از 1930 تا 2022؛ عملکرد کشورهای میزبان جامجهانی
از درخشش اروگوئه تا تراژدی برزیل و قطر
ایمان گودرزی
خبرنگار
از اولین دوره جام جهانی در سال ۱۹۳۰ تا آخرین دوره برگزارشده در سال ۲۰۲۲، کشورهای میزبان همواره در کانون توجه بودهاند. میزبانی در خانه مزایایی مانند حمایت تماشاگران و عدم خستگی ناشی از سفر را به همراه دارد، اما آیا این مزیت به موفقیت قطعی منجر میشود؟ بررسی تاریخچه جام جهانی نشان میدهد که عملکرد میزبانان بسیار متفاوت بوده، از قهرمانی تا حذف در مرحله گروهی متغیر است. چیزی که مشخص است میزبانی یک مزیت آماری قابل توجه است، اما تضمینی برای موفقیت مطلق نیست.
فینالیستها: قهرمانی اولینها
اروگوئه (۱۹۳۰): جامجهانیها معمولاً با قهرمانی میزبان آغاز شد. اولین دوره جام جهانی در اروگوئه برگزار شد و ۱۳ تیم در آن شرکت کردند. مرحله گروهی از یک گروه چهار تیمی و سه گروه سه تیمی تشکیل شده بود. نخستین میزبان، در فینال با نتیجه ۴-۲ آرژانتین را شکست داد و اولین جام تاریخ جامجهانی را بالای سر برد.
ایتالیا (۱۹۳۴): دومین دوره جام جهانی در اواخر ماه مه/اوایل ژوئن ۱۹۳۴ و طی دو هفته برگزار شد و اولین دورهای بود که در اروپا برگزار میشد. ایتالیا نیز در دومین دوره این مسابقات به عنوان میزبان با شکست چکسلواکی در وقت اضافه (۲-۱) به قهرمانی رسید.
برزیل (۱۹۵۰): اولین جام جهانی پس از پایان جنگ جهانی دوم، مشابه تورنمنت قبلی ۱۲ سال قبل، اما به دلایل مختلف، شاهد آن بود که تعدادی از کشورها یا از شرکت در آن خودداری کردند یا پس از کسب سهمیه مجبور به انصراف شدند. به این معنی که فقط ۱۳ تیم شرکت کردند، در این دوره برزیل در فینال گروهی مقابل اروگوئه 2-1 شکست خورده و عنوان قهرمانی را در خانه از دست داد و نایبقهرمان شد.
سوئد (۱۹۵۸): فرمت مسابقات در این دوره از جام جهانی به حالت نسبتاً عادی بازگشت. ۱۶ تیم در چهار گروه چهار تیمی رقابت کردند، همه تیمها سه بازی گروهی انجام دادند و در مرحله گروهی وقت اضافه وجود نداشت. سوئد در این دوره عملکرد بینقصی داشت و تا فینال پیش رفت اما با نتیجه ۵-۲ مغلوب برزیل جوان و پله توقفناپذیر شد.
انگلستان (۱۹۶۶): انگلستان تا زمان میزبانی جام جهانی ۱۹۶۶ حتی به فینال هم نرسیده بود، اما امیدها برای تیم الف رمزی همچنان بالا بود. سه شیرها در دراماتیکترین فینال تاریخ، با هتتریک جف هرست، آلمان غربی را ۴-۲ شکست دادند و اولین و تنها قهرمانی خود را کسب کردند.
آلمان غربی (۱۹۷۴): اولین جام جهانی که در آلمان غربی برگزار شد، تنها دورهای بود که آلمان شرقی در آن حضور داشت و این دو تیم در مرحله گروهی اول با هم همگروه شدند. در نهایت آلمان غربی با برد 2-1 مقابل هلند در فینال، دومین قهرمانی خود را جشن گرفت.
آرژانتین (۱۹۷۸): چهار سال بعد همان فرمت در پیش گرفته شد، باز هم مشابه میزبان قبلی، آنها در آن فینال به مصاف هلند رفتند و موفق هم بودند. آرژانتین با پیروزی ۳-۱ مقابل هلند در وقت اضافه، نخستین قهرمانی خود را در خانه به دست آورد.
