری کردند که سنگنوردی ایران حرف برای گفتن زیاد دارد. بر اساس جدول رسمی منتشرشده از سوی فدراسیون جهانی سنگنوردی (IFSC) «آرتیمس فرشاد یگانه» از ایران بهعنوان سرطراح مسیر مسابقات سنگنوردی بازیهای آسیایی «ناگویا» ۲۰۲۶ انتخاب شد. مطابق این جدول، مسابقات سنگنوردی بازیهای آسیایی ناگویا (ژاپن) در بخش سرطناب (Lead) طی روزهای ۲ و ۳ اکتبر ۲۰۲۶ برگزار خواهد شد و نام «آرتیمس فرشاد یگانه» بهعنوان سرطراح این بخش در فهرست رسمی طراحان درج شده است. این انتصاب در یکی از مهمترین رویدادهای چندرشتهای قاره آسیا، نشاندهنده جایگاه حرفهای و اعتماد فدراسیون جهانی به توان تخصصی طراحان ایرانی در سطح بینالمللی است. حضور یک نماینده از ایران در جایگاه سرطراح مسیر بازیهای آسیایی، از نظر فنی و اعتباری اهمیت ویژهای دارد و میتواند نقش مؤثری در ارتقای جایگاه سنگنوردی ایران در ساختار حرفهای این رشته در قاره آسیا و جهان ایفا کند.
ملیپوشان سنگنوردی سرعت در ناگویا شانس فینالیست شدن دارند
اقبال افلاکی: علیپور و غفاری برای مدالهای خوشرنگ میجنگند
تیم ملی سنگنوردی سرعت جزو رشتههای ورزشی مهیج و جذابی است که همواره در بازیهای آسیایی، شانس مدالآوری برای کاروان ورزش کشورمان به شمار میرود. حالا در بازیهای آسیایی 2026 ناگویا نیز رضا علیپور و سارینا غفاری، دو نماینده سنگنوردی سرعت ایران، شانسهای مسلم و پرامید کاروان ورزش کشور برای فینالیست شدن و کسب مدال هستند. به همین بهانه با اقبال افلاکی، پیشکسوت سنگنوردی، ناظر و مدیر تیم ملی سنگنوردی سرعت ایران، گفتوگویی داشتیم تا شرایط آمادگی و انگیزشی ملیپوشان اعزامی ایران به بازیهای آسیایی 2026 ناگویا را از
زبان او بشنویم.
علیپور 6 ماه شبانه روزی تمرین میکند
اقبال افلاکی، مدیر و ناظر تیمهای ملی سنگنوردی، در خصوص شرایط آمادگی رضا علیپور، ستاره سنگنوردی ایران و نماینده کشورمان در بازیهای آسیایی 2026 ناگویا، میگوید: «رضا علیپور حقیقتاً ورزشکار فوقالعاده، باهوش و سختکوشی است که من در این سالها مثل او را در ورزش ایران کم دیدم. علیپور در سنگنوردی سرعت، یک نابغه و ستاره است. اما با اینکه سن و سالش نسبت به سالهای گذشته بالا رفته است، هنوز هم بهتر و سرحالتر از جوانان تمرین میکند و برای مدالآوری انگیزه بالایی دارد.
علیپور تقریباً 6 ماه است که به کمپ تخصصی تیمهای ملی سنگنوردی در تهران آمده است و به صورت شبانهروزی، همراه با مربی اختصاصی خود، تمرینات تخصصیاش را دنبال میکند. رضا علیپور ورزشکار باارادهای است که بیش از هر زمان دیگری به دنبال کسب مدال طلایی دیگر از بازیهای آسیایی 2026 ناگویا است. این ملیپوش تمام تمرکز و تلاشش را به کار گرفته تا با بهترین فرم بدنی راهی ژاپن شده و بهترین شرایط رکوردی را برای خود در ناگویا ثبت کند.
اما رشته ما یک رشته رکوردی است که البته ورزشکاران در آن با کوچکترین اشتباه میتوانند شانس و بخت مدالآوری را از دست بدهند. تجربه این را ثابت کرده که اگرچه ورزشکاران اعزامی به مسابقات سنگنوردی سرعت باید در بهترین شرایط بدنی باشند تا از کورس رقابت جا نمانند، اما ما همراه با آمادگی بدنی باید اشتباهات و خطاهای خود را در مسیر مسابقه مدیریت کرده و کاهش دهیم تا برتری خود را نسبت به رقبا حفظ کنیم.
