چگونه کرواسی چهار میلیونی به یکی از قدرتهای فوتبال دنیا تبدیل شد؟
معجزهای کوچک در قلب فوتبال جهان
فرخ حسابی/ کرواسی در سه دهه گذشته به یکی از شگفتانگیزترین داستانهای فوتبال جهان تبدیل شده است؛ کشوری کوچک با جمعیتی کمتر از چهار میلیون نفر که توانسته در کنار قدرتهای سنتی فوتبال جهان قرار بگیرد. نایبقهرمانی در جام جهانی ۲۰۱۸، کسب دو مدال برنز در جامهای جهانی ۱۹۹۸ و ۲۰۲۲، نایبقهرمانی لیگ ملتهای اروپا در سال ۲۰۲۳ و حضور مستمر در مراحل حذفی تورنمنتهای بزرگ، تنها بخشی از دستاوردهای کشوری است که بسیاری آن را بزرگترین پدیده فوتبال جهان میدانند.
تولد فوتبال در سرزمینی پرفراز و نشیب
فوتبال در کرواسی سابقهای بیش از ۱۵۰ ساله دارد. نخستین نشانههای این ورزش به دهه ۱۸۷۰ بازمیگردد؛ زمانی که مهندسان انگلیسی در شهر رییکا فوتبال را به این منطقه آوردند. در سالهای بعد باشگاههای مختلفی در زاگرب، اسپلیت، رییکا و دیگر شهرها شکل گرفتند و فوتبال به تدریج به محبوبترین ورزش کشور تبدیل شد.
با این حال، کرواسی تا دهه ۱۹۹۰ کشوری مستقل نبود و بازیکنان کروات در قالب تیم ملی یوگسلاوی بازی میکردند. پس از استقلال این کشور در سال ۱۹۹۱ و پایان جنگهای خونین بالکان، فدراسیون فوتبال کرواسی به عضویت رسمی فیفا و یوفا درآمد و مسیر تازهای برای فوتبال این کشور آغاز شد.
نسل طلایی نخست
کرواسی خیلی زود نشان داد که آمده است تا در سطح اول فوتبال جهان رقابت کند. تنها چهار سال پس از عضویت در فیفا، این تیم در جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه به یکی از بزرگترین شگفتیهای تاریخ مسابقات تبدیل شد.
شاگردان میروسلاو بلاژویچ با ستارگانی چون داور شوکر، زوونیمیر بوبان، روبرت یارنی و اسلاون بیلیچ تا نیمهنهایی پیش رفتند. آنها در یک بازی تاریخی آلمان را ۳ بر صفر شکست دادند و در نهایت با پیروزی مقابل هلند به مقام سوم جهان رسیدند. داور شوکر نیز با شش گل کفش طلای مسابقات را به دست آورد.
این موفقیت باعث شد کرواسی به رتبه سوم ردهبندی فیفا صعود کند؛ دستاوردی که برای کشوری تازهاستقلالیافته بینظیر بود. آن تیم بعدها به عنوان «نسل طلایی اول» فوتبال کرواسی شناخته شد.
سالهای گذار
پس از موفقیت بزرگ ۱۹۹۸، کرواسی وارد دورهای از فراز و نشیب شد. این تیم نتوانست به یورو ۲۰۰۰ صعود کند و در جام جهانی ۲۰۰۲ و یورو ۲۰۰۴ نیز نتایج درخشانی به دست نیاورد.
در این سالها نسل قهرمان ۱۹۹۸ به تدریج کنار رفت و فدراسیون فوتبال کرواسی پروژهای گسترده برای پرورش استعدادهای جدید آغاز کرد. آکادمیهای باشگاهی، به ویژه در باشگاههای دینامو زاگرب و هایدوک اسپلیت، به مراکز اصلی تولید استعداد تبدیل شدند.
در همین دوران بود که نوجوانانی مانند لوکا مودریچ، ایوان راکیتیچ، ماریو مانژوکیچ و متئو کواچیچ مسیر رشد خود را آغاز کردند؛ بازیکنانی که بعدها فوتبال کرواسی را به اوج تازهای رساندند.
راز موفقیت
یکی از مهمترین عوامل موفقیت کرواسی، سیستم استعدادیابی و آموزش بازیکنان است. رومئو یوزاک، مدیر فنی سابق فوتبال کرواسی، معتقد است این کشور به دلیل جمعیت محدود مجبور بوده با استعدادهای خود با دقت و صبر بیشتری برخورد کند.
