الگوی عجیب ۱۴سال اخیر فینالها
آمار علیه انگلیس و آرژانتین!
نیمهنهاییهای جام جهانی ۲۰۲۶ با حضور چهار تیم نخست ردهبندی فیفا، یکی از متعادلترین مراحل تاریخ این رقابتها را رقم زده است.
جدا از اینکه چه تیمهایی به فینال میرسند، چیزی که مشخص است این است که دیدار یکشنبه میتواند یکی از جذابترین فینالهای تاریخ جامجهانی باشد؛ اما یک آمار جالب ممکن است معادلات را تغییر دهد.
بررسی ۱۴ سال گذشته نشان میدهد در ۱۳ مورد از ۱۴ فینال اخیر جامهای جهانی مردان و زنان و همچنین مسابقات قهرمانی اروپا، تیمی که نیمهنهایی خود را یک روز زودتر برگزار کرده، در نهایت قهرمان شده است. تنها استثنا زمانی بوده که هر دو نیمهنهایی در یک روز برگزار شدند. شواهد مشابهی نیز در رقابتهای کوپا آمریکا دیده میشود.
این آمار بار دیگر اهمیت یک روز استراحت بیشتر را برجسته کرده است؛ بهویژه در جام جهانی ۲۰۲۶ که تیمها در شرایط آبوهوایی دشوار، گرمای شدید و حتی ارتفاع بالا مسابقه دادهاند. در چنین شرایطی، داشتن ۲۴ ساعت ریکاوری بیشتر میتواند تفاوت بزرگی در آمادگی جسمانی، میزان خستگی و حتی کیفیت عملکرد در فینال ایجاد کند؛ موضوعی که حالا میتواند به سود برنده دیدار فرانسه و اسپانیا و به ضرر تیم پیروز بازی انگلیس و آرژانتین تمام شود.اینکه این روند تاریخی در فینال جام جهانی ۲۰۲۶ نیز ادامه پیدا کند یا نه، یکی از جذابترین پرسشهای روزهای پایانی این تورنمنت خواهد بود.
نگاهی به تورنمنتهای بزرگ ۱۴ سال اخیر نشان میدهد تیمی که یک روز استراحت بیشتر پیش از فینال داشته، تقریباً همیشه جام را بالای سر برده است.
یورو ۲۰۱۲ (مردان)
اسپانیا با سه روز استراحت، مقابل ایتالیایی قرار گرفت که تنها دو روز فرصت ریکاوری داشت و در نهایت با پیروزی پرگل ۴ بر صفر قهرمان شد.
دو گل پایانی زمانی به ثمر رسید که ایتالیا به دلیل مصدومیت و اتمام تعویضها، نیم ساعت پایانی را
۱۰ نفره بازی کرد.
یورو ۲۰۱۳ (زنان)
آلمان با یک روز استراحت بیشتر (سه روز در برابر دو روز) و در شرایطی که نروژ نیمهنهایی خود را تا ضربات پنالتی ادامه داده بود، با برتری یک بر صفر جام را فتح کرد.
جام جهانی ۲۰۱۴ (مردان)
آلمان چهار روز فرصت استراحت داشت، اما آرژانتین تنها سه روز. مانشافت پس از پیروزی تاریخی ۷ بر یک مقابل برزیل، انرژی کمتری مصرف کرده بود، در حالی که آرژانتین ۱۲۰ دقیقه مقابل هلند جنگید و سپس در ضربات پنالتی صعود کرد. آلمان در فینال با گل دیرهنگام ماریو گوتسه قهرمان شد.
جام جهانی ۲۰۱۵ (زنان)
آمریکا با چهار روز استراحت برابر ژاپنی قرار گرفت که تنها سه روز فرصت ریکاوری داشت و با برتری ۵ بر ۲ عنوان قهرمانی را به دست آورد.
یورو ۲۰۱۶ (مردان)
با وجود میزبانی فرانسه، پرتغال که یک روز استراحت بیشتر داشت (سه روز در برابر دو روز)، در وقتهای اضافه به پیروزی رسید و جام را فتح کرد.
