سهم فوتبال ایران در بازار میلیاردی فیفا چیست؟
شال و ماگ به جای کیت ایران!
در ویترین رسمی فروشگاههای جام جهانی، تقریباً همه تیمها کیت، لباس و محصولات رسمی خود را میفروشند؛ از آرژانتین و برزیل گرفته تا مراکش و ژاپن. اما وقتی نوبت به ایران میرسد، داستان عجیب میشود؛ خبری از پیراهن رسمی تیم ملی نیست و فقط چند کالای جانبی مثل شال، ماگ یا کلاه دیده میشود. همین غیبت، یک سؤال بزرگ را جلوی فوتبال ایران میگذارد. سهم ایران از بازار چند میلیون دلاری فروش محصولات جام جهانی دقیقا کجاست؟ بررسی فروشگاه رسمی فیفا نشان میدهد که نام ایران همچنان در بخش کشورها وجود دارد اما برخلاف بسیاری از تیمها، خبری از عرضه گسترده کیت رسمی نیست و عمده محصولات محدود به اقلام جانبی شدهاند. این در حالی است که فیفا در آستانه جام جهانی، معمولاً از طریق قراردادهای تجاری و تعامل با فدراسیونها و برندهای پوشاک همکاری میکند؛ مدلی که در آن بخشی از سود فروش کالاهای رسمی به فدراسیونها و صاحبان امتیاز میرسد. برای بسیاری از کشورها، فروش کیت فقط یک موضوع هواداری نیست؛ یک منبع درآمد جدی دلاری است. اما فوتبال ایران سالهاست درگیر یک بحران مزمن در حوزه برندینگ و فروش رسمی محصولات است. البته که رد پای تحریمها را هم نمیتوان نادیده گرفت.
در سالهای گذشته بارها هواداران ایرانی و حتی کاربران خارجی در شبکههای اجتماعی اعلام کردهاند که خرید پیراهن رسمی تیم ملی ایران خیلی سخت است، چون تولیدکنندههای داخلی یا امکان توزیع جهانی ندارند یا به دلیل تحریمها وارد شبکه فروش بینالمللی نمیشوند. برخی کاربران حتی تأکید کردهاند که تیم ملی ایران عملاً بازار رسمی فروش لباس ندارد و فدراسیون از فروش جهانی پیراهن درآمدی کسب نمیکند. اما تناقض اصلی اینجاست؛ اگر تحریمها مانع فروش کیت رسمی ایران است، پس چطور شال، ماگ، کلاه و سایر اکسسوریهای مرتبط با ایران در فروشگاههای رسمی جام جهانی فروخته میشود؟ و سؤال بعدی این است که درآمد حاصل از فروش محصولات جانبی دقیقاً در جیب چه کسی میرود؟ فدراسیون فوتبال ایران تاکنون هیچ شفافسازی مشخصی درباره قراردادهای تجاری مرتبط با فروش محصولات جام جهانی ارائه نکرده است. در دورهای که بسیاری از فدراسیونها از فروش لباس و محصولات هواداری درآمدهای چند میلیون دلاری کسب میکنند، غیبت پیراهن تیم ملی ایران در ویترین رسمی جام جهانی قطعاً یک نقص محسوب میشود. اما ماجرا فقط به این موضوع ختم نمیشود؛ مسأله اصلی، سهم اقتصادی ایران از ویترین میلیارد دلاری جام جهانی است. فیفا سالهاست جام جهانی را فقط بهعنوان یک تورنمنت فوتبالی اداره نمیکند؛ این مسابقات حالا یک ماشین پولسازی جهانی است که بخش مهمی از درآمدش از فروش کالاهای رسمی، حق پخش، اسپانسرینگ و لایسنس محصولات تأمین میشود. در این چرخه، فدراسیونها هم معمولاً از فروش رسمی کیت و محصولات تیم ملی خود سهم میبرند. اما درباره ایران، همهچیز مبهم است. شاید حذف پیراهن ایران از ویترین جام جهانی، بیشتر از آنکه یک مشکل فروشگاهی باشد، نماد انزوای تجاری فوتبال ایران در بزرگترین بازار ورزشی جهان باشد.