به گفته او، کرواسی هرگز دهها بازیکن همسطح در اختیار نداشته است. وقتی بازیکنی مانند مودریچ یا کواچیچ پیدا میشد، تمام ساختار فوتبال کشور برای رشد او بسیج میشد. اشتباهات جوانان تحمل میشد و فرصت کافی برای پیشرفت در اختیارشان قرار میگرفت.
در آکادمیهای کرواسی رقابت داخلی اهمیت ویژهای دارد. بهترین استعدادهای کشور در کنار هم جمع میشوند تا سطح رقابت روزانه افزایش یابد.
بسیاری از بازیکنان حتی خارج از پست تخصصی خود بازی میکنند تا درک تاکتیکی گستردهتری پیدا کنند. برای مثال، یوشکو گواردیول تا نوجوانی در نقش هافبک هجومی بازی میکرد و بعدها به یکی از بهترین مدافعان جهان تبدیل شد.
جنگ، رنج و نسلی که تسلیم نشد
فوتبال کرواسی تنها محصول برنامهریزی فنی نیست. بسیاری از کارشناسان معتقدند تجربه جنگ و بحرانهای اجتماعی نقش مهمی در شکلگیری شخصیت فوتبالیستهای این کشور داشته است.
لوکا مودریچ در دوران کودکی شاهد کشته شدن پدربزرگش در جنگ بود. دژان لوورن به همراه خانوادهاش از بوسنی گریخت و سالها زندگی پناهندگی را تجربه کرد. بسیاری از بازیکنان نسلهای اخیر کرواسی در شهرهایی رشد کردهاند که در خط مقدم جنگ قرار داشتند.
این تجربیات باعث شکلگیری روحیهای ویژه در فوتبال کرواسی شده است؛ روحیهای که بر پایه مقاومت، همبستگی و جنگندگی بنا شده است. بازیکنان این کشور بارها در مسابقات بزرگ نشان دادهاند که در شرایط سخت هرگز تسلیم نمیشوند.
نسل طلایی دوم و شاهکار روسیه
اوج این روحیه در جام جهانی ۲۰۱۸ دیده شد. تیمی متشکل از مودریچ، راکیتیچ، پریشیچ، مانژوکیچ، بروزوویچ و لوورن تحت هدایت زلاتکو دالیچ به یکی از خاطرهانگیزترین تیمهای تاریخ جام جهانی تبدیل شد.
کرواسی در مرحله گروهی نیجریه، آرژانتین و ایسلند را شکست داد و سپس در سه دیدار متوالی مرحله حذفی تا مرز حذف پیش رفت اما هر بار بازگشت. پیروزی مقابل دانمارک و روسیه در ضربات پنالتی و شکست انگلیس در وقت اضافه، این کشور را به فینال رساند.
هرچند کرواسی در دیدار نهایی برابر فرانسه ۴ بر ۲ شکست خورد، اما نایبقهرمانی جهان بزرگترین موفقیت تاریخ ورزش این کشور محسوب میشود. لوکا مودریچ نیز توپ طلای جام جهانی را به دست آورد.
تداوم موفقیت و مدال برنزی دیگر
برخلاف بسیاری از تیمهای شگفتیساز، کرواسی پس از ۲۰۱۸ افت نکرد. این تیم در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر بار دیگر قدرت خود را به نمایش گذاشت.
شاگردان دالیچ پس از عبور از ژاپن و برزیل در ضربات پنالتی به نیمهنهایی رسیدند و در نهایت با شکست مراکش برای دومین بار به مدال برنز جام جهانی دست یافتند. در همین سالها کرواسی به فینال لیگ ملتهای اروپا نیز راه پیدا کرد و تنها در ضربات پنالتی برابر اسپانیا شکست خورد.
فراتر از اعداد و جمعیت
امروز کرواسی نمونهای کمنظیر در فوتبال جهان است. کشوری که از نظر جمعیت و منابع مالی با قدرتهایی مانند فرانسه، آلمان، اسپانیا یا انگلیس قابل مقایسه نیست، اما بارها از آنها پیشی گرفته است.
کارشناسان موفقیت کرواسی را حاصل ترکیبی از استعدادیابی دقیق، آموزش هدفمند، رقابت شدید در ردههای پایه، مدیریت منسجم و روحیهای میدانند که در سالهای دشوار تاریخ این کشور شکل گرفته است.