یورو ۲۰۱۷ (زنان)
تنها استثنای این روند بود. هلند میزبان با نتیجه ۴ بر ۲ دانمارک را شکست داد، اما هر دو نیمهنهایی در یک روز برگزار شدند و اختلافی در زمان استراحت وجود نداشت.
جام جهانی ۲۰۱۸ (مردان)
فرانسه با چهار روز استراحت در برابر کرواسی سهروزه قرار گرفت و با پیروزی ۴ بر ۲ قهرمان شد.
جام جهانی ۲۰۱۹ (زنان)
آمریکا که یک روز بیشتر از هلند استراحت کرده بود، با دو گل در نیمه دوم به پیروزی رسید و از عنوان قهرمانی خود دفاع کرد.
یورو ۲۰۲۰ (برگزارشده در سال ۲۰۲۱)
یوفا برای کاهش این اختلاف، برنامه مسابقات را تغییر داد تا فاصله استراحت فینالیستها به سه یا چهار روز برسد. با این حال، باز هم تیمی که یک روز بیشتر استراحت کرده بود، برنده شد؛ ایتالیا با چهار روز استراحت، انگلیس میزبان را که سه روز فرصت ریکاوری داشت، در ضربات پنالتی شکست داد.
یورو ۲۰۲۱ زنان
(برگزارشده در سال ۲۰۲۲)
انگلیس در فینال علاوه بر امتیاز میزبانی، یک روز بیشتر برای آمادهسازی وقت داشت. نتیجه این بار به سود سهشیرها رقم خورد و آنها آلمان را در وقتهای اضافه با نتیجه ۲ بر یک شکست دادند و قهرمان شدند.
جام جهانی ۲۰۲۲ (مردان)
آرژانتین با چهار روز استراحت مقابل فرانسهای قرار گرفت که سه روز فرصت ریکاوری داشت. این جام جهانی به دلیل برگزاری در فصل متفاوت و فشردگی بیشتر برنامهها، اهمیت استراحت را دوچندان کرده بود.
آرژانتین در نهایت در ضربات پنالتی پیروز شد، هرچند در بیشتر دقایق مسابقه تیم برتر میدان بود.
فرانسه که بخش زیادی از بازی را کمتحرک و دور از انتظار ظاهر شده بود، تنها در دقایق پایانی با درخشش کیلیان امباپه به بازی برگشت و فینال را به وقت اضافه کشاند.
جام جهانی ۲۰۲۳ (زنان)
اسپانیا در فینال مقابل انگلیس با نتیجه یک بر صفر پیروز شد. لاروخا چهار روز استراحت داشت، در حالی که انگلیس سه روز فرصت آمادهسازی داشت. البته شرایط کاملاً برابر نبود؛ اسپانیا پس از نیمهنهایی مجبور شد چهار ساعت با هواپیما از نیوزیلند به محل برگزاری فینال سفر کند، در حالی که انگلیس نیمهنهایی خود را در سیدنی برگزار کرده بود و همانجا برای فینال باقی ماند.
یورو ۲۰۲۴ (مردان)
باز هم اسپانیا و انگلیس مقابل هم قرار گرفتند و بار دیگر این اسپانیا بود که جام را برد. لاروخا با چهار روز استراحت برابر انگلیسی قرار گرفت که سه روز فرصت ریکاوری داشت. نتیجه هم پیروزی ۲ بر یک اسپانیا و چهارمین قهرمانی این تیم در اروپا بود.
یورو ۲۰۲۵ (زنان)
در فینال، انگلیس بار دیگر برابر اسپانیا قرار گرفت؛ این بار اما داستان متفاوت بود.
زنان انگلیس که در نیمهنهایی ایتالیا را شکست داده بودند، یک روز زودتر از اسپانیا که روز بعد مقابل آلمان پیروز شده بود، به فینال رسیدند.
هر دو تیم برای صعود به وقتهای اضافه نیاز داشتند، اما همان ۲۴ ساعت استراحت بیشتر به انگلیس کمک کرد تا مقابل تیم مدعی اسپانیا مقاومت کند و در نهایت با پیروزی در ضربات پنالتی، عنوان قهرمانی خود را حفظ کند.
