پرشور و رنگارنگ مثل کلمبیا
تولد فوتبالی به وسعت یک ملت
فرخ حسابی/ فوتبال در کلمبیا روایتی حماسی از هویت، غرور و شوریدگی جمعی است. سرزمینی که قهوه، موادمخدر و خشونتهای سیاسی سالها چهره آن را در جهان تعریف میکرد، امروز با پابرهنهترین پسران محلههای فقیرنشین خود، پرچم زرد، آبی و سرخ را در بزرگترین صحنههای ورزشی جهان به اهتزاز درمیآورد. پیدایش فوتبال در کلمبیا به سالهای ۱۹۰۰ بازمیگردد، زمانی که مهندسان راهآهن انگلیسی از کمپانی راهآهن کلمبیا، توپ گرد را با خود به بنادر کارائیب آوردند.
شهرهای بارانکیلا و بوگوتا مهد شکلگیری اولین باشگاهها نظیر بارانکیلا افسی و پولو کلاب بودند. هرچند این بازی دیر به دل مردم نشست، اما برگزاری اولین مسابقات قهرمانی ملی در ۱۹۱۸ و سپس تأسیس فدراسیون فوتبال کلمبیا در ۱۹۲۴، جرقه ساختاری منسجم را زد. فدراسیونی که در ۱۹۳۶ به فیفا و کونمبول پیوست، بعدها با راهاندازی لیگ حرفهای در ۱۹۴۸، تحولی عظیم رقم زد. این لیگ که با نام «دورادو» شناخته میشود، با جذب فوقستارگانی چون آلفردو دیاستفانو، پنجرهای طلایی گشود و نام کلمبیا را بر نقشه فوتبال جهان نشاند، هرچند این دوران با وعدههای مالی نافرجام و هرجومرج به پایان رسید.
اشکها و جام
دهه ۸۰ و ۹۰ میلادی را باید عصر طلایی فوتبال کلمبیا نامید. نسلی از شگفتیسازان با موهای بلند و تکنیک خیابانی پا به عرصه گذاشتند که نوید انقلابی شگرف را میدادند. کارلوس والدراما با موهای بور و پاسهای میلیمتری، رنه ایگیتا با شیرینکاریهای دروازهبانی منحصربهفرد و فاستینو آسپریلا با حرکات فنی تماشایی، جهان را مجذوب خود کردند. در جام جهانی ۱۹۹۰ ایتالیا، کلمبیا با کسب اولین پیروزی تاریخش در رقابتهای جهانی، دل مردمش را شاد کرد. اما اوج شکوفایی این نسل در مقدماتی جام جهانی ۱۹۹۴ رقم خورد، جایی که در بوئنوس آیرس، آرژانتین را با نتیجه تحقیرآمیز ۵-۰ شکست دادند و پله، اسطوره برزیلی، آنها را مدعی اصلی قهرمانی جهان معرفی کرد. با این حال، فوتبال همیشه قصهای شیرین نیست. در همان جام جهانی، آندرس اسکوبار با گل به خودی، تیم را حذف کرد و خود نیز قربانی خشونتی بیرحمانه شد. این تراژدی، دوران تاریکی را رقم زد تا اینکه در ۲۰۰۱، کلمبیا میزبان کوپا آمریکا شد و در اوج شوک و ترس از حوادث امنیتی، یک شاهکار تاریخی ثبت کرد. تیم میزبان بدون دریافت حتی یک گل، تمام مسابقات را برد و با گل ایوان کوردوبا در فینال مقابل مکزیک، قهرمان شد. این اولین و تنها قهرمانی کلمبیا در این مسابقات بود که تبدیل به نماد مقاومت و امید ملی شد.
دوران خاویر و خامس
پس از یک دهه افول و غیبت در جامهای جهانی، طلسم طولانی ۱۶ ساله در ۲۰۱۴ شکسته شد. خوزه پکرمن، سرمربی آرژانتینی، با تکیه بر نسلی تازه از ستارگان متولد دهه ۸۰ و ۹۰، کلمبیا را دوباره به جمع بزرگان بازگرداند. رادامل فالکائو، بمبافکن خط حمله و خامس رودریگز، پسر طلایی جدید فوتبال کلمبیا، ستارگان این تیم بودند. در جام جهانی برزیل، علیرغم مصدومیت فالکائو، جیمز همه معادلات را به هم ریخت. او با شش گل، کفش طلا را از آن خود کرد و گل شگفتانگیز او مقابل اروگوئه، نهتنها بهترین گل سال شد، بلکه قهرمانی تاریخی را برای کلمبیاییها به ارمغان آورد. آنها برای اولین بار به یکچهارم نهایی صعود کردند و در حالی که با اختلاف یک گل مقابل برزیل میزبان مغلوب شدند، سرهای خود را بالا گرفتند. این موفقیت در ۲۰۱۸ تکرار شد و آنها با پیروزی بر لهستان و سنگال از گروه خود صعود کردند، تا اینکه در ضربات پنالتی مقابل انگلیس متوقف شدند؛ هرچند نسل کنونی با هدایت نستور لورنزو، با رکوردی باورنکردنی از ۲۸ بازی متوالی بدون شکست، خود را به فینال کوپا آمریکا ۲۰۲۴ رساند و نام کلمبیا را به عنوان یکی از مدعیان همیشگی قاره تثبیت کرد. آخرین خبر خوش برای کافهتروسها (لقب کلمبیا به معنی پرورشدهندگان قهوه)، قطعی کردن سهمیه جام جهانی ۲۰۲۶ است؛ هفتمین حضور آنها در بزرگترین رویداد ورزشی جهان.
