وقتی هزینه از توان باشگاه بیشتر میشود
شوک ۳۰۵ میلیارد تومانی به سپاهان
زیان انباشته در فوتبال ایران دیگر صرفاً یک اصطلاح حسابداری و عددی در گوشه صورتهای مالی باشگاهها نیست؛ بلکه به نشانهای از یک بحران ساختاری تبدیل شده است. باشگاههایی که برای بقا در رقابت، جذب ستاره و کسب جام، هزینههایی فراتر از ظرفیت واقعی درآمدی خود متحمل میشوند، در نهایت با کوهی از بدهی و زیان مواجه خواهند شد؛ زیانی که ممکن است مدتی پشت هیجان سکوها و نتایج ورزشی پنهان بماند، اما دیر یا زود خود را در ترازنامه باشگاه نشان میدهد.
در فوتبال حرفهای، موفقیت ورزشی بدون انضباط اقتصادی نمیتواند پایدار باشد. قراردادهای سنگین بازیکنان و مربیان، هزینههای نقلوانتقال، پاداشها، تعهدات مالیاتی، پروندههای حقوقی و پرداختهای ارزی، زمانی خطرناک میشوند که با درآمدهای پایدار باشگاه تناسب نداشته باشند. در بسیاری از باشگاههای ایران، درآمدهای تجاری، بلیتفروشی، حق پخش و پرورش و فروش بازیکن هنوز آنقدر نیست که بتواند هزینههای فزاینده فوتبال را پوشش دهد. نتیجه این معادله، انتقال هزینههای امروز به ترازنامه فرداست.
صورتهای مالی باشگاه سپاهان برای سال مالی منتهی به خرداد ۱۴۰۴، نمونه قابل تأملی از همین وضعیت است. طلاییپوشان در این سال بیش از ۳۰۵ میلیارد تومان زیان خالص ثبت کردهاند؛ در حالی که باشگاه در سال مالی منتهی به خرداد ۱۴۰۳ بیش از ۱۴ میلیارد تومان سود داشت. مهمتر از آن، زیان انباشته سپاهان در پایان خرداد ۱۴۰۴ به بیش از ۲۳۶ میلیارد تومان رسیده؛ در حالی که این باشگاه یک سال قبل ۷۱ میلیارد تومان سود انباشته داشت. یعنی باشگاه در فاصله یک سال، از موقعیتی سودده به مجموعهای با زیان انباشته سنگین رسیده است.
این ارقام زمانی نگرانکنندهتر میشوند که جزئیات گزارش حسابرس نیز بررسی شود. در یکی از موارد، سپاهان بار دیگر ۷۵ هزار یورو، معادل حدود ۷ میلیارد و ۹۰۰ میلیون تومان، بابت رضایتنامه یک بازیکن خارجی پرداخت کرده است؛ مبلغی که بنا بر گزارش، هنگام خرید بازیکن تسویه شده بود اما پس از شکایت باشگاه چاوز پرتغال و ادعای دریافت نکردن وجه، دوباره پرداخت شد. نکته مهم اینجاست که مستندات و مدارک کافی درباره این پرداخت در اختیار حسابرس قرار نگرفته است.
در فوتبال حرفهای، چنین اتفاقاتی فقط یک اشتباه اداری نیست. ضعف در کنترل قراردادها و مستندسازی میتواند مستقیماً منابع باشگاه را هدر دهد و هزینههایی را به مجموعه تحمیل کند که در نهایت هیچ بازده ورزشی یا اقتصادی برای آن ندارد. تکرار این موارد همچنین میتواند اعتبار مدیریتی باشگاه را تحت تأثیر قرار دهد.
سپاهان از سوی دیگر تا پایان خرداد ۱۴۰۴ حدود ۲۵.۲ میلیارد تومان از AFC و FIFA بابت جوایز و پاداشهای سالهای گذشته طلبکار بوده، اما مبالغ ارزی مربوط به این مطالبات هنوز به حساب باشگاه واریز نشده است. در شرایطی که باشگاه با زیان سنگین روبهرو است، عدم وصول درآمدهای ارزی فشار نقدینگی را افزایش میدهد و وابستگی به منابع جدید را بیشتر میکند.
گزارش حسابرس همچنین از رعایت نشدن برخی مقررات قراردادها و سقف بودجه خبر میدهد؛ از جمله پرداخت حق کارگزاری توسط بازیکنان، پرداخت پاداشها و مبالغ تشویقی خارج از قرارداد، پرداخت نشدن سه درصد حق عضویت به فدراسیون فوتبال، افزایش بیش از ۳۰ درصدی قرارداد برخی بازیکنان نسبت به فصل قبل و تقبل مالیات تکلیفی بازیکنان خارجی توسط باشگاه.
در سوی دیگر، انتقال محمدجواد حسیننژاد به دینامو ماخاچقلعه روسیه بیش از ۱۰۱ میلیارد تومان درآمد برای سپاهان ایجاد کرده و بزرگترین درآمد باشگاه از محل فروش بازیکنان بوده است. با این حال، حتی چنین درآمد قابل توجهی نیز نتوانسته مانع ثبت زیان ۳۰۵ میلیارد تومانی شود؛ مسألهای که نشان میدهد مشکل فقط کمبود درآمد نیست بلکه ساختار هزینهای باشگاه نیز نیازمند بازنگری جدی است.
ادامه چنین روندی تبعاتی فراتر از یک عدد در صورتهای مالی دارد: افزایش زیان انباشته، کاهش توان سرمایهگذاری در آکادمی و زیرساخت، تشدید فشار نقدینگی، افزایش ریسک پروندههای حقوقی و مالی و دشوارتر شدن حفظ یک تیم مدعی در سالهای آینده.