الان رقبای رضا علیپور به رکوردهای زمانی فوقالعاده 4:10 ثانیه رسیدهاند که زمان بسیار ایدهآلی است؛ زمانی که اگر رضا علیپور به دنبال شکستن آن و کسب مدال طلای بازیهای آسیایی 2026 ناگویا است، باید از آن عبور کند. ضمن اینکه رضا قطعاً باید حواسش به کاهش خطاها در مسیرهای طراحیشده باشد، زیرا این موضوع مهم میتواند مکملی عالی برای مدالآوری او و سارینا غفاری، نماینده بانوان ما در بازیهای آسیایی 2026، باشد.
نزدیکترین رقبای علیپور در ناگویا، ورزشکاران کشورهای اندونزی، کره، قزاقستان، چین، ژاپن و... هستند که میتوانند برای طلایی شدن ما دردسرساز شوند. این کشورها، خصوصاً اندونزی، در طول این سالها سرمایهگذاری عالی در رشته سنگنوردی سرعت داشتهاند که در هر دو بخش مردان و زنان، به مدالها و افتخارات فراوانی در قاره آسیا و دنیا رسیدهاند.
حالا باید منتظر ماند و دید که شرایط علیپور در روز مسابقه چگونه خواهد بود و چطور میتواند با کنترل خطاها و مدیریت زمان، ابتدا فینالیست شده و بعد مدالی خوشرنگ برای ما دشت کند.»
غفاری در فرانسه شرایط تمرینی باکیفیتی دارد
افلاکی با بیان این مطلب که سارینا غفاری، نماینده سنگنوردی بانوان ایران در بازیهای آسیایی 2026 ناگویا، به واسطه اینکه دانشجو است و در فرانسه مشغول ادامه تحصیل است و تمریناتش را نیز در این کشور اروپایی دنبال میکند، در خصوص وضعیت نماینده بانوان کشورمان معتقد است: «ببینید، من با تجربهای که در این سالها در تورنمنتهای مختلف به دست آوردم، معتقدم هر دو نماینده ما، یعنی رضا علیپور و سارینا غفاری، قطعاً در بازیهای آسیایی 2026 ناگویا فینالیست خواهند شد. اما اینکه در فینال چه شرایطی و مدالی را برای خود سند بزنند، این دیگر برمیگردد به وضعیت روحی، توانایی و شرایط رکوردی بچهها در فینال سنگنوردی سرعت.
در کل، الان به نظرم شرایط تمرینی سارینا غفاری، نماینده سنگنوردی سرعت کشورمان در بخش بانوان، با توجه به اینکه در فرانسه دانشجو است و در این کشور اروپایی مشغول تحصیل و ادامه تمرینات تخصصی خود برای حضور در بازیهای آسیایی است، باکیفیتتر از شرایط تمرینی رضا در تهران است.
هرچند در تهران و کمپ تیمهای ملی، شرایط ایدهآل تمرینی و حمایتی برای رضا علیپور فراهم شده و حمایت عالی از سوی وزارت ورزش و کمیته ملی المپیک در این رشته داریم، ولی با توجه به طراحی روز مسیرهای سنگنوردی و گیرههای استاندارد سنگنوردی که در کمپهای تمرینی فرانسه وجود دارد، سارینا غفاری در شرایط اردویی باکیفیتتری در فرانسه به سر میبرد و به نظر میرسد نماینده بانوان سنگنوردی ایران با رکورد و شرایط ایدهآلی در ناگویا حاضر
شود.
ولی ما به هر دو نماینده سنگنوردی خود ایمان و اعتقاد داریم و به نظرم میتوانیم مدالهای خوشرنگی در ناگویا برای کاروان کشورمان دشت کنیم. البته در بخش پشتوانهسازی هم کارهای عالی و قابل قبولی انجام شده که فکر میکنم بهزودی در تیم ملی بزرگسالان حاصلش را ببینیم و از آن صاحب افتخار شویم.»