طوفان زرد در دل استرالیا
اما راز اصلی تحول کلمبیا را نه تنها در زمین چمن، بلکه در سکوها و خیابانهای شهرهایی مانند سیدنی، بوگوتا و بارانکیلا باید جست. هیچ تیمی در دهه اخیر نتوانسته فضایی پرشور و رنگارنگ مانند هواداران کلمبیایی خلق کند. آنها در جام جهانی زنان ۲۰۲۳ استرالیا، نمایشی فراتر از ورزش به صحنه بردند. در روزی که پیشبینی میشد تعداد کمی از این هواداران در ورزشگاه حضور داشته باشند، سیل جمعیتی با پیراهنهای زرد و پرزرقوبرق محلی و طبلهای بزرگ، آنچنان جو حماسی خلق کردند که حتی صدای بازیکنان حریف را درآوردند. ایزابل گومز، شهروند کلمبیایی مقیم استرالیا، در این باره میگوید: «تماشای بازی کلمبیا در استادیوم، مرا به خانه نزدیکتر کرد. حتی بازیهای تیم ملی استرالیا هم نتوانست چنین شوری ایجاد کند.»
به دنبال فتح قلههای جدید
از نیمکتهای چوبی اولین باشگاههای آماتور در بنادر کارائیب تا الماسهای فاسدنشدنی استادیومهای مدرن، فوتبال کلمبیا سفری طولانی از یأس به امید را طی کرده است. آنها با کسب رتبه سوم بهترین تیم جهان در رنکینگ فیفا(۲۰۱۳) و شکستن رکوردهای متعدد تهاجمی، نشان دادهاند که فوتبال تهاجمی، خلاق و شاد، هویت همیشگی این سرزمین است. کافهتروسها امروز نه تنها به خاطر بازیهای دیدنی، بلکه به خاطر جشنهای دستهجمعی و رقصهای هماهنگ پس از هر گل، زبانزد خاص و عام شدهاند. هرچند جام جهانی هنوز برای کلمبیا رؤیایی دستنیافتنی است، اما با نسل شجاع و مستعد فعلی و حماسهسازیهای هواداران وفادارشان، به نظر میرسد زمان آن فرارسیده که بزرگترین جام ورزشی نیز پایش به «کشور زیباترین رقص گل» باز شود. شعار این روزهای آنها در خیابانهای ملبورن، ریو و لسآنجلس به وضوح شنیده میشود: «ما هزاران کیلومتر از خانه دوریم، اما با هر گل، دوباره در بارانکیلا (شهری در کلمبیا) متولد میشویم.»
اولین جام دیاز
بیتردید از لحاظ رهبری و اهمیت در ترکیب کلمبیا، خامس رودریگز که این روزها در لیگ آمریکا به میدان میرود مهمترین بازیکن است اما از لحاظ کیفیت بازی، هیچ بازیکنی در ترکیب تیم ملی کلمبیا حتی نزدیک به لوئیز دیاز هم نیست که فصلی بینظیر را در اولین سال حضورش در بایرن مونیخ پشت سر گذاشت. ستاره سابق لیورپول که اولین دوره حضور خود در جام جهانی را تجربه میکند، در این فصل با ۲۶ گل و ۱۹ پاس گل از بهترین بازیکنان بایرن در مسیر دوگانه داخلی و صعود به نیمهنهایی لیگ قهرمانان اروپا بود و از سال ۲۰۱۸ تا به امروز توانسته ۲۱ بار در تیم ملی کشورش گلزنی کند.
دیاز ۲۸ ساله در مرحله مقدماتی نیز هفت بار برای کلمبیا از جمله دو تقابل حساس مقابل برزیل و تساوی مقابل آرژانتین گلزنی کرد و مهمترین بازیکن تیمش در این جام خواهد بود. تبدیل شدن به یکی از بازیکنان برتر جام از شهر کوچکی به نام بارانکاس در کلمبیا، داستان الهامبخش دیاز در این جام است.
فینالیست جام ۹۰ روی نیمکت
نستور لورنزو سرمربی آرژانتینی کلمبیا برای نخستین بار در دوران سرمربیگری خود حضور در جام جهانی را تجربه خواهد کرد اما با جو این مسابقات غریبه نیست چرا که در جام جهانی ۹۰ عضوی از تیم ملی آرژانتین بود و در فینال رم مقابل آلمان غربی در ترکیب اصلی آلبیسلسته حضور داشت.
این سرمربی ۶۰ ساله که هم در تیم ملی آرژانتین و هم در تیم ملی کلمبیا به مدت ۷ سال دستیار خوزه پکرمن سرمربی موفق کلمبیاییها در جام جهانی ۲۰۱۴ بود، با عملکرد فوقالعاده در کوپا آمریکا در کلمبیا به یک چهره محبوب تبدیل شد اما در بازیهای پایانی مقدماتی با چند شکستی که تجربه کرد، در آستانه اخراج از هدایت این تیم قرار گرفت. انتظارات از لورنزو بالاست و این سرمربی آرژانتینی کار بسیار سختی در این دوره از جام جهانی خواهد داشت.
Group k
هفتمین حضور در جام جهانی
سرمربی: نستور لورنزو(آرژانتین)
کاپیتان: خامس رودریگز
بهترین عملکرد: حضور در یکچهارم نهایی۲۰۱۴
رتبه در ردهبندی فیفا: ۱۳
ستارگان: لوئیز دیاز(بایرن مونیخ)، خامس رودریگز(مینهسوتا یونایتد)
و لوئیز سوارز(اسپورتینگ لیسبون)
برنامه بازیها:
پنجشنبه ۲۸ خرداد: ازبکستان - کلمبیا ۵:۳۰
سهشنبه ۲ تیر: کلمبیا - جمهوری دموکراتیک کنگو ۵:۳۰
یکشنبه ۷ تیر: کلمبیا - پرتغال ۳:۰۰