فرانسه (۱۹۹۸): آخرین میزبانی که موفق به قهرمانی شد. جام جهانی ۱۹۹۸ در فرانسه اولین دوره با ۳۲ تیم بود و خروسها از همان ابتدا در حد و اندازه قهرمان ظاهر شدند. فرانسه با درخشش زیدان، برزیل را ۳-۰ شکست داد و نسل طلایی برزیل را به زانو درآورد.
میزبانها در ردهبندی
شیلی (۱۹۶۲): میزبان، شیلی، در سال ۱۹۶۲ امیدوار بود در مقابل هواداران خود عملکرد خوبی داشته باشد، اما در مرحله گروهی با قرعه بسیار سختی روبرو شد و به مصاف آلمان غربی، ایتالیا و سوئیس رفت، با این حال پس از صعود از این گروه سخت آنها در مرحله نیمه نهایی مغلوب برزیل شدند و در نهایت با شکست یوگسلاوی در بازی ردهبندی، مقام سوم را کسب کردند.
ایتالیا (۱۹۹۰): یکی از نمادینترین جامهای جهانی برای هواداران یک نسل خاص، ایتالیا ۹۰ گاهی اوقات احساس میشد که برای پیروزی دوباره میزبان رقم خورده است. سالواتوره اسکیلاچی 6 گل به ثمر رساند تا مسابقات را با کفش طلا به پایان برساند، اما متأسفانه برای ایتالیا، این تنها عنوانی بود که آنها در این رقابت به دست آوردند. ایتالیا پس از شکست در نیمهنهایی مقابل آرژانتین (ضربات پنالتی)، در بازی ردهبندی انگلیس را شکست داد و سوم شد.
آلمان (۲۰۰۶): آلمان غربی تنها یک بار دیگر که این مسابقات در سال ۱۹۷۴ در آنجا برگزار شده بود، جام جهانی را برده بود، بنابراین انتظارات در سال ۲۰۰۶ بالا بود، ژرمنها مسابقات را خوب شروع کردند و تا یک قدمی فینال پیش رفتند اما در نیمهنهایی مغلوب ایتالیا شدند و با برد در ردهبندی مقابل پرتغال به مقام سوم رسیدند.
برزیل (۲۰۱۴): برزیل نتوانست در سال ۱۹۵۰ در خاک خود پیروز شود، اما انتظار میرفت که این بار، ۱۲ سال پس از آخرین باری که توانستند این کار را انجام دهند، جام را بالای سر ببرند. اما شکست تاریخی و تحقیرآمیز ۷-۱ مقابل آلمان در نیمهنهایی و سپس باخت ۳-۰ به هلند، برزیل را به مقام چهارم رساند.
حذف در مراحل حذفی
فرانسه (۱۹۳۸): 15 تیم در سومین دوره جام جهانی شرکت کردند، در حالی که اروگوئه، آرژانتین، ایالات متحده و مکزیک به دلیل خشم از اینکه یک کشور اروپایی دوباره به عنوان میزبان انتخاب شده بود، آن را تحریم کردند. اسپانیا به دلیل جنگ داخلی نتوانست شرکت کند و اتریش نیز پس از الحاق دولت فدرال اتریش به آلمان نازی مجبور به انصراف شد. برزیل، کوبا و هند شرقی هلند تنها سه کشور شرکتکننده از خارج از اروپا بودند. در این جامجهانی روند قهرمانی پیاپی میزبانان شکسته شد. فرانسه در مرحله یکچهارم نهایی مقابل مدافع عنوان قهرمانی، ایتالیا، حذف شد.
سوئیس (۱۹۵۴): در جام جهانی ۱۹۵۴، ساختاری عجیب حاکم بود: گروهها از دو تیم سرگروه و دو تیم غیرسرگروه تشکیل میشدند و هر تیم فقط دو بار بازی میکرد (تیمهای سرگروه فقط با تیمهای غیرسرگروه بازی میکردند و بالعکس). بازیهای گروهی در صورت مساوی بودن نتیجه پس از ۹۰ دقیقه، به وقت اضافه میرفت و تساوی فقط پس از ۱۲۰ دقیقه تأیید میشد، در پرگلترین بازی تاریخ (۷-۵ برابر اتریش) در یکچهارم نهایی حذف شد.