شاید مهمترین ویژگی فوتبال کرواسی همین باشد؛ کشوری کوچک که هر نسل خود را موظف میداند راه نسل قبل را ادامه دهد. به همین دلیل است که پس از شوکر، مودریچ ظهور میکند؛ پس از مودریچ، گواردیول و باتورینا میآیند و داستان موفقیت همچنان ادامه پیدا میکند؛ داستانی که نشان میدهد در فوتبال، اندازه کشورها همیشه تعیینکننده نیست.
مودریچ در مسیر خداحافظی
کرواسی در کنار ستارههای باتجربه خود، چند استعداد جوان امیدوارکننده نیز در اختیار دارد. نگاهها به دو هافبک ۲۲ ساله شاغل در فوتبال ایتالیا دوخته شده است؛ پتر سوسیچ، بازیکن اینتر و مارتین باتورینا، هافبک کومو، که از آنها بهعنوان آینده خط میانی تیم ملی یاد میشود.
با این حال، فعلاً نقش محوری این تیم همچنان بر عهده لوکا مودریچ است؛ بازیکنی که تقریباً دو برابر این دو ستاره جوان سن دارد و اکنون در میلان بازی میکند. هافبک کهنهکار کرواسی همچنان قلب تپنده تیمش به شمار میرود و با همان آرامش و تسلط همیشگی، ریتم بازی را در میانه میدان تنظیم میکند. تداوم حضور مودریچ در بالاترین سطح فوتبال همچنان شگفتانگیز است.
این ستاره ۴۱ ساله در جام جهانی آینده، که پنجمین و آخرین حضورش در این رقابتها خواهد بود، به رکورد ۲۰۰ بازی ملی نیز خواهد رسید. او در حال حاضر ۱۹۴ بار پیراهن تیم ملی کرواسی را بر تن کرده و همچنان یکی از تأثیرگذارترین بازیکنان کشورش محسوب میشود.
دالیچ، همچنان روی نیمکت
زلاتکو دالیچ، یکی از چهرههای ماندگار فوتبال کرواسی، موفقترین سرمربی تاریخ تیم ملی این کشور به شمار میرود. او از زمان حضورش روی نیمکت کرواسی در سال ۲۰۱۷، این تیم را به یک فینال و یک نیمهنهایی جام جهانی رسانده و جایگاه ویژهای در تاریخ فوتبال کشورش به دست آورده است. موفقیت دالیچ را میتوان فراتر از حد انتظار توصیف کرد؛ نه فقط به این دلیل که کرواسی کشوری کوچک در دنیای فوتبال است، بلکه به این خاطر که کارنامه مربیگری او پیش از قبول هدایت تیم ملی چندان درخشان و برجسته نبود. دالیچ در سالهای قبل هدایت تیمهایی مانند دینامو تیرانا، الهلال عربستان و العین امارات را برعهده داشت و هر چند عملکرد قابل قبولی ارائه میکرد، اما کمتر کسی او را در زمره مربیان طراز اول فوتبال جهان قرار میداد. با این حال، نتایج او در تیم ملی کرواسی همه نگاهها را تغییر داد. هرچند حذف این تیم در مرحله گروهی یورو ۲۰۲۴ باعث شد تردیدهایی درباره ادامه همکاری او مطرح شود، اما دالیچ در سمت خود باقی ماند و اکنون آماده است تا نسل باتجربه و رو به سالخوردگی کرواسی را در مسیر حضور در جام جهانی آمریکای شمالی هدایت کند.
Group L
هفتمین حضور در جام جهانی
سرمربی: زلاتکو دالیچ (کرواسی)
کاپیتان: لوکا مودریچ
بهترین عملکرد: نایبقهرمانی ۲۰۱۸
رتبه در ردهبندی فیفا: ۱۱
ستارگان: لوکا مودریچ(میلان)، یوشکو گواردیول(منچسترسیتی)
و متئو کواچیچ(منچسترسیتی)
برنامه بازیها:
چهارشنبه ۲۷ خرداد: انگلیس - کرواسی۲۳:۳۰
چهارشنبه ۳ تیر: پاناما - کرواسی ۲:۳۰
یکشنبه ۷ تیر: کرواسی - غنا ۰۰:۳۰