دلبستگی هوشمندانه قلعهنویی به بازیکنان چندپسته
متفاوتترین تیم ایران در جام جهانی
محمد قراگزلو
خبرنگار
به نظر میرسد اسکواد یا ترکیب نفرات تیم ملی در جام جهانی 2026 یک تفاوت عمده با سایر تیمهایی که به جام جهانی رفتند داشته باشد و آن تعدد نفرات چندپسته است. بازیکنانی که بعضاً قابلیت بازی در دو یا سه پست مختلف را دارند و میتوانند در زمان مصدومیتها، اخراج یا تغییر سیستم گرهگشا باشند.
در حال حاضر تعداد بازیکنان چندپسته در خطوط مختلف تیم ملی آنقدر زیاد است که با قاطعیت میتوان گفت بیش از نیمی از نفرات این تیم میتوانند حداقل در دو پست بازی کنند. در عین حال به نظر میرسد این فاکتور برای کادر فنی و قلعهنویی اهمیت بسیاری دارد و همین مسأله در انتخاب نفرات لیست نهایی بسیار مؤثر خواهد بود.
در مقایسه تیم ملی فعلی که تا چند روز دیگر راهی مکزیک خواهد شد با تیمهای ملی تورنمنتهای پیشین این تفاوت کاملاً محرز به نظر میرسد و شاید در تورنمنت پیش رو دستاوردهایی غیر قابل پیشبینی داشته باشد.
1978
در نخستین بازی تیم ملی این تورنمنت مقابل هلند ابراهیم قاسمپور که در تمام بازیهای ملی خود هافبک مرکزی و غالباً دفاعی بوده به عنوان هافبک چپ به میدان رفت تا یکی از بازیکنان چندپسته تیم ایران باشد. در همان بازی حسن نایبآقا در ترکیب خط میانی به عنوان هافبک دفاعی فیکس بود که با شماره 6 بازی میکرد. نایبآقا هم در ابتدای دوران حضورش در تیم ملی مدافع چپ بود اما بعداً به هافبک دفاعی تبدیل شد. در دو بازی بعدی این تورنمنت با حضور ایرج دانایی فرد در گوش چپ، قاسمپور به پست خودش هافبک دفاعی برگشت و نایبآقا از ترکیب بیرون رفت.
در همین تورنمنت و در مسابقه سوم مقابل پرو، حشمت مهاجرانی سرمربی تیم ملی بعد از اشتباهات آندرانیک اسکندریان در دو بازی قبلی از جواد اللهوردی در ترکیب اصلی به عنوان مدافع چپ بهره برد در حالی که اللهوردی با شماره 5 ذاتاً یک مدافع
میانی بود.
1998
در این تورنمنت بازیکن چند پسته داشتیم اما در سیستم 3-4-3 که البته بیشتر شبیه 1-6-3 بود ترکیب اصلی کاملاً مشخص بود و در سه مسابقه تغییراتی جزئی داشت. در این تیم جواد زرینچه که بک راست بود یک خط جلوتر و به عنوان وینگ بک راست بازی کرد تا مهدویکیا هم یک خط بالاتر و نزدیک به خط حمله باشد. در واقع کیا گوش راست بود که مقابل آمریکا گل زد و در دو بازی دیگر موقعیتهایی برای گلزنی به دست آورد.
در این تیم ستار همدانی که به عنوان هافبک دفاعی دعوت شده بود میتوانست در دفاع میانی بازی کند که هیچ وقت فرصتش فراهم نشد. این قابلیت نزد زرینچه هم وجود داشت اما او از جناح راست تکان نخورد. کریم باقری هم قابلیت بازی در دفاع میانی را داشت و در جوانی برای تیم ملی در این پست بازی کرد اما تمام و کمال هافبک بود.
2006
در سیستم 2-4-4 تیم ملی که دو هافبک دفاعی در مرکز زمین داشت مهمترین تغییر حضور محمد نصرتی در دفاع چپ بود. بعد از مصدومیت ستار زارع که درست در آستانه این تورنمنت اتفاق افتاد نصرتی که ذاتاً مدافع میانی بود در دفاع چپ تیم ملی بازی کرد. نصرتی که قبلتر در دفاع راست هم برای تیم ملی بازی کرده بود تا پایان دوران حضورش در تیم ملی بین دفاع چپ و مرکز در حرکت بود.
در آن تورنمنت برانکو در بازی دوم تیمش را با سیستم 1-3-2-4 به میدان فرستاد اما بازیکنان در پستهای خود بازی کردند. در بازی سوم او دوباره به 2-4-4 برگشت با این تفاوت که از یک هافبک دفاعی بهره برد و فریدون زندی در مرکز زمین کنار آندو فیکس شد تا بلکه تیم فرم تهاجمیتری پیدا کند.