سپاهان برای موفقیت پایدار، فقط به ستارههای گرانقیمت نیاز ندارد؛ به مدیریتی نیاز دارد که میان جاهطلبی ورزشی و واقعیت اقتصادی توازن ایجاد کند. صورتهای مالی ۱۴۰۴ یک هشدار روشن است: اگر هزینه قهرمانی از توان واقعی باشگاه عبور کند، جامهای امروز ممکن است صورتحساب سنگین فردای سپاهان را بسازند.
زیان ۳۰۵ میلیاردی سپاهان زنگ خطر برای فوتبال ایران است، نه فقط یک باشگاه
کربکندی: مغز آدم از قراردادهای نجومی سوت میکشد
سینا حسینی / انتشار گزارش مربوط به زیان انباشته ۳۰۵میلیارد تومانی باشگاه سپاهان در فصل گذشته، بار دیگر موضوع ساختار اقتصادی فوتبال ایران را به صدر اخبار بازگرداند؛ موضوعی که رسول کربکندی، بازیکن و مربی سابق سپاهان، آن را نتیجه سالها بیتوجهی به اصول حرفهای مدیریت در فوتبال کشور میداند. کربکندی در واکنش به این گزارش توضیح داد: «متأسفانه باشگاههای فوتبال در ایران تقریباً هیچ درآمد پایداری ندارند، اما در مقابل شاهد پرداخت ارقام بسیار سنگین به بازیکنان و مربیان داخلی و خارجی هستیم؛ اعدادی که واقعاً انسان را متعجب میکند. مدیران باشگاهها معمولاً فقط امروز را میبینند و کمتر به فردا و پیامدهای تصمیمهایی که میگیرند، فکر میکنند.»
وی با انتقاد از نبود تناسب میان هزینهها و منابع مالی باشگاهها در ادامه گفت: «اصلاً این حجم از هزینهها با کیفیت فوتبال ما همخوان و قابل مقایسه نیست. وقتی هیچ ارتباطی میان بودجه باشگاهها و دستمزدهایی که پرداخت میشود وجود ندارد، یعنی سازوکار مشخص و قابل دفاعی در فوتبال ایران تعریف نشده است. نمیتوان بدون درآمد، هزینههای چندصدمیلیاردی را توجیه کرد.» بازیکن سابق سپاهان معتقد است ساختار رقابت در لیگ برتر نیز با میزان هزینههای انجامشده همخوانی ندارد. او دراینباره گفت: «امروز در فوتبال ایران فقط چهار باشگاه برای کسب عنوان قهرمانی رقابت میکنند و سایر تیمها تقریباً در یک سطح قرار دارند. در چنین شرایطی این سؤال مطرح میشود که چرا باید چنین حجم عظیمی از منابع مالی صرف پرداخت دستمزد بازیکنان و مربیان شود؟» کربکندی ادامه داد: «مبالغی که امروز در فوتبال ایران هزینه میشود، واقعاً وحشتناک است. در بسیاری از کشورهای دنیا، همه رشتههای ورزشی از فرصت برابر برای رشد و توسعه برخوردار هستند، اما در ایران بسیاری از رشتهها قربانی فوتبال میشوند تا رشتهای که از نظر فنی با چالشهای فراوانی روبهرو است، بیشترین سهم را از بودجهها به خود اختصاص دهد.»
او تأکید کرد که فوتبال باید بتواند بخشی از هزینههای خود را از طریق درآمدزایی تأمین کند و گفت: «وقتی فوتبال درآمد ندارد، چرا باید چنین هزینههایی انجام شود؟ اگر باشگاهها از محل حق پخش، تبلیغات، فروش بلیت و سایر منابع درآمدی به استقلال مالی نرسیدهاند، پرداخت چنین مبالغی هیچ توجیه اقتصادی ندارد.»
کربکندی نبود اراده جدی برای اصلاح شرایط را یکی از مهمترین مشکلات فوتبال ایران دانست: «برای کنترل این وضعیت باید اراده جدی وجود داشته باشد، اما متأسفانه چنین ارادهای دیده نمیشود. در شرایط فعلی، برندگان واقعی این آشفتگی دلالها هستند؛ افرادی که از نبود نظارت سوءاستفاده میکنند و در مدت کوتاهی به درآمدهای بسیار بالایی دست پیدا میکنند.»
او با اشاره به نفوذ گسترده واسطهها در فوتبال ایران افزود: «امروز حتی بازیکنان ۱۵ساله آکادمیها هم مدیربرنامه دارند. این مسأله نشان میدهد که دلالها تا چه اندازه در فوتبال نفوذ کردهاند. این در حالی است که اگر همین منابع مالی در آکادمیها سرمایهگذاری شود، میتوانیم در آینده شاهد موفقیتهای بیشتری در فوتبال ملی باشیم.» مربی سابق سپاهان در پایان خاطرنشان کرد: «اگر امروز فوتبال ایران در عرصههای مختلف به موفقیت پایدار دست پیدا نمیکند، یکی از مهمترین دلایل آن نفوذ دلالها در تمام بخشهای فوتبال از ردههای پایه تا تیمهای بزرگسالان است. تا زمانی که شفافیت، نظارت و برنامهریزی اصولی در فوتبال ایران ایجاد نشود، انتشار گزارشهایی مانند زیان ۳۰۵میلیارد تومانی سپاهان دور از انتظار نخواهد بود.»