مکزیک (۱۹۷۰ و ۱۹۸۶): مکزیک در هر دو میزبانی خود تا یکچهارم نهایی پیش رفت و در سال ۱۹۸۶ با شکست در ضربات پنالتی مقابل آلمان غربی حذف شد، در جامجهانی 1970 نیز مکزیک در یکچهارم نهایی به مصاف ایتالیا رفت و در تولوکا با نتیجه ۴-۱ شکست خورد.
اسپانیا (۱۹۸۲): جام جهانی ۱۹۸۲ برای اولین بار شامل ۲۴ تیم بود و همچنین اولین تورنمنتی بود که شاهد ضربات پنالتی (برای تعیین برنده) بود. اسپانیا با توجه به لطف تفاضل گل موفق شد از مرحله اول گروهی صعود کند اما در دور دوم مرحله گروهی با شکست مقابل آلمان غربی و تساوی با انگلستان نتوانست از مرحله گروهی دوم عبور کند.
ایالات متحده (۱۹۹۴): شرایط برای ایالات متحده پس از خراب شدن پنالتی توسط دایانا راس در بازی افتتاحیه چندان خوب شروع نشد، آمریکا با تساوی ۱-۱ مقابل سوئیس شروع کرد و سپس در پاسادنا به پیروزی ۲-۱ مقابل کلمبیا دست یافت. شکست ۱-۰ مقابل رومانی خطر حذف در مرحله گروهی را به آنها نزدیک کرد، اما به عنوان یکی از چهار تیم برتر سوم راهی دور بعد شدند، در نهایت آمریکای میزبان در یکهشتم نهایی مقابل برزیل قهرمان وقت حذف شد.
ژاپن و کرهجنوبی (۲۰۰۲): در یکی از عجیبترین و پرحاشیهترین میزبانیهای تاریخ جامجهانی، ژاپن در یکهشتم نهایی حذف شد، اما کرهجنوبی شگفتیساز شد. آنها ایتالیا و اسپانیا را حذف کردند و به نیمهنهایی رسیدند و در نهایت چهارم شدند.
روسیه (۲۰۱۸): مشخص نبود که روسیه در اولین میزبانی خود از جام جهانی چگونه عمل خواهد کرد. آنها تیمی بودند که هرگز در مسابقات خیلی بلندپروازی نمیکردند، اما همیشه احساس میشد که در روز خود قادر به شکست دادن هر کسی هستند! روسیه با شکست اسپانیا در ضربات پنالتی به یکچهارم نهایی رسید و در همان مرحله مغلوب کرواسی شد.
بدترین عملکردها؛ حذف در مرحله گروهی
آفریقای جنوبی (۲۰۱۰): اولین جام جهانی که در آفریقا برگزار شد، انتظارات بالایی از کشور میزبان ایجاد نکرد. این موضوع پذیرفته شده بود که آفریقای جنوبی هنوز یک کشور نوظهور در فوتبال است و حتی صعود از مرحله گروهی نیز یک دستاورد بزرگ محسوب میشد. آفریقاییها علیرغم پیروزی برابر فرانسه، با تفاضل گل حذف شدند تا اولین میزبان تاریخ جامجهانی شوند که در مرحله گروهی از مسابقات کنار میروند.
قطر (۲۰۲۲): مانند سال ۲۰۱۰، تعداد اندکی تصور میکردند که قطر تأثیر زیادی در جام جهانی خانگی خود بگذارد و همینطور هم شد. تیم فلیکس سانچز که برای اولین بار در جام جهانی حضور مییافت، بیآبرو نشد اما در یک گروه دشوار با مشکل مواجه شد. دو گل از انر والنسیا به این معنی بود که آنها در بازی افتتاحیه مسابقات ۲-۰ به اکوادور باختند و سنگال مهر تأیید حذف آنها را زدند. قطر با وجود گلزنی مقابل سنگال، هر سه بازی خود را باخت و به دومین میزبانی تبدیل شد که در مرحله گروهی حذف میشود.
در نهایت، میزبانی یک «شانس بزرگ» محسوب میشود، اما قهرمانی در جام جهانی نیازمند ترکیبی از کیفیت فنی، آمادگی ذهنی و گاهی اوقات کمی اقبال است. با توجه به اینکه در سال ۲۰۲۶، سه کشور کانادا، آمریکا و مکزیک به طور مشترک میزبان خواهند بود، باید دید آیا یکی از آنها میتواند به جمع قهرمانان میزبان بپیوندد یا خیر.