2014
در سیستم 1-3-2-4 مد نظر کارلوس کیروش اتفاقات مهمی رخ داد. مهرداد پولادی که ذاتاً هافبک میانی بود بعد از درخشش در دفاع چپ در این پست فیکس تیم ملی شد. اما مهمترین تغییرات در جناح مقابل اتفاق افتاد. جایی که پژمان منتظری که در اصل مدافع مرکزی بود در دفاع راست بازی کرد و خسرو حیدری که مدافع راست بود یک خط جلوتر رفت و وینگر راست شد. البته از بازی دوم حیدری از ترکیب بیرون رفت و مسعود شجاعی فیکس شد تا با دژاگه جای خود را عوض کند.
2018
در این تورنمنت سیستم پایه تیم ملی 1-4-1-4 بود. مهمترین جابهجایی در پست بازی احسان حاج صفی اتفاق افتاد. او که در تورنمنت برزیل هافبک مرکزی و در هر سه مسابقه فیکس بود این بار در دفاع چپ فیکس شد.
یک خط عقبتر بازی کردن مهاجمانی مثل کریم انصاری فرد و مهدی طارمی هم نشان از توانمندیهای آنها برای بازی در پستهای مختلف داشت. انصاری فرد در دو بازی مراکش و اسپانیا گوش چپ بود. طارمی هم در بازی اسپانیا گوش راست و مقابل پرتغال گوش چپ بازی کرد تا سردار آزمون در هر سه مسابقه مهاجم نوک
باشد.
البته با توجه به سیستم بازی تیم ملی میشد گفت هر دو نفر در نقش مهاجم دوم یا سایه هم فعالیت
کردهاند.
در این پست بازیکن چندپستهای مثل پژمان منتظری اصلاً به میدان نرفت و چشمی که قابلیت بازی در دو پست را داشت بعد از مصدومیت در بازی نخست از ترکیب خارج شد.
2022
در این تورنمنت و بازی اول مقابل انگلیس تیم ملی با سیستم سه دفاع مرکزی بازی کرد اما در دو مسابقه بعدی به 2-4-4 با دو هافبک دفاعی روی آورد.
مهمترین تغییرات، فیکس شدن میلاد محمدی در دفاع چپ بود که باعث شد احسان حاج صفی یک خط بالاتر در پست هافبک چپ بازی کند. همچنین روزبه چشمی که در بازی نخست یکی از سه مدافع مرکزی بود مقابل ولز به خط میانی و پست هافبک دفاعی رفت و موفق به گلزنی شد.
2026
به نظر میرسد بیشتر از هر تورنمنت دیگری قلعهنویی بازیکن چند پسته در اختیار دارد و احتمالاً تمام این نفرات در لیست نهایی هم قرار خواهند گرفت.
علی نعمتی مدافع میانی است اما در موقع لزوم میتواند در دفاع چهارنفره مدافع چپ باشد. صالح حردانی مدافع نسبتاً کوتاه قامتی است که در دفاع راست بازی میکند اما در سیستم سه دفاعه هم میتواند استاپر یا مدافع جلوزن سمت راست باشد.
احسان حاج صفی که در سه تورنمنت قبلی 9 بازی انجام داده و در سه پست مختلف بازی کرده همچنان میتواند هافبک مرکزی(پست 8)، هافبک چپ و مدافع چپ باشد. این مسأله با ظرفیت کمتر نزد امید نورافکن هم هست. او میتواند مدافع چپ و هافبک دفاعی باشد.
جدا از چشمی که سابقه بازی در دو پست طی رقابتهای جام جهانی را دارد اما اخیراً مصدوم شده و شاید در لیست نهایی نباشد آریا یوسفی که به عنوان وینگر دعوت شده در اصل مدافع راست سیستم چهار دفاعه است که حالا جزو بازیکنان چند پسته تیم ایران به حساب میآید. ناگفته نماند رامین رضاییان هم به عنوان بک راست در لیست حضور دارد اما میتواند وینگر و هافبک راست یا حتی مهاجم باشد.
جدا از وینگرها که قابلیت بازی در هر دو جناح را دارند و در طول بازی مدام جابهجا میشوند دنیس اکرت یا همان درگاهی میتواند هافبک تهاجمی یا مهاجم نوک باشد. در عین حال خیلی از وینگرها مثل جهانبخش، محبی، ترابی و محمودی میتوانند در نوک حمله بازی کنند. از سوی دیگر مهاجمانی مثل حسینزاده، طارمی یا حتی علیپور میتوانند در کنارهها نقش وینگر را ایفا کنند.