آیا قانون یک روز استراحت بیشتر همچنان ادامه پیدا میکند؟
این الگو آنقدر تکرار شده که نمیتوان بهسادگی آن را نادیده گرفت. ریشههای آن حتی به فینال جام جهانی زنان ۲۰۱۱ برمیگردد؛ جایی که ژاپن در ضربات پنالتی آمریکا را شکست داد. البته در آن تورنمنت، هر دو نیمهنهایی در یک روز برگزار شده بودند و اختلاف استراحتی وجود نداشت؛ اتفاقی مشابه یورو ۲۰۱۷ زنان.
برای پیدا کردن تیمی که با وجود بازی در نیمهنهایی دوم و داشتن یک روز استراحت کمتر، در فینال پیروز شده باشد، باید به جام جهانی ۲۰۱۰ مردان برگردیم؛ جایی که اسپانیا پس از شکست آلمان در نیمهنهایی، با یک روز استراحت کمتر نسبت به هلند، در فینال قهرمان شد.
اما اگر به سالهای دورتر برگردیم، این الگو قدرت کمتری دارد.
یکی از دلایل احتمالی این است که فوتبال گذشته از نظر شدت بدنی، فشردگی مسابقات و فشار فیزیکی با فوتبال امروز قابل مقایسه نبود و یک روز ریکاوری کمتر، تأثیر کمتری روی عملکرد تیمها داشت. همچنین در گذشته، در بسیاری از تورنمنتها دو نیمهنهایی در یک روز برگزار میشد؛ مانند یورو ۱۹۹۶.
برگزاری هر دو نیمهنهایی در یک روز میتواند سادهترین راه برای از بین بردن این نابرابری باشد، اما از نظر عملی چندان محتمل نیست.
مسابقات باید با فاصله زمانی برگزار شوند تا هواداران تلویزیونی فرصت تماشای هر دو بازی را داشته باشند. ضمن اینکه احتمال کشیده شدن مسابقات به وقت اضافه و پنالتی، برنامهریزی را برای برگزارکنندگان و شبکههای تلویزیونی دشوار میکند.
یک راهکار دیگر میتواند تغییر زمانبندی تورنمنتها باشد؛ یعنی ایجاد یک روز فاصله بیشتر بین نیمهنهایی و فینال. در این حالت، همچنان یکی از دو تیم یک روز استراحت بیشتر خواهد داشت، اما تفاوت بین چهار و پنج روز استراحت بسیار کمتر از اختلاف سه و چهار روز خواهد بود.
با این حال، شاید انگلیس و آرژانتین بتوانند به یک نمونه متفاوت نگاه کنند؛ کوپاآمریکا.
اگرچه در این رقابتها هم نشانههایی از برتری تیمی که دیرتر در نیمهنهایی بازی کرده وجود دارد، اما پنج مورد از هفت فینال اخیر به سود تیمهایی تمام شده، که در نیمه نهایی اول بازی کردهاند. با این حال، دو نمونه وجود دارد که قهرمان نهایی از نیمهنهایی دوم آمده است و هر دو بار آرژانتین درگیر ماجرا بوده است.
در سال ۲۰۲۱، آرژانتین با وجود یک روز استراحت کمتر، در فینال برزیل را شکست داد و قهرمان کوپاآمریکا شد.
در سال ۲۰۱۶ نیز آرژانتین در فینال مقابل شیلی قرار گرفت؛ دیداری که در ورزشگاه متلایف برگزار شد، همان ورزشگاهی که قرار است میزبان فینال جام جهانی ۲۰۲۶ باشد. آن مسابقه با وجود اینکه شیلی یک روز دیرتر از آرژانتین در نیمهنهایی بازی کرده بود، در ضربات پنالتی به سود شیلی پایان یافت.
حالا باید دید در فینال جام جهانی ۲۰۲۶، این الگوی تاریخی ادامه پیدا میکند یا انگلیس و آرژانتین میتوانند برخلاف روند چند سال اخیر، ثابت کنند که یک روز استراحت بیشتر همیشه تعیینکننده نیست.